Dit is een verrukkelijk boek. Levensverhalen van Friese landverhuizers. Als expat sprak het mij extra aan, en het heeft ook een stuk inspiratie geleverd voor het boek waar ik nu met horten en stoten aan bezig ben.
En het is in het Fries.
Ik heb een wonderlijke relatie met de Friese taal. Grootouders aan moederskant spraken Fries, aan vaderskant spraken ze Leeuwarders ("stadsfries"), mijn ouders spraken dat samen ook, maar ik moest keurig worden opgevoed in het ABN.
Natuurlijk kreeg ik het Liwwadders van de straat wel mee, het Fries kwam met de taartvorkjes mee op verjaardagen, ik kreeg later een poerfriese schoonfamilie, kortom ik versta het allemaal als een memmetaal maar echt goed spreken – laat staan schrijven – doe ik het niet.
Maar lezen is geen probleem, en het lijkt wel of een Fries boek dichter onder mijn huid kruipt, me op een dieper niveau aanspreekt. Komt zeker van alleen maar Friezen in mijn complete voorgeslacht.
diepfries
blijvertje
Deze Dorrestein is uit 2011, dus nog maar kortgeleden gekocht (wie weet ook op het Boekenfestijn) – en toch weet ik bijna zeker dat ik hem niet gelezen heb. Of anders heeft hij totaal geen indruk gemaakt.
Nu zijn de voornaamste overwegingen deze: klinkt leuk als je leest waar hij over gaat. Nog zo nieuw, die ga je vast binnenkort lezen. Zonde van het geld om hem weg te doen.
Dat laatste argument weegt na een groter aantal jaren niet meer mee, maar nu kennelijk nog wel.
De andere brengen me aan het twijfelen. Geen joy en toch een blijvertje. En sorry voor dit retezaaie stukje.
Hollandse Zaken
Het was verre van mindful, de manier waarop ik gisteravond naar Hollandse Zaken keek. Het is een van mijn grootste valkuilen: de machteloze opwinding over grenzeloze, onweersproken domheid.
Wat heeft zo'n programma voor zin? Of liever: wat heeft zo'n programma voor doel? Ons iets bijbrengen over de voors en tegens van mindfulness?
Dan zou ik beginnen met iemand aan het woord te laten die precies vertelt wat het inhoudt.
In plaats daarvan krijgt iemand het woord die er Hartstikke Tegen is, hoewel ze niet het flauwste benul heeft wat het inhoudt, zo blijkt uit haar woorden en haar artikel in nrc. Vervolgens mogen voorstanders daar op reageren. Die proberen dan te vertellen waar die "publiciste" het fout heeft, maar worden al direct tegengesproken door iemand anders die zelf héél goed is in vier kinderen en een drukke baan en dus het nut van mindfulness niet ziet. En het aan kinderen leren – terwijl ik uit mijn omgeving weet dat sommige kinderen er enorm veel baat bij hebben – wordt zowat gelijkgesteld aan indoctrinatie en blijf-van-mijn-kind-af.
Kortom: we leren uit dit programma helemaal niets over mindfulness. We kijken alleen in machteloze woede naar een stel nitwits die het debat bepalen met hun op niets gebaseerde kreten.
En we sturen stomende tweets het twitteruniversum in, terwijl ook daar iedereen losgaat op de zweefteven.
Nu weet iedereen die mij kent dat ik nergens zo'n hekel aan heb als aan zweverigheid. Aan mantel-der-liefderig, holier-than-thou geglimlach. Aan Positief Denken (neem alleen al die cocacolareclame, met zijn "choose happiness." Lekker makkelijk als je in Syrië, Nepal of Jemen woont). Lees wat ik de laatste jaren onder de noemer spiritualiteit heb geschreven en je weet hoe ik erover denk.
Maar mindfulness is anders.
Het heeft volstrekt niets te maken met het gladstrijken van problemen of het wegdenken van pijn.
Integendeel.
Je geeft de problemen en de pijn de aandacht die ze vragen. Je gaat naast de depressie liggen, naast je ziekte. Je bent met wat is. En je komt er, langzaam maar zeker, achter dat ze daardoor hanteerbaar worden. Ze verdwijnen zelfs een beetje. Ze hoeven niet meer om aandacht te schreeuwen, zelf hoef je ze niet uit alle macht te verdringen met wat voor middelen dan ook. Ze zijn er, en je komt erachter dat je daarnaast ook gewoon blij en gelukkig kan zijn. Tegelijk.
Als je in bed ligt met je woedend kloppende hart, ga je ernaast liggen, en zegt, zeg het maar. Bonk bonk. Zeg het maar. Het hart voelt zich gehoord, en wordt rustig.
Nu moet ik dat alleen nog leren te doen met mijn eigen woede. Zou in elk geval veel gezonder zijn. Al blijf ik van mening dat de nitwits bestreden moeten worden!
de dingen die niet voorbijgaan
Van Oude Menschen was ook zo'n indrukwekkende tv-serie. Ik herinner me het bespookte gelaat van Caro van Eyck. Ik heb aan de Stille Kracht en deze serie een onuitroeibare fascinatie voor tempo doeloe en Indisch koken overgehouden. Indonesië staat nog altijd op mijn reisverlanglijstje maar eigenlijk weet ik niet zeker of ik mijn droom moet verstoren.
Dit was een titel van Couperus die ik niet zelf had, trouwens. Maar paps kocht ieder nieuw deel van de Perpetuareeks, en zo kwam dit exemplaar bij mij. Wachtend op herlezing – maar tot die tijd flakkert het levend genoeg in mij.
rookgordijn
Het kwam van de week voorbij: het nieuws dat ruim veertig procent van de medisch specialisten vindt dat het mogelijk moet zijn om een behandeling te weigeren als de leefstijl van een patiënt diens ziekte nadelig beïnvloedt.
Ik vond dat schokkend. Wat een kanttekeningen zijn er hierbij te plaatsen!
Allereerst al de definitie van een "gezonde leefstijl." Moet iemand dan voortaan allemaal chemische rotzooi gaan eten die van overheidswege een "vinkje" heeft gekregen? Wie bepaalt wat een gezonde leefstijl is? En wie maakt die leefstijl betaalbaar voor iedereen?
Maar dan – en vooral – het gebrek aan mededogen dat eruit spreekt. Alsof iedere dikzak, iedere roker, iedere drinker op een dag heeft besloten: nu ga ik me voortaan lekker te buiten, en dan mogen andere mensen daar lekker voor betalen! Alsof niet iedere verslaving een oorzaak heeft die veel verder reikt dan alleen de wilskracht van een persoon.
Daarom was het artikel van Ivan Wolffers - De wreedheid van het 'eigen schuld'-denken - me zo uit het hart gegrepen.
Hij spitst de discussie toe op roken en longkanker. Tenslotte weet iedereen dat het verband daartussen onomstotelijk vastligt. Nou, niet dus.
De zin die mij persoonlijk het sterkst trof was deze: "Stoppen met roken is moeilijk voor mensen die het gevoel hebben dat er meestal over ze beslist wordt en dat ze eigenlijk nooit zelf iets kunnen beslissen."
Ja, lekker makkelijk. Iedereen kan toch zelf beslissen of hij stopt met roken of niet? Niemand beslist toch dat hij moet roken?
Nee, maar zo werkt het dus niet.
Het is het gevoel van machteloosheid, van overgeleverd-zijn, van geen keus hebben. Zo'n gevoel kan ontstaan als je in een ongezonde relatie zit, als je een uitkering hebt en als profiteur wordt neergezet, als je een progressieve, ongeneeslijke ziekte hebt, als je op wat voor manier dan ook de regie over je eigen leven bent kwijtgeraakt.
Ik kan me zo kwaad maken op mensen die over armere mensen oordelen en zeggen: jaja, ze hebben wel geld voor sigaretten, die uitkering kan nog wel wat lager! Alsof die sigaret niet het enige is wat iemand soms nog heeft om het bestaan draaglijk te houden!
Mij is het uiteindelijk gelukt om te stoppen. Na vreselijke hartkloppingen die goddank geen hartinfarct waren, kwam ik tot het inzicht dat ik wilde blijven leven. Bij elk rookmoment besefte ik hoezeer elk shagje een rookgordijn was geweest. Niet voelen wat je wel zou moeten voelen. En dat gemis is er nog altijd.
Het is geen gebrek aan wilskracht, het is geen bewuste keuze. Je moet het geluk hebben dat er iets gebeurt waardoor je het kan. Heel vaak is dat een radicale verandering in de omstandigheden, waardoor je dat gevoel van regie terugkrijgt. Dat is iets om dankbaar voor te zijn.
Niemand heeft het recht een verslaafde te veroordelen.
God
Toen we in Californië langs een Gold's Gym kwamen, snapte ik meteen waar Leon de Winter zijn titel vandaan had. Ik vond het een leuk gevoel om dat te weten, iets wat ik niet geweten had als ik niet in Amerika gewoond had.
Ik herinner me ook dat ik het boek met plezier las. Leon de Winter kan schrijven, daar geen twijfel over. Vooral De Ruimte van Sokolov vond ik destijds een prachtig boek.
Maar inmiddels kan ik niet meer zo goed tegen hem. Hij is mij te zeker van zijn zaak. Een schrijver moet dat niet zijn. Een schrijver moet in zijn boeken zijn zekerheden fileren en tot op de bodem uitzoeken. Een gelijkhebberige schrijver kan geen romans meer schrijven, die schrijft propaganda.
Geen goeie vibes meer, weg ermee!
cola drinken
Ook in dit boek staat geen datum, ook dit boek heb ik in geen jaren (bijna veertig) herlezen, en toch herinner ik me als de dag van gister – cliché dat, en niet helemaal waar, want in wélk dagboek dan? – dat ik een halve bladzij in mijn dagboek overschreef - moeiteloos vind ik hem terug - omdat Vandeloo zo prachtig verwoordde wat ik soms voelde – wat ik al die jaren ben blijven voelen – en wat uiteindelijk de ondergang was – dat bedoelde ik met je eigen dagboeken doorlezen als een naturalistische roman waarin het onontkoombare noodlot al in de eerste bladzijden staat opgetekend – een boek dat zo in je leven vasthaakt mag natuurlijk nooit weg.
Of zou het gezonder zijn van wel?
zelf schrijver worden
Dit Friese boekenweekgeschenk uit 2000 zorgde ervoor dat mijn roman éindelijk van start ging. Aanvankelijk heette mijn hoofdpersoon Rixt. Een goeie, stoere, Friese meisjesnaam. Typisch een vrouw die stevig in haar schoenen staat en geen verandering meer nodig heeft. Kom er maar eens achter dat je writer's block alleen aan de naam van je hoofdpersoon ligt!
De hoofdpersoon in dit boekje van Akky van der Veer heette Fardau. Een naam die ik nooit eerder gehoord had, maar die meteen weerklank vond. Ik zocht de betekenis van die naam op, en die paste perfect bij het avontuur dat ik voor haar voor ogen had.
Toen ik in 2005 naar Leeuwarden verhuisde, en wist dat ik schrijfdocent wilde worden als ik groot was, besloot ik om eerst maar eens een schrijfcursus te vólgen, om te weten te komen hoe dat ging in Nederland. Mijn docent was Akky, en ik heb genoten van haar cursus. Ze gaf me zelfs de mogelijkheid om mijn Heldenreisles te geven!
Natuurlijk heb ik haar Brandsporen* laten lezen. Haar commentaar was ontroerend. Ze had niet lang daarvoor haar man verloren, en was sindsdien niet in staat geweest om een boek uit te lezen. Mijn roman was de eerste waarbij dat weer lukte. Zo mooi vond ze hem.
Ik geloof dat dat het officiële begin van mijn schrijverschap was.
Zo is Akky ook een van mijn schrijfmoeders.
*nog steeds te koop bij uitgeverij Elikser
beloften
Wie oh wie is Melati van Java, en waarom houd ik toch zo van ouderwetsche meisjesboeken?
Eerst maar eens googelen. Ooit een bekend schrijfster dus, met een zeer grote productie! Ik heb alleen maar dit boekje, dat ze schreef op haar 26ste .
Als ik op een rommelmarkt ben, of een boekverkoop, word ik altijd aangetrokken door de oude meisjesboeken. Ik heb er flink wat: Cissy van Marxveldt, Sanne van Havelte, Top Naeff, Diet Kramer en nog wat onbekendere godinnen. Vooral als ik me niet goed voel, grijp ik op ze terug, het zijn de meest herlezen titels uit mijn boekenbezit.
Is het de veiligheid, de overzichtelijkheid, de kalme zekerheid en onontkoombaarheid?
Het is de veiligheid, de overzichtelijkheid, de kalme zekerheid en onontkoombaarheid. Waar ik vast van zou krijsen als het nu nog zo was. Sterker nog, een gescheiden vrouw in die tijd? Ze komen in die boeken niet eens voor. Een verlangen naar troostbaarheid, dat zal het zijn.
spaar de spotvogels
Deze Spaar de Spotvogels heb ik mij verworven toen ik – na gestopt te zijn met Engels – bijna een jaar heb gewerkt voor de Provinciale Bibliotheekcentrale in Groningen. Mijn fijnste herinnering aan die tijd is het rondrijden over het Hoge Land in de Wisselbus, waarmee we tot in de kleinste gehuchtjes een collectie boeken brachten, voor op een plank in een consistoriekamer of een buurthuisje ofzo. Toen het nut van lezen en bibliotheken nog vanzelf sprak.
Over het etiket is een groen balkje geplakt, dat aangeeft dat het boek geschikt is voor Christelijke Lezers. Wolkers en consorten kregen een rood balkje. Slechte boeken voor het zielenheil.
Ik kende het boek en de film al wel, mijn moeder was al sinds haar meisjesjaren een groot fan van Gregory Peck, en ze heeft dat succesvol op mij overgedragen.
Ik realiseer me nu, dat ik ook dit boek nooit in het Engels heb gelezen. Maar dit exemplaar staat voor zoveel aspecten van mijn leven dat het zeker blijven mag.
