In 1978 verhuisde ik naar Delft. Ik ging studeren aan de P.A.Tiele-academie in Den Haag om biepjuf te worden. Ik geloof niet dat ik eerder in Den Haag was geweest, en daar belandde ik midden in LouisCouperusland. Twee jaar lang nam ik elke dag de tram die door de Javastraat reed, en zag ik zijn borstbeeld aan de Surinamestraat. In die stille, statige straten zag ik ze allemaal lopen: de Veretjes, de Takma's, de Constances en de Addy's. Wachtend op de tram zoog ik de stille grandeur van de stad in, het was allemaal nieuw.
Lang bezat ik de Boeken der Kleine Zielen als afgeschreven exemplaar van de bibliotheek. Het is nooit mijn favoriete Couperustitel geweest, ik vond het naturalisme er te dik bovenop liggen, het was me te weinig ingeleefd. Misschien zou ik het eens opnieuw moeten lezen na al die jaren, kijken wat ik er nu van vind.
Inmiddels heb ik mijn eigen boek ingeruild voor dat van paps, en tot mijn verbazing dateert dat al uit 1964. Ik kan me niet herinneren dat hij ooit met enthousiasme over Couperus heeft gesproken. Voor deze mooie dundruk ben ik hem in elk geval dankbaar.
grandeur
kapot
Ik herinner me nog hoe het op mijn verlanglijstje stond – "dat deel van het Verzameld Werk van Couperus waar Noodlot in staat" – maar voor welke verjaardag of Sinterklaas ik het kreeg? En waarom ik zo kapot was van Noodlot?
Kapot being the operative word here, besef ik nu. Doodgaan aan de liefde, ooit heeft zich in mijn wezen het idee genesteld dat dat een goed ding was. Te beginnen met Tristan en Isolde, vermoed ik.
Mijn liefde voor Couperus is ongetwijfeld begonnen met De Stille Kracht op tv, en al die andere mooie verfilmingen. Die is ook nooit weer over gegaan, hij zal nog veel in deze vreugdevolle serie verschijnen en ik weet nu al dat ze allemaal mogen blijven.
Het laatste boek dat ik van hem las is Met Louis Couperus in Afrika (gratis te downloaden op de onvolprezen dbnl). Niets heerlijker dan antiek toerisme als je zelf die bestemming – Dahab in dit geval - met het vliegtuig hebt bereikt.
verloren
Er komt geen enkele herinnering boven bij dit boek van Sagan. Het is de tweede druk uit 1977, Sagan zelf was 39 toen ze het schreef, Bonjour Tristesse ver voorbij dus. Dat heb ik ook gelezen, misschien wel voor mijn lijst, ik weet het niet meer. Is het niet merkwaardig hoe weinig er blijft hangen van alles wat je tot je neemt in de loop der jaren?
Sagan is alleen nog gekoppeld aan een sfeer, een gevoel van zelfstandigheid, een gevoel voor literatuur. En ik kan me voorstellen dat ik het boek ooit nog eens weer ter hand zal nemen (wat ik bij het Jaar van de Kreeft helemaal niet had). Om iets te herbeleven, al heb ik nog geen idee wat.
Schenkt het vreugde? Ik geloof het niet. Ik geloof dat Franse boeken dat nooit doen, eigenlijk. (Ik ben opeens heel nieuwsgierig welke boeken Marie Kondo vreugde schenken.) Maar het zegt tegen me dat het moet blijven en dus blijft het.
stut
Ik pak het Jaar van de Kreeft met aarzeling uit de kast. Het hoort bij de oudste kern van mijn boekenbezit (de kinderboeken niet meegerekend). Mijn eerste grotemensenboeken, verkregen op de middelbare school. Dit kreeg ik, gezien de inscriptie, op mijn achttiende verjaardag. Ik kan me niet herinneren dat ik het later nog eens gelezen heb. Ik herinner me ook niet meer waar het over ging. Ik moet de film gezien hebben, was die niet met Willeke van Ammelrooy?
Maar als ik nu werkelijk luister naar Marie Kondo, en luister naar wat het boek met me doet als ik het in handen hou: knettert er dan een vreugdevonkje? Bloeit er een warme (of zelfs koude) herinnering open?
Nee.
Het is een vertrouwde stut onder de identiteit. Maar niet vertrouwd in de zin van gewaardeerd. Meer vertrouwd in de zin van gedachteloos, nooit over nagedacht. Zoals je nooit nadenkt over je kaasschaaf of je stofdoek. Ooit stond het misschien goed in de boekenkast maar nu betekent het niets meer voor me. Ik denk niet dat ik omval als ik het wegdoe. Al voelt het als een waagstuk. Misschien omdat ik in die tijd nog zo zeker wist wie ik was.
Dokter Zjivago
Het was onze eerste verre vakantie, voor het eerst met een eigen auto (een Ford 20M van f500,-), we stonden op de camping in Yvoire aan het Meer van Genève, het was prachtig weer, we zwommen in het ijskoude meer en zonnebaadden in het gras.
Daar las ik Dokter Zjivago. In mijn herinnering las ik het in één dag. Was ik helemaal ondergedompeld in die wereld, die geschiedenis, en vond ik het 't meest indrukwekkende boek dat ik ooit gelezen had.
Pas later zag ik de film, in dit geval de ideale volgorde, de beelden van het boek werden ingekleurd en van muziek voorzien.
Een onvergetelijke ervaring die je nooit over kunt doen, ook niet over moet willen doen. Maar de vreugdevonkjes zijn er nog.
schrijfmoeder
Ik verbaas me erover dat dit de zesde druk uit 2001 is, ik kende deze complete uitgave van Anne Frank toch al veel langer? Langzaam begint het besef te dagen: dat kindeke er toen op school over gehoord moet hebben, en dat ik toen dacht: maar dan moet zij deze versie lezen.
Op zich werkte dat niet, zo'n dikke pil stoot alleen maar af. Heel anders dan het kleine dunne blauwe boekje dat ik in een ver verleden bij mijn ouders uit de kast mocht pakken. Wat was ik onder de indruk, wat heb ik het vaak gelezen.
En wat was het een opluchting kennis te maken met de échte Anne, die ook gemeen kon zijn, of zwijmelig, of luchthartig en oppervlakkig, gewoon een echt mens. Na een opvoeding van veel alles-of-niets (je doet iets goed of helemaal niet, je zet je ergens 100% voor in, je maakt af waar je aan begint, je houdt voorgoed vast aan eenmaal gemaakte keuzes, er gaat niets boven de baas zelf, en ga zo maar door aan in steen gehakte dogma's) gaf dit opeens het inzicht: het is en-en. 
Je kunt én hoogverheven zijn én laagbijdegronds, een mens is én wijs én dom, je bent én menslievend én egoïstisch. Het een vlakt het ander niet uit, ze bestaan naast elkaar.
Dat wat ik mijn kindeke zo graag mee wilde geven (en hoop ik toch wel gedaan heb) gaf ik aan mezelf. Dankjewel Anne, een van mijn schrijfmoeders.
boekenkast
De plank linksboven is klaar. Zes boeken zijn geruimd. Omdat ik de boekenkast altijd al goed bijhield, is dat nog best veel. Nu door naar rechtsboven.
Ik was altijd een goeie biepjuf, met de boeken keurig gesorteerd en op alfabet. Nu zijn ze nog wel uitgesplitst naar Engels, Nederlands en non-fictie, maar verder is het een zootje. Plus de boekenkast is ook showplank voor tedere voorwerpjes, waar ik het gister over had.
Op deze plank van links naar rechts: oude fotootjes van mijn vader (l) en zijn broertje, mijn moeder (r) en haar zusje. De meisjes zouden later nog een broertje krijgen, en van zijn vrouw was het poesje daarnaast op de plank. Van mijn moeders enorme olifantenverzameling heb ik er een paar bewaard. Die ene met dat kleine olifantje in zijn buik, die ze van me kreeg toen ik in verwachting was, en deze die eigenlijk een doosje is. En helemaal rechts staat de icoon uit het Catharinaklooster, die kindeke en ik voor mijn vader meenamen uit Sinaï.
De boekenkast is zelf eigenlijk ook een boek.
fotobiografie
Veel belandde na het opdoeken van het ouderlijk huis bij mij op zolder. Veel daarvan verhuisde mee naar Groningen. Dat ben ik nu ook aan het Marie Kondoën. Wat ik eerst nog bewaarde uit respect (condoleantiebrieven van iedereen die mijn ouders had liefgehad) of voorzichtigheid (bank- en eigendomspapieren) is inmiddels weggescheurd.
Kleine tedere voorwerpjes zijn er nog, veel boeken, en oneindig veel foto's. Ook vijf dozen dia's erfde ik, bijna 750 stuks. Keurig op jaar gedocumenteerd, dat was paps wel toevertrouwd. Ze begonnen te verkleuren, de schuimplastic voering begon te verkruimelen en de dia's te bevlekken, bovendien had de projector de geest gegeven, dus ben ik ze gaan inscannen. Bijna de helft (339 stuks) heb ik ingescand en laten afdrukken. Ik ga ze nu inplakken, en er uitgebreid bijschrijven wat er opstaat.
Het is wonderlijk wat er allemaal door je hoofd schiet als je ze bekijkt, die oude plaatjes. Wat je allemaal herkent, zo van "oh, toen hadden we het oude behang nog" tot "die zonnebril heeft kindeke nu, lekker retro" tot "van dat feestje herinner ik me niets!" tot "ach lieve oma, wat hield ik van je" tot "meisje van dertien, inderdaad tussen servet en tafellaken…" en noem maar op.
Misschien ga ik dat ook allemaal opschrijven. Een fotobiografie.
geuren
Ik ben dol op boeken en films die in India spelen of over Indiase mensen gaan. Bend it like Beckham, The Best Exotic Marigold Hotel, The Lunchbox, Arundhati Roy's The God of Small Things (lezen!) en later Sister of my Heart van Divakaruni, een van de mooiste boeken die ik ken. Mistress of Spices is op een andere manier prachtig, een beetje surrealistisch en geurend.
De India-fascinatie sloop mijn leven in in Oman, waar we in het dagelijks leven veel meer met Indiërs te maken hadden dan met Omani's. Ik leerde de Indiase keuken kennen en waarderen, en in het koude Aberdeen was een Indiase toko een trefzeker vervoermiddel naar warmere streken, ik herinner me hoe de tranen in mijn ogen sprongen toen ik de deur van zo'n geurgrotje opende.
Divakaruni woont in Houston, en toen de Blue Willow Bookshop een schrijversavond met haar organiseerde, zat ik in adoratie vooraan. Wat een heerlijke vrouw, en wat kon ze inspirerend vertellen over het schrijfproces.
Daar kocht ik The Unknown Errors of Our Lives, een verhalenbundel. Ter plekke gesigneerd, en die doe ik dus nooit weg. Al moet ik juf Kondo opbiechten dat ik hem nooit gelezen heb.
hernieuwing
Het schiet me te binnen dat ik hier in een vorig leven een boekbespreking over schreef, voor de Koek en Zopie in Aberdeen. En de computer heeft hem sinds 1995 voor me bewaard:
Pat Barker - The Regeneration Trilogy
Vol I Regeneration
Vol II The eye in the door
Vol III The ghost road (Booker Prize 1995)
Prachtig, prachtig!
Nee, dat is een beetje kort voor een boekbespreking.
Deze trilogie concentreert zich op een (mij) onbekend aspect van de Eerste Wereldoorlog: het psychiatrisch ziekenhuis, waar soldaten met shell-shock en andere mentale aandoeningen behandeld worden. Hoofdpersoon is de sympathieke psycholoog W.H.R. Rivers, die echt bestaan heeft. Andere personen in het boek, zoals de dichters Siegfried Sassoon en Wilfred Owen (die in 1918 sneuvelde), zijn echt door hem behandeld. Maar ook fictieve karakters bevolken het verhaal.
Ik verbaasde mij erover dat een dergelijk boek, vol van de onvermijdelijke gruwelen van The Great War, door een vrouw geschreven kon zijn. Maar waarschijnlijk is het typerend voor een vrouw om deze thematiek te kiezen: het psychische, vaak ongeneeslijke leed, dat de mannen aan het front werd aangedaan. Ze vergelijkt het leven in de loopgraven met het bestaan van vrouwen: afwachten, niets kunnen doen, geen keus hebben. Dit veroorzaakte bij heldhaftige kerels dezelfde nerveuze aandoeningen als die tot dan toe als typisch zwak-vrouwelijk gezien waren.
Hoewel deel III, The Ghost Road, de Booker Prize heeft gewonnen, vond ik het zelf een nutteloze toevoeging aan de indrukwekkende eerste twee delen.
Later heb ik de film gezien, ook een aanrader.
Ze mogen blijven omdat ik mij altijd de verwondering zal herinneren waarmee ik al die nieuwe kennis tot me nam, omtrent psychisch lijden. Het was de tijd van de eerste depressies, en deze boeken droegen bij aan het ontwaken.
Geen vreugdevonkjes maar wel wakkermaakflitsen.
