Heldenreis

We werden gewekt met waswater en ontbijt. "Ga jij maar eerst," zei ik tegen Puciva. Ik ging voor het raam staan. Kuuksi zat er weer, hetzelfde standbeeldje als gisteren. Ze keek me aan alsof ze iets zeggen wilde. Ik grabbelde in mijn broekzak naar het potje met de X. Op de vensterbank goot ik de korreltjes op het zakje. De weg naar het strand sloot zich als eerste, snel gevolgd door de twee zij-uitgangen. Eén weg bleef over. We moesten via de noordpunt van het eiland af. Maar hoe?

Puciva reikte me een kom thee en keek verbaasd naar wat ik aan het doen was. Kort legde ik hem het principe van mijn wegwijskorreltjes uit. "Maar hoe?" was ook zijn reactie.
Ik vroeg: "Weet jij wat er op Morck is?"
Hij knikte. "Ik ben destijds gevlucht via de Heerweg. Of wat er na Signada nog van over is. Ik kwam uit vlakbij Morck. Het was angstaanjagend. Ik ben zo snel als ik kon over het strand naar Barra gelopen."
"Wat was er dan zo eng?"
Hij zei hetzelfde als wat Qanma gezegd had. Dat ik het zelf moest ontdekken.
"Mijn queexta," zei ik. "Maar je reist toch nog wel een stuk met me mee?"
"Tot aan Spirabarra," beloofde hij.

In al mijn egoïsme vroeg ik me niet eens af of hij zo lang kon wegblijven, als vaste roeier van Thiarchia. Ik haalde de kaart uit de draagzak en spreidde hem uit op mijn bed. Nu zag ik waar Spirabarra lag. Als we die stad bereikten zou ik de Rots al achter de rug hebben. Ik herinnerde me wat ik tegen Koyova had gezegd, dat het mijn taak en mijn lot was om alleen naar de Rots te gaan. Op de een of andere manier voelde het anders met Puciva. Hij was niet de man die mij bij de hand zou nemen en me zijn wil zou opleggen. Misschien was ik zijn taak, zijn lot.
Er werd geklopt en de banjarspeler stak zijn hoofd om de deur. "Folker wil jullie spreken."

De korte, wrede zinnetjes volgden elkaar op als een regen van pijlen. "Het was een valstrik. Mijn vrouw kwam binnen. De wachter had een mes. Ik bloedde bijna dood. Het was beter geweest … maar ik overleefde en vluchtte. Sloot me aan bij de verzetters. Heb wel af en toe een man ontmoet waarvan ik … maar het heeft geen zin meer."

Hoeveel maanjaren oud was ik inmiddels? Toch zeker veertig. En ik wist niet dat dat bestond, dat dat kon, dat je op zo'n manier iemand kon liefhebben van je eigen geslacht. Dat dat idee wel het ultieme schrikbeeld moest zijn voor de mannen van Imhemren, dat begreep ik. En ook dat ik er daardoor nooit van gehoord had.

Tranen van intens medelijden en machteloze woede stroomden over mijn wangen. Maar daar had niemand iets aan. Ik wist niet wat ik moest zeggen. Ik wist wel dat ik Puciva heel veel dank verschuldigd was. Niet alleen had hij me gered, hij had me ook zijn vertrouwen waardig geacht. Ik liet me naast hem op de grond zakken en nam hem in mijn armen.

Uiteindelijk schoven we onze bedden tegen elkaar aan en praatten in het donker zachtjes verder. We legden de verschrikkingen van ons leven bloot, die van hem erger dan die van mij, ik was steeds meer Yima geworden maar voor hem was het onmogelijk om helemaal Puciva te zijn. Of zo zag hij het. Ik probeerde hem het grote belang van zijn bestaan duidelijk te maken, niet alleen voor mij maar voor iedereen die het Dodeneiland bezocht en door hem werd verwelkomd, gesteund, weggebracht. Ik ging er tenminste vanuit dat hij zijn brede schouders te danken had aan het roeien van vrouwen naar Blynxtera. Dit was zijn werk als verzetter, hij reisde niet van kamp naar kamp zoals Bo. Of Koyova. Hoeveel waardevoller was een mens als Puciva!
Maar hij kon het niet horen, niet nu. Hij draaide zijn rug naar me toe. We sliepen.

Toen het schokken van zijn schouders eindelijk wat minder werd, vroeg ik: "Wil je het me vertellen?"
Hij verschoof een beetje, ging met zijn rug tegen de rand van mijn bed zitten en staarde voor zich uit. "Weet je zeker dat je het horen wilt?"
Ik dacht aan mijn stoere gedachten tijdens het geweld van de grootvorsen. Wat kon mij nu nog schokken? Ach, maar het kan altijd erger. Ik merk dat ik het nu nog steeds moeilijk vind, moeilijk om de goede woorden te vinden. Ik leerde weer iets waar ik nog nooit van gehoord had.

"Ik ben getrouwd geweest," begon hij.
"In Signada?"
Hij knikte. "Signada is de allerstrengste stad van heel Imhenren. Iedereen die daar aankomt, niet alleen de Tweede Meisjes maar echt iedereen, moet zien hoe een volmaakte stad eruitziet. Als je daar ook maar een keer van de norm afwijkt … " Hij zuchtte, zo'n trillende naschok. "Dus ik trouwde. Mijn vader had een goede positie, ik was wat je noemt een goede partij, en ik moest de eer van de familie … Oh Hemren, ik kan dit niet …"
Weer zocht zijn hand die van mij. Ik hield hem stijf vast. Van buiten kwam nog altijd muziek maar nu hinderde het me.

"De huwelijksnacht … ik kon het niet. Ik had altijd gedacht – of liever gehoopt – dat het wel vanzelf … Maar nee. Mijn vrouw was eerst nog … Dat ik te moe was, of te zenuwachtig en dat het vast morgen … Maar het bleef zo. En ik wist … maar dat kon ik niet zeggen, dat mocht niemand ooit weten, het was té verschrikkelijk …"

Ik luisterde, ik hield zijn hand vast, ik had geen flauw benul van wat hij me wilde vertellen.
"Op een avond ging mijn vrouw naar … een genezer. Om kruiden te vragen voor mij. Ik lag op ons bed en wachtte. Ik had mijn ogen gesloten. Er kwam iemand binnen. Ik opende mijn ogen. Het was een wachter. Hij droeg alleen een rode mantel. Mijn lichaam ontwaakte."

Daarna danste een groep schaars geklede jonge vrouwen het podium op, de muziek vrolijk en meeslepend, een mannenkoor – weer een nieuw woord – zong en klapte, de vrouwen opzwepend die steeds uitdagender dansten. Ik merkte bij mezelf een gevoel van schaamte, dit ging zó in tegen alles wat ik van jongs af aan had geleerd, tegen alles wat ik tot nu toe op mijn reis had gezien. Folker zat naast Puciva en sloeg hem op zijn knie. "Hoe vind je dit? Dat kan alleen maar op Voocklama!" Hij lachte en keek ook even naar mij. Ik knikte terug met een starre glimlach.

Ik voelde hoe Puciva net zo verstarde. Vond hij het niet opwindend, al die wervelende vrouwenlichamen? Al die sluiers die bedekten en blootgaven en bedekten en blootgaven?
Hij pakte mijn hand alsof hij steun zocht. Hij zei niets tegen Folker. En de muziek ging maar door, ging maar door. Toen het even stil was omdat een nieuwe dansploeg het podium opkwam, zei ik langs Puciva heen tegen Folker: "Ik ben zo verschrikkelijk moe. Is het goed als we gaan slapen?"
"Natuurlijk," zei hij gastheerlijk. En tegen Puciva: "Maar jij blijft toch nog? Het wordt nog veel …"
Maar Puciva stond al. Hij zei niets. Hij duwde mij voor zich uit.

Op onze kamer gingen we elk op de rand van ons eigen bed zitten. Ik moest bijna een beetje om ons lachen. Zo weinig wereldwijs waren we, helemaal geschokt door zoveel onkuisheid. Onzuiver voelde het ook. Stonden vrouwen hier niet net zo ten dienste van de mannen als overal? Maar dan onder het mom van vrijheid? Maar Puciva verborg zijn gezicht in zijn handen en huilde.

"Wat is er?" vroeg ik zacht. Moest ik naast hem gaan zitten?
Hij stond op en liet zich aan mijn voeten zakken, zijn gezicht in mijn schoot. Een grote, brede, sterke, volwassen man en het voelde alsof hij een zoon was, zijn verdriet onoverkomelijk. Ik streelde zijn hoofd, zijn schouders, zei "stil maar" en andere domme dingen die je zegt tegen iemand die zo onbedaarlijk verdrietig is dat je het zelf nauwelijks verdraagt.

Tussen de huisjes door liepen we naar de noordpunt van het eiland. We keken naar links en naar rechts – geen grootvors te zien. We liepen naar het water toe, dat zachtjes aan onze tenen slurpte. Puciva keek me verlegen aan. Hoe kon een man zo groot en sterk en weerbaar lijken en tegelijk zo weerloos kijken? Hij vroeg: "Wat zei je spiegel?"
"Van Folker bedoel je? Zijn spiegelbeeld had geen kleur."
"Vertrouw je hem?"
"Niet helemaal, jij?"
"Nee. We moeten hier niet te lang blijven."
Ik vertelde wat Qanma had gezegd. "Laat je niet betoveren daar."

Daar moest ik vaak aan denken, die avond. Want betoverend was het. Toen de zon onder was werden overal lichtjes aangestoken, op de eettafels, rond het hele podium … het was een sprookje. Het eten was verrukkelijk, het werd door kleurrijk uitgedoste jonge vrouwen opgediend op grote ronde rieten schalen, zoals ik ze ooit in Barraspira had gemaakt voor Storeman.
Voor het eerst in mijn leven dronk ik wijn. Appelwijn. Even gruwde ik, opnieuw denkend aan Roosma. Gauw nam ik nog een slok.
Puciva lachte en legde een hand op mijn arm. "Doe maar een beetje kalm aan."
Tijdens het nagerecht – hoog opgetaste stapels vruchten en schaaltjes met opgeklopte zoete room – hoorden we de muziek al.

In een lange stoet verplaatsten de inwoners van Voocklama zich naar de banken rondom het podium. Voor ons was een plaats gereserveerd vlak vooraan. Folker zat er al en wenkte ons.
In de zoele avondlucht klonken de eerste tonen van een lang en melancholisch lied. Een vrouw schreed het podium op en zong. Zulk zingen! Dat je met je stem zoveel kon uitdrukken! Onstuitbare tranen rolden over mijn wangen. Dit moesten de snaren van het verleden zijn, een donkere, slepende melodie. Ik verstond niet alle woorden maar dat was ook niet nodig. Het ging over verlangen, over terugverlangen naar de tijd vlak na de schepping, toen de Grote Hemren – dat was een woord dat ik duidelijk hoorde – net de letters had gegeven waarmee landen en rivieren hun naam kregen.

Net als in het zuiden verbaasde ik me ook hier over het verschil tussen de eilanden. Eerst het doodse, sombere Thiarchia dat wel helemaal door grafkou bevangen leek, toen Qlusewar, waar het rook naar zee en dennen, waar een sfeer heerste van vrede en berusting en waar het licht mede bepaald werd door de schitteringen van spiegelhuidjes, en nu Voocklama, dat opeens een stuk warmer was, er groeiden zelfs palmbomen. Mensen woonden in huisjes van palmbladeren die er haast net zo uitzagen als die op Langen San.

In het midden was een groot podium met rijen banken eromheen.
Overal vingen mijn oren flarden muziek op, ik hoorde niet alleen banjars maar ook fluiten of toeters, het was me bijna te veel lawaai.

Ook hier waren verschillende bouwsels voor gezamenlijk gebruik: om te koken, om te wassen, om te eten. Folker blies op zijn fluit – weer schoot Kuuksi ervandoor – en er kwam een jongere man opdraven die ons de weg wees. "Daar wordt straks het avondmaal opgediend, een feestmaal ter ere van jullie komst," zei hij vol trots. "En daarna muziek en dans!" waarbij hij een rondje draaide met zijn armen in de lucht. Op onze onwennige blikken voegde hij eraan toe: "De vrouwen dan, hè, wij mannen dansen natuurlijk niet."

Ik moet hem verbijsterd hebben aangekeken. In Dunkitaba waren het immers alleen de mannen die dansten en in Barraspira was het niet anders. "Ja," zei hij met een ondeugende blik, "op Voocklama weten we wat feestvieren is!"
Ik moest weer denken aan de danseres in Dunkitaba. Ik voelde me oud en stijf en moe. Puciva sloeg zijn arm om me heen en vroeg: "Mogen we nog even samen rondlopen voor het eten?"
"Natuurlijk," zei de jongeman. "We luiden de bel als het zover is. Kom niet te dicht bij de grootvorsen!"