Alweer een poëziebundel in de bronnenkast. Gauw verplaatsen, roept de biepjuf. Ik ken Gerrit Achterberg niet zo goed, ik heb het boekje denk ik bewaard om de insciptie van mijn moeder.
Ik blader het door en stuit op de volgende regel: … Wegen die ik niet wist dat verder konden …
Dat is je reinste "de dag die je wist dat zou komen" toch?
Maar goed, verder is het allemaal zo prachtig als de Rivièra, vroeger.
Hier staat meer over het bundeltje.
Het volgende boek op de plank (In de Tuin der Letteren van Schopenhauer) heb ik besproken in de nieuwsbrief van december 2009.
Daarnaast staat Bird by Bird, aangeschaft in februari 2001. Eén van mijn laatste amazonden, staat erover in mijn dagboek.
Ja, ik ben begonnen met het project. Alle dagboeken doorlezen om te zien wanneer ik welk boek kocht, dan wel las. Over sommige was ik dermate enthousiast dat ik ze nu alsnog heb aangeschaft.
Met Bird by Bird, toch een van de beroemdere schrijfboeken (het verbaast me dat het niet vertaald is), ben ik niet onverdeeld blij. Er zit een boekenleggertje op bladzij 170 van de 237, dat zegt wel iets.
Ik schrijf in mijn dagboek dat ik het toch te voor-schrijverig, te commandeerderig vind. Als er iets is waar ik allergisch voor ben in (zelfhulp)boeken is het wel die toon: doe het precies zo als ik zeg dat het moet. Zelfs met kookboeken heb ik dat. Ik lees de ingrediënten door en flans zelf wel wat in elkaar. (Behalve met bakrecepten dan, daar heb ik te weinig verstand van.)
Toch vind ik het raar, want latere boeken van Anne Lamott zijn juist zo menslievend, en de stukjes op haar Facebookpagina vol mededogen. Dus misschien moet ik het met vijftien jaar oudere, wijzere ogen opnieuw lezen. Zonder mijn dagboek was de herinnering gekleurd geweest door wat ik later van haar las, en had ik ook dit boek in de categorie 'blijdens' geplaatst.
De Big 5 is een talig instrument, dat uitgaat van de manier waarop wij mensen karakteriseren.
Aldus de flaptekst van dit boek, dat ik gekocht heb omdat er meer dan 10000 woorden voor menselijke eigenschappen instaan. Een schatkamer voor schrijvers, niet alleen om te kunnen omschrijven hoe iemand is, maar ook om inspiratie uit op te doen. Je zou het zelfs als schrijfveerboek kunnen gebruiken, sla het maar open en schrijf vandaag iets over een gulzig iemand, of een nonchalant iemand, of iemand die losbandig, afwezig, ijskoud, ruimdenkend of karakterloos is.
Hee, dat is een mooi woord, dat laatste. Daar ga ik nog even een echte schrijfveer van maken, alvast voor volgend jaar.
Bij ieder woord staat nog weer een enorme lijst van synoniemen en zelfstandige naamwoorden die bij die eigenschap horen. Bij karakterloos staan bijvoorbeeld drolbaars, platbroek, stropop, vent van likmevestje.
Toen ik gisteravond om 12 uur nog even de radio aanzette en hoorde wat er in Nice gebeurd was, schaamde ik me wel een beetje voor mijn druktemakerij over The School of Life en hun foutieve citaten. Wat maakt het uit in het zicht van de dood.
Maar vanochtend op twitter begreep ik opeens weer waarom ik me zo druk maak om de juistheid van informatie en bronnen.
Iemand schreef opgewonden dat de Islam de straten van Frankrijk al had overgenomen, met ter illustratie een zie-je-wel-foto van biddende Moslims op een zogenaamd Franse straat. Gelukkig meteen repliek van iemand die beter wist.
Maar nu wilde ik het ook echt weten.
Als je de foto invoert bij Google Images krijg je als resultaat "muslims praying in france." En alle websites die je dan vindt, zijn van napraters. Pas toen ik de tijd veranderde (2009-2010), kreeg ik een eerdere versie van de foto te zien en was het ook duidelijk dat er Russische letters op die blauwe parkeergarage staan. (De foto kan echter niet op Eid el Kebir van 2010 gemaakt zijn, want dat viel op 16 november.)
Hij staat overigens ook op een blog van oktober 2009, waarop de foto weer ten onrechte als Parijs geïdentificeerd wordt.
Het was net zo'n geval als wat je ook nog steeds af en toe tegenkomt op Facebook over een schip vol Europese vluchtelingen die zogenaamd in WOII een veilig heenkomen zoeken in Noord-Afrika, terwijl het in werkelijkheid Albanezen zijn die in 1991 de Balkanoorlog ontvluchten.
En zo is het met citaten ook. Het gaat weliswaar niet om leven en dood, maar het gaat om het klakkeloos en kritiekloos overnemen van informatie, waarbij autoriteit wordt toegekend aan de brenger van die informatie.
Ook vandaag plaatste The School of Life weer een fout citaat van Aristoteles. Gelukkig is er een zielsverwant die zich daarover net zo druk maakt als ik.
toevoeging dd 020816: weer een saillant voorbeeld
Jullie weten allemaal dat ik een citatennazi ben.
Om met Abraham Lincoln te spreken: je moet internetcitaten altijd wantrouwen.
Dus als er bij The School of Life Amsterdam een citaat op hun Facebookpagina staat waarvan ik denk: huh? Klopt dat wel? zoek ik het na, en als ik op goede gronden mag vermoeden dat de toewijzing niet klopt, wijs ik hen daarop. Heel keurig, zo van "mooi citaat, maar waarschijnlijk niet van Huppelepup" met een linkje naar de pagina met info.
De eerste keer dat ik dat deed, werd ik niet bedankt, of van repliek gediend, maar werd het citaat in zijn geheel verwijderd. Ik kan het dan ook niet bewijzen.
Maar vandaag stond er weer een citaat, van Aristoteles, waarbij ik meteen dacht: oh? In welk werk zou hij dat geschreven hebben?
Ik zoeken, om te beginnen bij mijn Soul Mate de Quote Investigator, en het was meteen raak. Niet van Aristoteles. Dus ik weer keurig een commentje geplaatst: leuk, maar waarschijnlijk niet van Aristoteles.
Kijk een uurtje later voor de gein of ze er iets mee gedaan hebben: hele commentaar weg. Ik had het daarna ook getweet, dat staat nog online.
Ik plaats het nog eens. Paar minuten later: commentaar weggehaald. En nog eens. En nog eens.
The School of Life vindt zichzelf heel wat, timmert enorm aan de weg aan het handje van Alain de Botton, maar neemt niet de moeite om de klakkeloos van internet geroofde citaten even op juistheid te checken. En kan volstrekt niet tegen kritiek. Kijk hun eens diepzinnig doen hee.
Dus dan maar even hier te kijk zetten. Harde leerschool voor het leven, dat internet.
• De volgende dag plaatsen ze gewoon wéér een foutief Aristoteles-citaat.
en halen ook daar mijn commentaar weer weg. Vervolgens blokkeren ze me, zodat ik geen commentaar meer kan leveren.
• The plot thickens: er komt een reactie van TSOL. Een beetje een wonderlijke tekst, dat wel. "Tis een interpretie van zijn teksten, zoals hele vele quotes die beroemd zijn."
• op 15 juli plaatsen ze nog een citaat van Aristoteles, dat niet van Aristoteles is (en het commentaar van een oud-collega van me - ik mag immers niet meer reageren - wordt direct verwijderd)
• op 15 juli plaatsen ze een citaat van Hemingway, dat niet van Hemingway is.
• op 16 juli plaatsen ze een citaat van Winston Churchill, dat van Charles Churchill is.
• op 17 juli plaatsen ze een citaat van Kierkegaard dat niet van Kierkegaard is
Alweer zo'n boekje waarvan ik me niet herinner wanneer ik het kocht, de boekenlegger zit op bladzij 78 en ik heb er druk in onderstreept. Waar kunnen vrouwen terecht voor spiritueel voedsel als de grote spirituele boeken (Bijbel, Talmoed, Koran) hen buitensluiten? Niet voor noch door hen geschreven, maar over hen? In een rol hen door mannen toegewezen?
Aan de onderstrepingen zie ik wel dat ik het heb gelezen voor Heldinne's Reis. En dat vrouwen voor hun Reis een ander model nodig hebben dan mannen. Het gevoel van leegte dat aan de Reis voorafgaat, wordt bij vrouwen gekenmerkt door een gevoel van waardeloosheid – mannen hebben nooit geleerd zichzelf als waardeloos te zien. Als mannen op Reis gaan moeten ze zich bevrijden van waarden die vrouwen nooit gekend hebben voor zichzelf. (Dit boek is uit 1980, er is inmiddels in zoverre iets veranderd dat mannenwaarden nu voor een vrouw ook als nastrevenswaardig en bereikbaar worden gezien.) Waar mannen ooit afstand moeten doen van macht, moeten vrouwen die juist winnen – door wakker te worden. Ontwaken is een beter woord dan Bekering, want dat laatste legt weer de autoriteit buiten je.
Als vrouwen niet terecht kunnen bij de Grote Boeken, moeten ze het zoeken in fictie. Christ behandelt hier het werk van Kate Chopin, Margaret Atwoord, Doris Lessing, Adrienne Rich en Ntozake Shange.
Ik zei het al eerder: vrouwen, schrijven met donder!
Ooit ben ik in dit boek tot bladzij 60 gekomen, maar ik heb er niets in aangestreept of van uitroep- of vraagtekens voorzien. A Year in the Life: journaling for self-discovery is te voorschrijverig naar mijn zin, ik zie het als ik het doorblader.
Doe deze oefening, en doe daarna deze oefening, schrijf dit en schrijf dat. Wat voor dagboek kies je? Begin maar met een ringband. En schrijf dan een brief aan je Journal-to-Be die begint met Dear journal-to-be. Ik word er helemaal iebelig van.
Het boek is in vier delen verdeeld met voor ieder kwartaal dertien verschillende opdrachten en uitbreidingen daarvan, je kunt er letterlijk een jaar mee vooruit.
Dat ik het zo lang bewaard heb, komt doordat ik altijd op zoek ben naar schrijf-ideeën voor lessen. Dus alles wat hoofdstukken heeft met exercises aan het eind bewaar ik. Maar dit mag weg, dus liefhebbers … tegen verzendkosten stuur ik het op!
Op 2 september 2010 kocht ik A Walk Between Heaven and Earth, dat een dagboek is van een schrijfster en schrijfdocente. Ze had het altijd wel tegen haar studenten gezegd, hoe belangrijk het was voor schrijvers om een dagboek bij te houden, maar dat berustte op ervaring, niet op een bewust vastgelegd proces.
Dit is dus een dagboek over dagboekschrijven, geschreven voor schrijfcursisten, niet als leerboek, maar als laten-zien-hoe-het-werkt-boek.
Dat dagboekschrijven een soort loop-meditatie is, zijn-met-wat-is, geen ander doel dan lopen of schrijven. Dat het schrijven net zo vanzelfsprekend moet gaan als lopen. Je gaat niet wandelen om te bedenken waar je naar moet kijken, nee, je loopt en je kijkt. Zo moet het met schrijven ook gaan, je schrijft en je kijkt.
En alleen in een dagboek krijg je te zien hoezeer je leven en je kunst met elkaar verweven zijn.
Writing a Woman's Life (1988) is niet echt een dagboekboek, het is een feministische studie – wordt dat nog gepleegd tegenwoordig? – over hoe er over vrouwenlevens wordt geschreven, en hoe in de loop der geschiedenis de waarheid over vrouwenlevens geweld werd aangedaan. In die zin sluit het aan bij Silences van Tillie Olsen uit 1962.
Heilbrun schrijft dat het schrijven van de waarheid begon met Journal of a Solitude van May Sarton, een boek dat nog steeds op mijn lijstje staat. ("Het Lijstje" houd ik inmiddels bij op Google Keep, dat valt overal in te vullen en synchroniseert zichzelf, bevalt mij goed.)
Heilbrun wijst er nog maar eens op dat wat "universeel" en "objectief" genoemd en geroemd wordt in Literatuur, altijd blank en mannelijk is. Macht bestaat erin dat je bepaalt welk verhaal er verteld wordt.
Wat zou er na je dood over jou verteld worden, als je je waarheid niet opschreef? Wat zou er voorgoed verloren raken? Wat doet de aansporing om toch vooral "redelijk" te blijven met een vrouw?
To be reasonable
Is to put out the light
To be reasonable is to let go
(Maxine Kumin)
Al met al een goed boek om kennis van te nemen, om te helpen met wakker worden.
A Voice of Her Own: women and the journal-writing journey (1996) is een boek voor en over dagboekschrijven. Het geeft mooie citaten uit dagboeken van beroemdere vrouwen, het geeft theorie over het nut van dagboekschrijven – of nut, wat een lelijk woord, ik bedoel de bij-effecten die het heeft om dagelijks tot jezelf in te keren en je waarheid op te schrijven. Als ik geen dagboek had, zou ik stapelgek worden. Of gekker dan normaal, in elk geval.
Er is ook een hoofdstuk gewijd aan het plezier van het lezen van dagboeken. Het herlezen van die van jezelf – Schiwy geeft de suggestie om achterin elk dagboek een paar bladzijden leeg te laten om later op de inhoud te kunnen reflecteren – en het lezen van andermans dagboeken. Waar ik dol op ben (in tegenstelling tot biografieën). Ik herinner het me van vroeger ook, als ik Anne Frank weer eens ter hand nam ging ik in mijn eigen dagboek ook meteen veel uitgebreider en wijzer schrijven. Soms moet je even uit die comfortabele groef van been there, done that gehaald worden.
Achterin staan veel onderwerpen om over te schrijven, en de lijst met noten biedt weer enorm veel inspiratie voor andere boeken.
Ik krijg steeds meer zin in dat project van herlezen van mijn dagboeken, en ontdekken welke boeken ik wanneer las.
•lijst van personages
•lijst van plaatsnamen
•lijst van remedies (flu’s)
•lijst van kaarten en plattegronden
•deel 1 staat hier
Bettina schrijft boekenlust Emma Voerman Erik Schrijft Ferrara in scherpe bewoordingen biblioll college Maria Popova – the Marginalian quis leget haec? reading notes