Heldenreis

Gauw stak ik weer de weg over. Roosma was in diepe slaap, ik kon ongemerkt een flesje Bridawertflu uit de draagzak pakken.
Ik legde aan wasmeisje uit dat ze elke ochtend een drup moest nemen, zolang ze onderweg was. Dankbaar keek ze me aan. Haar kleren waren schoon.

Op de rand van de wasbakken aan de overkant landde geruisloos een enorme grootuil. Zijn gele ogen boorden zich in de mijne. Wasmeisje schrok ervan, kennelijk had ze er nog nooit eentje gezien. "Wees maar voorzichtig," zei ik zacht. "Ze kunnen je redden maar ze kunnen je ook vermoorden." Wat er met Otta was gebeurd zou ik nooit vergeten. "En ze zijn vaak in dienst van iemand," voegde ik eraan toe.
Met onze bundeltjes wasgoed liepen we langzaam terug naar de herberg.
"Ik zie je morgenochtend," zei ik. "Geef me dan die tuniek maar terug."

Ik vond hem de volgende ochtend, netjes opgevouwen, voor de deur van onze kamer. Ik wist niet eens hoe wasmeisje heette, of waar ze vandaan kwam. Alleen haar schild herinnerde ik me vaag, het had geschitterd in het licht van de olielampen, misschien van stukjes glas? Zou ze uit Barrador komen, helemaal in het westen van Registana? Dat ze daar misschien ook in glaswerk uit Mingia handelden? Maar ik had geen tijd om er verder over na te denken, Roosma had me eropuit gestuurd om waswater te halen en daarna voor het ontbijt te zorgen.

Naast haar smetteloze verschijning voelde ik me nu helemaal armoedig en vuil. Het viel haar ook op, we stopten bij een kraam met kleding in allerlei kleuren. Ik was intussen wel gaan houden van paars, en voor zover ik wist was dat geen kleur van betekenis, zoals wit, zwart, rood en blauw dat waren. Achter een gordijn kleedde ik me om en propte de vuile plunje in de draagzak.
Daar liepen we dan weer, in de schaduw, over de kaarsrechte, gegroefde weg. Af en toe ratelde ons een kar voorbij maar Roosma wilde niet meerijden, ze wilde alles zelf lopen.
"Waar denk je dat we uitkomen?" vroeg ik.

Bij een kraam met allerlei geneeskrachtige kruiden vroeg ik voorzichtig naar Bridawertflu. Nu ik weer voldoende te eten kreeg, zouden mijn maanstonden vast weer op gang komen. De koopvrouw haalde omzichtig een flesje uit een kist die achter haar stond. "Doe er maar twee," zei ik, en ik betaalde ze met mijn eigen geld.
Onderweg betaalde Roosma mijn eten en veel dienaressigs hoefde ik nog niet te doen. Maar tegen het einde van de middag begonnen we uit te kijken naar een slaapplaats, en zei zei: "Kijk of er een wasplaats bij is."

Ik keek van mijn gevlekte, grofgeweven tuniek naar haar smetteloos witte uitdossing en begreep wat ze bedoelde. Een wasplaats voor de witte rotspelgrims. We vonden inderdaad een mooie herberg met een wasplaats er tegenover. Heel iets anders dan de Hemra van afgelopen nacht, en voor mij geen vooruitgang, want ik werd geacht op de grond te slapen, naast het bed van mijn meesteres. Gelukkig had ik nu mijn dikke mantel!

Ze kleedde zich uit en gaf de kleren en haar hoofddoek aan mij, samen met een stuk echte zeep dat naar rozen geurde. Haar ogen vielen al dicht van moeheid, en ik peuterde Bo's blauwe tuniek uit de draagzak. Wie weet zou het blauw een beetje verbleken.
Met mijn bundeltje stak ik de weg over. Het werd al donker, de wasplaats was met grote olielampen verlicht. Ik zag verder niemand die op een dienares leek, die mooiere kleren waste dan die ze zelf droeg. Wel was er nog zo'n meisje in het wit, haar schild stond achter haar tegen een pilaar geleund. Ze stond er in haar hemd, driftig te schrobben op haar tuniek waar kennelijk een vieze vlek in zat.

Ik ging naast haar staan en zei: "Probeer dit eens."
Met betraande ogen keek ze me aan. "Zeep?" vroeg ze ongelovig.
Ik knikte. "Toe maar."
De vlek zat helemaal onderaan haar tuniek, en toen ze zich weer voorover boog, zag ik dat haar broek ook vies was. Het arme kind. Ik gaf haar de blauwe tuniek en zei: "Trek deze even aan, dan kun je je broek ook wassen. "
Ik liet Roosma's kleren in het water zakken en zei: "Let jij hier even op? Dan haal ik iets voor je."

De toon was hooghartig en cynisch, maar haar ogen keken van me weg, bang en onzeker. En de mededeling schokte me, het was iets wat ik niet bedacht had, alsof ik geloofde dat de hogere standen immuun waren voor het ongeluk dat gewone mensen trof.
"Hoor je bij een groep?" vroeg ik. Ze moest toch al een hele tijd onderweg zijn, in elk geval helemaal vanaf Nuktatharsta. Hoe hield ze zich zo mooi en schoon?

"Nee," zei ze. "Ik had een dienares, maar die is op de kruising …" Wist ik wat ze bedoelde? Natuurlijk wist ik dat. De Heerweg of de Rondweg.
"En sindsdien reis je alleen?"
"Ik weet niet wie ik kan vertrouwen. Wil jij mijn dienares niet zijn?"
Ik lachte. Ik kon haar moeder zijn. Maar ik zei: "Dat is goed."
"Ik heet Roosma," zei zij.
"Ik heet Yima," zei ik. "Of Yimama, als je dat fijn vindt. Oh, en dit is Kuuksi." Dat nieuwsgierige beest was tussen ons in op het muurtje gesprongen.
Roosma lachte ongelovig. "Reist zij met je mee?"
"Zolang ze het zelf wil, ja."

Ze had haar thee op, ze zei: "Zullen we?"
We stonden op, ze bekeek me van kop tot teen. "Je heb schoenen nodig. En een mantel."
"En een beker," zei ik.
"En een nap en een mes en een lepel," zei zij. Nog maar zo kort op weg en nu al een volleerde reizigster.

Om geen twijfel te laten bestaan over onze relatie, en over ons standsverschil – ik maakte haar voorlopig niet wijzer – betaalde zij al mijn aankopen. Vooral met de warme, grijsvilten mantel was ik blij, al had ik hem overdag niet nodig. Ik vouwde hem zorgvuldig in de draagzak. Roos keek toe. "Als we ergens riet op de kop kunnen tikken, kan ik er eentje voor jou maken," zei ik. Zij had een tas van fijn leer, die heel mooi was maar vast ook erg zwaar.
Ik kreeg ook een paar stevige, leren laarzen. Volgens Roos waren het mannenschoenen maar dat wilde ik juist. Stevig in mijn schoenen staan.

Alleen mijn voeten waren koud toen ik wakker werd van het opstaan van de anderen. Vrouwen van alle leeftijden, wat jonge meisjes in het wit, ik keek of ik gelaatstrekken herkende, het zouden dochters kunnen zijn van mijn leeftijdsgenoten in Dunkitaba. Maar ze konden natuurlijk uit heel Registana afkomstig zijn.

Ik overwoog om me bij hen aan te sluiten. Vooral bij de grens zou dat een voordeel kunnen zijn. Maar daar waren we nog lang niet, tegen die tijd zou er wel weer een andere groep zijn.
In de voorhof van de Hemra waren brood en thee te koop. Een beker? Nee, die had ik niet. Wat was ik raar onvoorbereid aan deze reis begonnen.

Ik mocht een beker lenen als ik die maar ter plekke leegdronk. Ik stond daar te schutteren met mijn schild en mijn draagzak en mijn zere voeten. Toen drong zich weer zo'n meisje in het wit naar voren, een meisje met een schild – aan een armband, zoals het hoorde. Ik denk dat ze net zo oud was als Mia. Met haar volle beker bewoog ze zich wat onhandig, haar schild stootte tegen het mijne, een golfje hete thee viel op mijn tenen, "au!" zei ik en "oh, neem me niet kwalijk" zei zij.
Ik zette mijn lege beker terug op de tafel en samen schuifelden we naar het lage muurtje dat de voorhof omringde.

Ik bekeek haar schild, het bevatte mooi gestempeld leerwerk, met hier en daar wat goud-filigrain. "Waar kom je vandaan?" vroeg ik.
"Takasan," zei zij.
Ik zag het dorp nog voor me, we waren er op onze huwelijksreis doorheen gereden op de terugweg naar Dunkitaba. Een verwaaid, armoedig kustdorp, ik verbaasde me over de rijkdom van haar schild. Of zou er in al die maanjaren veel veranderd zijn? Haar kleren waren ook erg mooi, fijn geborduurd linnen, een hoofddoek van zijde …
"Wat kijk je?" vroeg ze.
"Je bent zo mooi," zei ik.
"Ook een Hoge Va krijgt soms twee dochters," zei ze.

Ik geloof dat ik me toen pas realiseerde hoe gevaarlijk dat zou kunnen zijn. Hoe iedereen die belang had bij het in stand houden van die mythe mij zou bestrijden.
De driehoek op mijn linkerarm jeukte en schrijnde. Was ik wel moedig genoeg om een verzetter te zijn? Zelfs het beperkte leven in de weef vervulde me met heimwee.
Maar ik kon niet terug.

Ik liet Kuuksi mijn vingers schoonlikken met haar raspende tongetje en we gingen weer op weg. Mijn eerste doel was Helvarbarra, de stad op de grens met IzwiLamanzi, een heerlijkheid waar ik niets van wist, behalve dan dat de Graysaflu daar uitmondde.

Ik liep nog een tijdje door maar mijn voeten wilden niet meer. Bij een gebouw dat eruitzag als een grote herberg stopte ik. Het bleek een Hemra, een onderkomen met slaapzalen, speciaal voor vrouwelijke pelgrims. Waren er eigenlijk mannelijke pelgrims? Ik herinnerde me dat Fegman, toen we pas in Barraspira waren, uitlegde welke vrouwen in de weef woonden: "Sommigen zijn weduwe, van anderen verblijft de man in de Visietunnel, van weer anderen is de man op pelgrimstocht …." Zou ik ze tegenkomen, die mannelijke pelgrims? Moest ik nu ook bewijzen dat ik een pelgrim was? Nee, het feit dat ik hier alleen over de Heerweg slofte in mijn versleten plunje was genoeg.

Links en rechts van de ingang waren twee slaapzalen en aan het eind van de gang leidde een trap naar nog twee erboven. Boven was alles vol, zei de Hemramoeder. Ik betaalde mijn twee Hem en zocht een bed – een echt bed! – zo dicht mogelijk bij een raamopening. Ik rolde de bedrol uit. Geen deken, ik keek om me heen en zag dat de andere slaapsters een eigen bedekking meegenomen hadden, een wollen sjaal, een mantel … nog meer wat ik moest aanschaffen. Ik durfde Bo's blauwe tuniek niet over me heen te trekken.
Ik bond met de reep stof mijn schild en draagzak aan het bed vast, ging liggen, en sliep. In de nacht vleide Kuuksi zich over mijn arm en schouder.

Toen ik wakker werd was het donker, maar zo te horen nog niet erg laat. Ik klopte mijn kleren af, sjorde draagzak en schild weer op mijn rug, en begaf me op weg. Heel af en toe waren er fonteintjes langs de weg, waar je je waterzak kon vullen. Maar honger had ik ook, bij de geuren van een stalletje met pasteitjes liep het water me in de mond. Ik haalde de munten uit mijn broekzak, die van mij en die van Burman. Ik kon nog wel even vooruit.

Op een bankje naast het stalletje at ik mijn pasteitjes op, terwijl ik keek naar wat er nog voorbijkwam op dit uur. In het licht van de olielampen kon ik wat kleuren onderscheiden: het rood van voorbijmarcherende wachters, een paar Blauwen, een kleine stoet van wat echte pelgrims leken, sommigen in het wit, anderen in vergane kleuren.

Ik dacht aan Vulema, het schoot me te binnen dat zij destijds een vuurglas meegenomen had, dat was een idee, dat moest ik ook zien te kopen. Maar vooral zag ik haar voor me, hoe ze, stralend in het wit, op de ezel zat die haar naar de Heerweg zou brengen. Het rotsvaste geloof dat we hadden gehad, dat Tweede Meisjes op bedevaart naar de Rots gingen om het binnenste van de macht te onderzoeken, om dan terug te keren om te getuigen van de pracht en de grootsheid. Zelfs toen wisten we al dat het verhaal niet klopte, dat de Tweede Meisjes nooit terugkeerden, maar we konden ons niet voorstellen dat je kon twijfelen aan alles. Aan de Grote Hemren, aan de Rots, aan alles. We hielden de mythe zelf mee in stand, simpelweg omdat we niet beter wisten.

Ik besefte opeens, daar, zittend aan de Heerweg met zijn gegroefde, eeuwenoude stenen, dat ik aan dat rotsvaste geloof ging tornen. Dat het niet mijn doel was de mythe te onderzoeken, maar om de mythe te ontmaskeren. Dat het niet waar was, dat niets waar was van wat ze ons vertelden.

Ik besefte dat vluchten makkelijker was toen ik Bo nog bij me had. Hem te beschermen was een motivatie die ontzettend veel kracht schonk. Nu moest ik die kracht uit mezelf halen en ik kon niet eens tot de Grote Hemren bidden.

Weer dacht ik aan Lizma. Zij sprak niet van de Grote Hemren, zij sprak van de Goede Vader.
Al die goede vaders die hun tweede dochters hadden geprobeerd te redden. Mijn grootvader Yiva. De man van Letifam. Daar moest ik hoop uit putten.

Het was al zo goed als donker toen ik eindelijk de Heerweg bereikte. Dit stuk – tussen Harstamar en de grensstad Helvarbarra - was veel drukker dan het stuk ten zuiden van Harstamar. Overal stonden kraampjes, er waren herbergen, er ratelden karren. Veilig voelde ik me niet, en bovendien wilde ik zuinig zijn, ik had nog maar weinig geld over. Eten en water had ik nodig, en laarzen. Maar nu vooral een slaapplaats.
En een verhaal.
Wat was ik, als ik geen Blauwe was, geen echtgenote, geen Tweede Meisje …
Rietmeisje!
Ik moest proberen geld te verdienen onderweg!
En een pelgrim was ik natuurlijk ook, al was verering niet mijn eerste doel.

Ik liep onder de schaduw, en toch zag ik – of liever, voelde ik, als een windvlaag – een grootuil over me heen vliegen. Ook hier? Ik stak de weg over en begaf me achter de huizen, achter de kraampjes. Er was vast wel weer ergens een tuin, of een struik, waar ik slapen kon. Ik hoorde de Helvarderaflu stromen, en aan de overkant het ruisen van de bomen.
Tegen een muurtje liet ik me zakken op de stoffige grond. Wat ik miste was een slaapmatje, bedacht ik. Als ik die eens maken en verkopen kon, ik was vast niet de enige. Langzaam sukkelde ik opzij, trok het schild over me heen, voelde nog net hoe Kuuksi erbij kroop, en sliep.