Het is op de radio weer reuze druk over de boerkini en de joods-christelijke wortels. (Volgens mij mogen orthodoxe jodinnen ook niet in bikini de zee in, maar dat terzijde.)
Ik kwam gister bijgaand citaat tegen van Arundhati Roy, die ik hoog heb vanwege haar schitterende boeken, en ik was het gevoelsmatig meteen met haar eens.
Wie zijn wij om te bepalen hoe een ander zich hoort te (ont)kleden. Natuurlijk, 'wij' zien het als vrouwenonderdrukking. Maar hoe kort is het geleden dat een keurige westerse vrouw geacht werd met handschoentjes en hoed de straat op te gaan? Ik herinner me nog Barbiekleertjes naar die mode.
En wat hebben wij met onze joods-christelijke wortels de Indianen en de Aborigines aangedaan, omdat we zo zeker wisten wat het beste was voor hun zielenheil? Kijk Rabbit-Proof Fence. Lees Butcher's Crossing over hoe snel wij met joods-christelijke wortels de bizons hebben uitgeroeid.
Natuurlijk kom ik zelf ook uit een westers land, en zie ik andere culturen als minder verlicht dan de onze. Ik werd keihard met mijn neus op de feiten gedrukt toen ik in Oman ging wonen. Ik had mezelf altijd als ruimdenkend en totaal vrij van racisme gezien, en opeens besefte ik dat ik neerkeek op de mensen in wier land ik te gast was. Dat veranderde wel naarmate ik er langer woonde, toen kwam ik op zeker moment op Schiphol aan en voelde me in verwarring omtrent de hoeveel bloot die er in het openbaar getoond werd. Dat is dus niet iets wat je vantevoren kunt beredeneren, dat is iets wat gebeurt.
En zo denk ik – met Arundhati Roy – dat je een situatie moet creëren waarin de vrouw zelf kan kiezen. Je moet niet – zoals Elma Drayer vandaag beweert de boerkini verbieden om de blootloopster te beschermen, je moet het voor iedereen veilig maken om te dragen wat zij wil.
Ja, zij.
Want zoals altijd gaat het weer over wat mannen aan veiligheid of onveiligheid creëren. Dat is in het Westen of het Oosten nog altijd hetzelfde.
Waarbij ik dan ook weer moet opmerken dat die mannen ook mannen bedreigen. Zoals Celal Altuntas, die dit schreef over de boerkini.
boerkini
tot nadenken
Droomportaal kreeg ik van Sinterklaas (kindeke), het gedicht zit erin als bladwijzer. Het is een prachtige bundel essays over film. Eén essay eruit kende ik al, ik schreef er hier over.
Onze Lieve Vrouwe van de Schemering komt uit de kast van paps, achterop zit een etiketje met zijn naam en de datum 09/11/2009. Ik heb er veel in onderstreept. Eigenlijk is alles wat Otten schrijft de moeite waard, omdat het je / me tot denken aanzet.
Ook De Vlek komt denk ik bij paps vandaan, ik heb het niet gelezen en achterin zit een cd waarop de schrijver het zelf voorleest. Die kan ik mooi afspelen tijdens het knutselen.
In Droomportaal heb ik ook veel onderstreept, vaak met het krabbeltje sv in de marge: noteren als schrijfveer, betekent dat. 'Jongensportret,' bijvoorbeeld. En 'een wolk talkpoeder.' Voor 2017
als het gedrukt staat
Ik kocht Crossing to Avalon op 12 juli 2003. Kindeke en ik verbleven die zomer in de flat van nicht Emma in Groningen, we maakten allemaal leuke uitstapjes, en 's avonds las ik in dit boek. Qua gevoel weet ik alleen nog dat ik heel veel verwoord zag van wat ik zelf al wist en voelde. Herkenning.
Eigenlijk zijn dat de boeken die het meest dierbaar worden, die als goeroes zijn, die verwoorden wat al onbewust en onuitgesproken in je leefde. Niet alleen herkenning maar ook erkenning: wat ik voel, bestáát gewoon. Is niet alleen maar zo'n vaag hersenspinsel van een Beer met een Heel Klein Beetje Verstand. Wel raar, goed beschouwd, om een boek nodig te hebben om te bewijzen dat iets bestaat.
Kleine anecdote die daar nu bij bovenkomt: op een gegeven moment hoort een kind op school dat Sinterklaas niet bestaat. Normale kinderen vragen dan aan hun ouders hoe dat zit. Ik zocht meteen het Piet en Nelboekje op – mijn vader had als onderwijzer heel wat presentexemplaren van schoolboekjes, die ik dan weer gebruikte bij het schooltjespelen – waarin precies stond uitgelegd wie Sinterklaas was. Die dus Echt Bestond, kijk dan! Het staat hier toch!
Maar goed. Jean Shinoda Bolen gaat op pelgrimstocht langs plaatsen als Chartres, Glastonbury en Iona. Ze vertelt over haar ervaringen, bespiegelingen en ontdekkingen op deze reis, en over de symboliek van Avalon en de Graal-legende en plaatst daarbij haar eigen mid-life ervaringen in perspectief. Het boek is ook vertaald (Op Weg naar Avalon) maar alleen tweedehands verkrijgbaar.
kun je nog zingen
Ze staan bovenop elkaar tussen de boeken, deze zangbundeltjes. Nederlands Volkslied was van paps, hij schafte het aan op 3 maart 1958, waarschijnlijk voor de zanglessen op school, hij werkte toen als onderwijzer. Ik heb het van hem gekregen, ik denk toen ik in Oman blokfluitles ging geven, en ook om kindeke wat Nederlandsche liederen en gezangen bij te brengen. Zelf ken ik er nog aardig wat, van de Blanke Top en Merck toch hoe Sterck, maar tegenwoordig leren ze dat niet meer op school.
Van Jan Pierewiet weet ik veel minder. Ik kwam het tegen tussen de spulletjes van mijn moeder – een kastplankje met wat schoenendozen – toen ik het ouderlijk huis leegruimde. Het is een kampvuurboekje, en ik zie wel een paar jolige groepsfoto's op een eiland voor me, ons moeder nog een stralende jonge meid. Dit boekje is uit 1943, ik vermoed dat zij het later gekregen heeft. En veel gebruikt, er zitten hier en daar gerepareerde scheuren.
Samen zingen bij de afwas ...
pretentious, moi?
Ongeveer precies 10 jaar geleden (op 19 augustus) kocht ik The Art of Dramatic Writing. Ik had mezelf net als schrijfjuf in de markt gezet en moest natuurlijk wel over genoeg kennis beschikken en alle klassiekers op schrijfgebied tot me nemen!
Egri is zo'n oerbron (uit 1942) waar alle andere schrijfboeken naar verwijzen, om er vervolgens hun eigen draai aan te geven. Het staat vol analyses van beroemde toneelstukken, hoe ze werken, hoe de karakters van de personages zich ontwikkelen, hoe conflict werkt. De ondertitel luidt: "its basis in the creative interpretation of human motives."
Waar het meest aan gerefereerd wordt, is zijn idee van de premisse. Dat is uiteindelijk waar ieder verhaal over gaat. Het is niet het thema (dat is te theoretisch), het is een vrij concreet zinnetje dat liefst luidt " … leidt tot …" want dan heb je meteen de ontwikkeling te pakken. Egri geeft als voorbeeld King Lear: "blind vertrouwen leidt tot vernietiging." MacBeth: "meedogenloze ambitie leidt tot vernietiging." Maar ook "goed overwint kwaad" en "liefde overwint alles" zijn premisses.
Als je voor je eigen verhaal zo'n vooropgezette stelling kunt formuleren, weet je meteen wat er wel en wat er niet in thuishoort. Heel handig voor de revisie!
Maar daarvoor hoef je niet dit hele boek te lezen. Ik laat het alleen maar staan omdat het zo goed staat in de schrijfjuffenkast.
mijn eerste schrijfboek
Hoe Schrijf Ik Een Kort Verhaal van Damon Knight was mijn allereerste schrijfboek. Ik kreeg het in 1990 bij mijn afscheid als biepjuf van een collega die wel een schrijver in mij zag. Ik weet nog dat ik er bij eerste lezing niet zoveel mee kon, ik schreef ook nog nauwelijks fictie (in Oman schreef ik columns voor het expattijdschrift, ik heb er een paar op mijn blog gezet), al begon de eerste roman wel zachtjes te kriebelen.
Wat me wel meteen raakte, en wat me een leven lang is bijgebleven, is het concept van het onderbewuste en zijn rol bij het schrijven. Hoe, zonder dat je weet waarom, betekenisvolle details een verhaal binnensluipen. Hoe je erop kunt vertrouwen dat wanneer je zegt: 'Ik moet een stuk schrijven over dat-en-dat onderwerp,' het onderbewuste altijd op tijd met de beginzin komt. Voor de rest is het een zeer concreet boek, dat goed vertaald is, en van nederlandstalige voorbeelden voorzien.
Een aanrader voor alle beginnende schrijverkens!
brieven
Ik weet niet zeker of Aan een Jonge Romanschrijver uit de kast van paps komt, of dat ik het van hem gekregen heb, maar ik denk het eerste, want het is al uit 1999. En dan heb ik het meegenomen omdat ik zo ontzettend onder de indruk was van The Storyteller van Vargas Llosa.
Dit boekje heb ik nog niet gelezen. Het is gegoten in de vorm die Rilke koos voor zijn Brieven aan een Jonge Dichter, maar verder is het geloof ik niet te vergelijken. Rilke heeft het helemaal niet over stijl en techniek, die heeft het over de psyche van de dichter en innerlijke noodzaken en zulks. Hier zie ik in de inhoudsopgave – tijd, stijl, overtuigingskracht, de verteller – dat het daar juist wél over gaat. En vooral de hoofdstuktitel "het achtergehouden gegeven" maakt me nieuwsgierig. Want schrijvers maken daar ook onecht gebruik van: ik weet het al lang, alle personages weten het, maar ik vertel het jou, lezer, niet, want zo houd ik het spannend. Dus ik ben benieuwd wat Vargas Llosa daarover te melden heeft.
zielsverwanten
Ik kocht Soul Mates op 13 januari 2003, ik vermoed dat ik het al eerder gelezen had want ik lees alles van Thomas Moore, ik vind de mythische manier waarop hij zieleroerselen benadert erg inspirerend.
Wat allemaal leuk en aardig is maar wat klinkt dit als een ver-van-mijn-bed-show. Hoe graag ik ook schrijf over ware liefde, of Love Actually kijk of Sanne van Havelte lees, zelf kan ik me er nix meer bij voorstellen. In Care of the Soul vond ik voeding, hier vind ik alleen maar adviezen – hoe zielvol ook – aan goeie stellen die er samen uiteindelijk wel uitkomen. Die schijnen te bestaan.
Het hoofdstuk "pathologies of love" slaat voor het gemak over wat er wérkelijk mis kan gaan in een relatie. Hij noemt zelfs iemand die zich slachtoffer voelt, narcistisch. Invalidation all over again.
Dus, iemand nog een zielvol boek over de liefde?
(g)een boekje voor veteranen
Van Writing Past Dark heb ik jammergenoeg niet opgeschreven wanneer ik het kocht. Ik herinner me vaag dat ik misschien in de war was met Natalie Goldberg. Het gaat over de roerselen in des schrijvers psyche: jaloezie op anderen die wél uitgegeven zijn terwijl ze zoveel slechter … , kritiek leren ontvangen op schrijfcursussen, hoe je een idee ooit omzet in een boek vol levende mensen, en hoe je over levende mensen schrijft die onherkenbaar moeten blijven.
En hoe je in vredesnaam begint terwijl de afwas er nog staat.
Een fijn boekje om je innerlijke schrijver mee te verwennen, want dat is iets om regelmatig te doen. Ik hoop dat de veteranen er iets aan gehad hebben.
familie en andere ongemakken
In 2011 en 2012 heb ik een cursus Familiegeschiedenis Schrijven gegeven bij Tresoar in Leeuwarden. Om deze te ontwikkelen zocht ik naar literatuur, maar die was er nauwelijks. Het meeste heb ik dan ook zelf verzonnen, als je eenmaal in de flow van cursussen geven zit, komen de ideen altijd wel weer op tijd.
Familieverhalen van Tanny Dobbelaar was toen net uit, ik kocht het eigenlijk ongezien, en het is wel heel mooi, het geeft inzicht in het hoe en waarom van je verdiepen in de geschiedenis van je familie, maar praktische handreikingen – en daar zitten cursisten toch het meest op te wachten is mijn ervaring – geeft het nauwelijks.
Het geeft vooral veel voorbeelden van verhalen van bekende auteurs, en soms interviews met hen. Het is een mooi boekje om je bewust te worden van de perikelen van het vastleggen van problematische gebeurtenissen.
