Ik weet niet wie ze zijn hoor, de NVVL. Voedselexperts, gesponsord door Unilever, Yakult, Alpro en Friesland Campina. Maar hun onafhankelijkheid staat voorop natuurlijk.
Ze hebben onderzocht wat Nederlanders vinden van voedselhypes, en wat blijkt: niks. Nederlanders doen niet aan hypes en dat is maar goed ook. Want als ze er wel aan doen zullen ze voornoemde merken lekker op de plank laten staan.
Dus wat moet je met zo'n onderzoek? Behalve het door alle media luid en duidelijk laten verspreiden, en vervolgens de reaguurders hun zegenrijk werk laten doen?
De Volkskrant meldde het op Facebook, en ik zette mijn reactie eronder. Dat die hypes niet per se diëten waren om snel af te vallen, maar eerder bezig zijn met bewust geen rotzooi meer in je lijf stoppen. En dat je daar toevallig ook nog eens moeiteloos van afvalt.
Maar nee, wisten de reaguurders. Afvallen doe je alleen met discipline: minder eten, en wél brood want dat moest voor de vezels, en minder vet, en flink sporten.
Kortom: zonder er iets voor te hoeven doen wordt de boodschap van de NVVL (die op de website zo wollig staat omschreven dat ik er niets van snap - "een ontmoetingsplaats voor iedereen die werkzaam is in het voedingsveld met als doel onderlinge uitwisseling van kennis en ervaring. Deze brugfunctie vervullen we door actuele thema’s aan de orde te stellen die relevant zijn voor zowel het bedrijfsleven als de overheid, onderzoeksinstellingen en opleidingen" - maar die vermoedelijk eigenlijk luidt "alles voor de winst van de voedselconcerns") verspreid door iedereen die hem al decennia moeiteloos heeft geslikt.
Moet ik daar iets mee?
Ja, nu wel.
Toen ik mijn diagnose kreeg, ben ik cold turkey gestopt met troep eten. Alles wat ontstekingen kan veroorzaken – tarwe, melk, verschillende oliën, chemische toevoegingen etc etc – heb ik de deur uit gedaan. Ja, te dik was ik ook. Maar daar ging het niet om. Het ging erom dat ik mijn ziekte geen extra wapens wilde leveren.
Ik eet zoveel ik wil, met veel goede vetten, veel groente, fruit, kaas, vlees, vis en langzame koolhydraten. Door de ziekte is veel bewegen nog lang niet aan de orde. Mijn training gaat per meter, niet per kilometer.
En toch ben ik in die vier maanden al vijf kilo afgevallen.
Als ik eens zondig, op een feestje of omdat ik mezelf reuze zielig vind, voel ik het 's avonds in bed al aan mijn lijf. Niet weer doen! smeekt het. Zo wordt het steeds makkelijker. In plaats van snoep een handje dadels, in plaats van chips een stukje kaas, in plaats van taart een zelfgebakken kwarkbroodje met vijgenjam.
Is het een hype? Wat kan mij dat schelen? Het helpt!
wat nou voedselhypes
kleuren
Mijn kennismaking met Barbara Kingsolver begon met The Bean Trees en Pigs in Heaven. Ontroerende verhalen die zich afspelen in Indianengemeenschappen. The Poisonwood Bible was mijn volgende: een boek dat met recht een tour de force genoemd mag worden. En waardoor je weer andere culturen van binnenuit leert kennen. Flight Behavior en Prodigal Summer gaan over de verbondenheid van mensen met het land, het zijn 'groene' boeken zonder ooit prekerig te worden, daarvoor schrijft Kingsolver te veel over echte mensen.
En The Lacuna gaat over Frida Kahlo. Niet dat zij de hoofdpersoon is, want dat is de arme Harrison Shepherd, die voor de schilderes en haar man werkt. Een sprookjesachtig, kleurrijk boek dat je onderdompelt in kunst en natuur, alsof je onder water zwemt in de Lacuna uit de titel.
Kingsolver mag blijven omdat ik haar zo enorm bewonder.
vertellers
Ik pak Crossing to Safety nu even van een plank lager, omdat ik Angle of Repose net uit heb, en het over beide boeken wil hebben.
Ik schreef al dat Crossing mij de vorm leverde waarin ik Brandsporen heb gegoten: een ik-verteller die verslag doet van gebeurtenissen uit het verleden, ook van gebeurtenissen waar zij niet zelf bij was, waarvan ze dan bijvoorbeeld zegt: "ik stel me voor dat het zo ging …"
Zo kon ik de parallellen tussen verleden en heden laten zien, en het belang van het verleden voor het heden.
Meer had ik niet van Stegner gelezen, tot nu dus: Angle of Repose. Als je het opzoekt in het woordenboek, betekent het hellingshoek. De hoek/helling waaronder los zand blijft liggen als je het stort.
Een prachtige titel voor een boek dat gaat over mijnen, en irrigatiekanalen. En over een familie die ondanks al het losse zand toch tegen elkaar aan blijft rusten, vanzelf, als natuurwet, omdat het niet anders kan.
Ook Angle of Repose heeft zo'n ik-verteller in het heden. De door ziekte zwaar invalide Lyman Ward gaat in oude brieven, dagboeken en krantenknipsels op zoek naar de geschiedenis van zijn grootmoeder, een dame die haar echtgenoot naar het wilde Westen volgt op zijn pionierstocht als mijnopzichter. Hij wil te weten komen of de kalmte die hij als kind in zijn grootmoeder voelde wel echt "repose" was, rust. Hij spreekt het boek in op tape. Sommige stukken zijn echt 'verhaal,' in andere praat hij meer met zichzelf over wat hem bezighoudt en bezielt.
In feite heeft het boek natuurlijk drie lagen: de geschiedenis, het heden van Lyman Ward (eind jaren zestig), en de schrijver Wallace Stegner die een spelletje speelt met het schrijverschap.
"In this," said Susan, as if in a novel, "I can consult no one but myself."
Lyman Ward heeft af en toe discussies met zijn secretaresse Shelly (een hippie-meisje) over het boek dat hij schrijft. Moeten er seks-scènes in voor het publiek van nu, of moet hij dat juist Victoriaans beschrijven? En als hij haar andere dingen over zijn grootouders vertelt, krijgen wij die te horen, terwijl ze in feite geen onderdeel zijn van het boek dat hij wil schrijven.
Wat het boek zo prachtig maakt, zijn verschillende dingen. Allereerst de geschiedenis van zijn grootouders, en alle details van zo'n leven in de pionierstijd. Het is of je oude films kijkt, of je meehobbelt in de wagen getrokken door paarden die het afleggen op een hoge bergpas vanwege de ijle lucht. Stegner is een zintuiglijk schrijver – af en toe vroeg ik me wel af of Lyman Ward zelf ook zo poëtisch was – en ook iemand die zijn boeken fijnmazig structureert. Pas nu ik doorkijk welke regels ik allemaal onderstreept heb, zie ik hoeveel ik tijdens het lezen miste.
En toch was ik aan het eind niet helemaal tevreden. Lyman zegt: "I lie wondering if I am man enough to be a bigger man than my grandfather."
Dat is het belang van het verhaal uit het verleden voor zijn verhaal in het heden. Is het genoeg? Overtuigt het? Was het verhaal mooier geweest zonder zijn tussenkomst?
Stegner vindt dat de meeste romans over het wilde Westen alleen een schildering van het verleden geven, zonder relevantie voor het heden. Hij is historicus, hij wil juist dat we ons met het verleden verhouden. Hij zet de normen en waarden van de Victoriaanse tijd tegenover die van de hippies in de sixties.
Toch bleef ik achter met het gevoel dat hij dat aan mij als lezer had kunnen overlaten, door alleen te vertellen wat er gebeurde, met die kunstzinnige vrouw in dat desolate landschap. Anders dan in Crossing to Safety – waarin de verteller een van de spelers in het drama is – is de verteller van Angle of Repose in zijn rolstoel een bestuurbare pop in de handen van Stegner.
Maar wie ben ik. Het boek won de Pulitzer.
Petra!
Sommige boeken – er zullen er nog meer volgen – mogen blijven alleen al om waar ze gekocht zijn. In deze wereld waarin moeiteloos eeuwenoude schatten vernield worden, zijn herinneringen aan verre reizen steeds kostbaarder. Het lijkt nu al of we het net op tijd gedaan hebben: Egypte, Sinaï, Jordanië, Petra. Iemand uit ons reisgezelschap had de vorige dag verteld over de van oorsprong Nederlandse vrouw die met een Bedoeïen getrouwd was, en had gewoond IN Petra. Hoe moest dat zijn? Rondlopend in de in de rotsen uitgehouwen kamers met hun wonderschoon getekende muren, konden we het ons wel voorstellen. Maar dat het nog zo kort geleden gewoon was?
En in een stalletje op het voorplein – zo zagen we pas op de terugweg – stond een kind van Marguerite het boek van zijn moeder te verkopen. We kochten het allemaal, en zaten het de volgende dag in Wadi Rum allemaal te lezen.
Parallelle levens, dat is wat lezen vaak zo wonderlijk maakt.
Corelli
Ik zat op Schiphol en de vlucht naar Aberdeen was afgelast. Dat was helemaal niet erg, want je mocht nog gewoon roken bij je koffie, en ik had Captain Corelli bij me. Wat een boek, wat een belevenis. Dat is inmiddels zo'n twintig jaar geleden, maar vergeten doe ik het niet. Wanneer neem je nu zo de tijd voor een boek? Ik lees eigenlijk alleen 's avonds, en kan me niet heugen wanneer ik een boek achter elkaar heb uitgelezen.
Later heb ik de walgelijke film gezien. Het moest verboden worden om zo'n krachtig verhaal – een waar Grieks drama – tot mierzoete Hollywoodbagger om te werken.
Kortom, weer een boek met een herinnering. (Ook gingen we een keer naar Kreta, en werden de beelden ingekleurd met geur en geluid.)
Ik heb nog verschillende andere boeken van de Bernières geprobeerd, en ze boeiden me allemaal niet. Maar Captain Corelli mag blijven. De Held.
geheim
Deze boeken dateren uit de tijd van mijn Schotse leesclub. Als we een roman lazen die echt te dik was om in een week uit te krijgen, lazen we voor de keer tussendoor een verhaal uit deze bundel. En vrijwel altijd bleek, dat we over een kort verhaal veel langer en diepgaander konden discussiëren dan over de dikke roman.
Niet alleen waren ze qua inhoud pregnanter – een samengebald drama – maar ook kon je veel duidelijker zien hoe dat bewerkstelligd was. Als ik ergens veel over de techniek van het schrijven heb geleerd, is het wel uit de gesprekken over deze verhalen.
En toch lees ik bijna nooit korte verhalen. Ik wil meer ondergedompeld zijn in een boek, en een lange reis met de personages maken. Maar iedereen die wil leren schrijven, moet goede verhalen lezen. Op beginregels letten, op karakteriseringen. Alles moet efficiënt, de zinnen zijn veel zwangerder.
Ik denk met dankbaarheid terug aan de leesvriendinnen van toen, met wie ik zoveel deelde. Aan de geheime ikken waar onze echtgenoten niets van wisten.
taal
Ik herinner me dat ik erg onder de indruk was van het boek The Worlds Within (vertaald als Yasmins Werelden) van Neil Bissoondath. Het was fantastisch geschreven – en hier schakel ik de zoekfunctie van de computer in, en vind een klein documentje uit 2001 met zinnen uit het boek. Nu herinner ik me ook weer dat ik later de Nederlandse vertaling uit de biep leende, omdat het mij onmogelijk was het vloeiende Engels om te zetten.
Ik probeerde het, worstelend.
Some silences vibrate with a voiceless chaos, felt but unheard.
Moet dat een stemloze chaos zijn, een woordenloze chaos, een zwijgende chaos?
Een zwijgende chaos is beter dan een woordenloze chaos want zwijgen is een bewuste handeling, overweeg ik.
Hands that have not lost their gentleness but have, even so, grown subtly inadequate over the years.
zijn handen zijn, op subtiele wijze, over de jaren inadequaat geworden
ontoereikend
in de loop der tijd
zijn handen die, in de loop der jaren, haast onmerkbaar ontoereikend zijn geworden
zijn handen die, haast onmerkbaar, ontoereikend zijn geworden in de loop der jaren
A sliver of pain knits a passage across her eyebrows.
een pijnsplinter / een pijnscherf fronst zich een weg langs haar wenkbrauwen
It was the derailment of possibility that was so moving.
het uit / van de rails raken van alle mogelijkheden / van alle perspectief
ontsporen?
Her memories come in bits and pieces – sound bites of the mind.
geluidsfragmenten uit de geest
En vooral deze, ik vond dat een wondermooi voorbeeld van hoe je in real time kunt meereizen met woorden:
a lengthy bend that unscrolls an infinity of sea and sky
een lange bocht die een oneindigheid van zee en lucht afrolt
een eindeloze bocht
Dus toen ik bij het American Book Center in Den Haag een ander boek van Bissoondath zag liggen, heb ik dat meteen gekocht. En sindsdien staat het in de kast op mijn ogen te wachten. Misschien moet ik een apart lijstje maken van de te-lezen-boeken, en ze later nog eens onder de loep nemen. Voorlopig zet ik het terug. Ik houd van boeken uit vreemde culturen, ze geven me het leunstoelreiziger- en voyeurgevoel.
wolkenbed
Wat een prachtig boek is The Lovely Bones. We lazen het met onze Amerikaanse leesclub, en we waren er allemaal zeer van onder de indruk. Als je zo leest waar het over gaat – een meisje wordt verkracht en vermoord en wat gebeurt er daarna met haar gezin van herkomst – denk je misschien: oeh. Niet voor mij.
Maar doordat het in zo'n poëtische vorm is gegoten – het slachtoffer vertelt het verhaal vanuit haar hemel – wordt het verhaal draaglijk. En ga je als lezer over veel meer nadenken dan over de gruweldaad. "Haar hemel" zeg ik met opzet. Hoe ziet jouw hemel eruit?
Die van mij?
Een wolkenbed omringd door mooie boeken en lezende vrienden op hun wolken!
Toen ik op het boekenfestijn een nieuwe Sebold tegenkwam, moest ik die wel kopen natuurlijk. Een boekenfestijn is een snoepwinkel, je gooit ongeremd je karretje vol met alles wat bekend voorkomt. Engelse paperbacks zijn ideaal vakantieleesvoer, niet te groot, niet te zwaar, en na lezing laat je ze lekker achter.
Dit is dan net weer geen vakantieboek. "A masterpiece of understated horror." Ik heb er nog steeds niet genoeg moed voor gevonden. Van Marie Kondo moet ik het wegdoen. Het was kennelijk een miskoop, en de vreugde die de aankoop je schonk moet dan maar genoeg zijn.
Maar ik weet zeker dat ik ooit …
Zij schudt haar hoofd.
Ik zet het lekker toch terug in de kast.
totem
Janee, natuurlijk doe je Jane Eyre niet weg. Toch?
En waarom dan wel niet?
Er zit een hele wolk van gevoelens omheen. En ik besef meteen dat die samenvalt met de wolk om Wuthering Heights. Ik zet ze nu maar naast elkaar, en probeer de wolk te ontleden.
De boeken zelf – Wuthering Heights veel woest-romantischer, Jane Eyre op het eerste oog wat calvinistisch – en hoe die kijk in mijn leven is veranderd. Door wat ik meemaakte, maar ook door externe invloeden, van Kate Bush tot en met de laatste Jane Eyre-verfilming die ik echt schitterend vond.
En niet te vergeten Wide Sargasso Sea over de krankzinnige vrouw op zolder. Dat was een onvergetelijke leeservaring.
En ook niet te vergeten de soms barre tochten van Hull naar Aberdeen, door het woest-en-ledige Yorkshire.
Misschien komt er aan het eind van deze rit een lijstje met blijf-criteria, en een ervan zijn we al vaker tegengekomen: dat een boek staat voor een geheel aan ervaringen en herinneringen, en dat die het in feite zijn die de vreugde doet vonken. Maar zonder de boeken zelf, als een soort totempje, of een icoon, een aanwezigsteller, zou ik aan die ervaringen minder denken.
Marie Kondo vindt dat geen bezwaar, ze zitten toch in je, die ervaringen? Maar soms is men licht tot zwaar bewolkt, en zijn de vreugden wat moeilijker bereikbaar. Dan is een blik op de boekenkast een snelle vuuraansteker.
Kom maar, dames. Naast elkaar op de plek van eten, bidden, en beminnen.
belang
Wat heeft een mens toch veel gelezen in het leven. Van Henry James ook. Twee van zijn boeken zijn me echt bijgebleven: Washington Square en The Turn of the Screw.
Het eerste was van een Boudier-Bakkerse treurigheid. Hoe standsbesef het leven van een vrouw volkomen kan laten verdorren. En het tweede was een griezelverhaal dat veel indruk maakte. Het Kwaad, en dan onderhuids.
The Europeans komt wederom uit mijn eerste jaar Engels. Heel vaag staat me iets bij van cultuurverschillen tussen Amerika en Europa.
Ik weet dat Henry James belangrijk is, voor de psychologische roman enzo, voor de schrijverij. Ik heb zelfs een deel van zijn notebooks gelezen want het werkt inspirerend, schrijversdagboeken. En natuurlijk The Art of the Novel.
En uit dit gortdroge stukje blijkt wel, dat ondanks het belang van Henry James, ondanks het plezier dat ik aan sommige van zijn boeken heb beleefd, The Europeans totaal geen joy meer sparken.
Gaan jullie maar fijn op reis. Kan de volgende generatie eerste-jaars-Engels jullie mooi scoren bij de mamamini. Zonodig pluk ik jullie wel weer van Gutenberg.
