Heldenreis

Ik dacht aan al die keren dat Graysaflu me had gered. Toen ik vluchtte uit Dunkitaba, Bo op mijn rug, door het maanverlichte zand, toen ik vluchtte uit Barraspira en later uit de Visietunnel … en ik dacht aan het Graysameer op Middelgront, waar alle Tweede Meisjes in verdwenen, het pasgeboren zusje van Mia –

De verzetters haalden hun Graysaflu kennelijk zelf uit de rivier, en het leek me belangrijk om dat ook te gaan doen.
"Wacht hier," zei ik tegen de meisjes, en liep terug naar een stalletje waar ze waterzakken verkochten. Ik kocht er drie, de man keek me verbaasd aan. "Voor mijn dochters," zei ik. En zo voelde het ook.

Ik zag ze maar nauwelijks, toen ik terugliep naar de steenhoop. Gelukkig had Wasijma haar schild even op de grond gelegd.
"Neem jij niet?" vroeg Roosma.
Op hetzelfde moment zeilde er een grootuil laag over ons heen, ik voelde bijna zijn klauwen op mijn hoofd. Ik had het kleine flesje in mijn broekzak gedaan – bij het platenbloed en de Hemrond die inmiddels zo uitgedroogd was dat hij niet meer stonk – en nam gauw een drupje.

Als half doorzichtige geesten zweefden we over het smalle pad, Kuuksi voorop, dan ik, dan de meisjes. Het landschap werd langzaam vruchtbaarder, groener. Heel in de verte zag je de bergketen die de grens vormde tussen IzwiLamanzi en MancuKondalu, maar dit was een zacht glooiende vallei met gras en bloemen en bomen. Hoorden we al ruisen?

Het pad eindigde abrupt bij wat wel een stenen mond in de heuvel leek. Kuuksi sprong zonder angst naar binnen, wij moesten wel volgen, Roosma en ik moesten ons een beetje bukken, Wasijma was zo klein en tenger dat ze rechtop kon blijven lopen.
Het geruis werd sterker naarmate we het licht achter ons lieten. Het was een soort gang waar we door liepen, gemaakt van menshoge keien die in de schemering met wervelende tekens versierd leken, eindeloze in elkaar grijpende spiralen.

Zo ging ik met twee surrogaatdochters op pad. Roosma vond het goed, ze leefde zelfs een beetje op nu ze ervaringen kon delen met een land- en leeftijdsgenote. Ik liep meestal voor ze uit, mijn ogen gericht op landschap en horizon, nog steeds zoekend naar die appelboomgaarden. We kruisten opnieuw de Rondweg. Ook hier weer colonnades, wachters, grootuilen. We hadden nu wel geleerd om er met neergeslagen ogen aan voorbij te lopen.

Toen we onder de dubbele schaduw vandaan waren, verschenen er weer kraampjes met etenswaar. Op een lange schraagtafel lagen appels in piramides opgetast. Was het dezelfde man die erachter stond? Ik wreef met mijn rechterhand over mijn linker bovenarm terwijl ik vroeg: "Waar komen ze vandaan, deze appels?"
"De boomgaarden zijn bij de Graysaflu," zei hij, met een hoofdbeweging naar ergens schuin achter hem.
Ik haalde me de kaart voor de geest.
"Die zou ik weleens willen zien!" zei ik, op een toon alsof we op een plezierreis waren.
De man telde intussen 10 appels in mijn draagzak, en terwijl hij achter me stond zei hij zacht: "Dat kan. Let op de driehoek."

Roosma en Wasijma kochten ook appels, en knabbelen en genietend liepen we verder.
"Let op de driehoek …" Ik bleef om me heen kijken, tot ik opeens bijna over Kuuksi struikelde. "Waar kom jij nu weer …" Ze huppelde van de weg af. Er stond een kleine, driehoekige piramide van stenen, speels tikte Kuuksi de top eraf, ik legde hem zorgvuldig terug. Was dit een pad of verbeeldde ik me dat? Het was moeilijk te zien op zo'n met stenen bezaaide vlakte, maar het leek echt zo.
"Wat doe je?" vroeg Roosma.
"Het schijnt dat de appelboomgaarden daar ergens zijn. Bij de Graysaflu."

Beide meisjes keken me niet-begrijpend aan. Ze hadden geen idee.
Ik deed mijn draagzak af en groef onderin naar het flesje Graysaflu. Ik gaf ze allebei een drup op hun tong. Ik zag de verbazing in hun ogen groeien, ze stonden daar opeens als spoken.

We overnachtten in de eerste Hemra die we tegenkwamen, net als de meeste meisjes met wie we door de kloof gelopen waren. Aan de overkant van de weg was een wasplaats en bij verschillende stalletjes werden etenswaren verkocht. De onvoorstelbare heerlijkheid van warme soep met groente en vlees, van vruchten, van knapperig brood! Ik legde Roosma te slapen en toog zelf met het al flink geslonken stuk zeep en een bundeltje stinkende kleren naar de overkant. Ik wilde mezelf ook zo graag wassen, maar durfde mijn tuniek niet uit te trekken, stel je voor dat iemand mijn brandmerk zag.

Het meisje naast me was klaar, ze maakte plaats voor de volgende. "Oh," zei zij, snuivend, " ik rook al dat jij het was!" Wasmeisje. Moe en mager, maar verder ongedeerd.
"Hoe heet je?" vroeg ik.
"Wasijma," antwoordde ze, ik moest lachen, het leek zoveel op Wasmeisje.
"Ik ben Yima," zei ik. "Ik kom uit Registana, en jij?"
"Ik ook, uit Barrador."
Dat had ik dus goed gezien, destijds. Haar schild met het dunne glinsterglas stond tegen de wasbak.

Ze zag me kijken, ze vroeg: "Waar is jouw schild?"
"Binnen," zei ik. "Bij mijn meesteres. Een prinsesje uit Takasan."
"Vandaar die zeep."
Ik knikte en gaf het aan haar.
"Wil je met ons meelopen morgen?"
"Vindt je meesteres dat goed?"
Dat moet ze maar goed vinden, dacht ik. Wasijma leek zoveel krachtiger dan Roosma, ze kon er alleen maar baat bij hebben.

Ik drapeerde de natte kleren over mijn brits. De bedrol rolde ik uit op de grond, het zou vast lekkerder liggen dan de planken waar we de laatste nachten op hadden doorgebracht. Toch kon ik niet slapen. Ik werd overmand door gedachten aan Mia. Waarom had ik haar niet bij me? Waarom was het me niet gelukt om haar te laten ontsnappen? Ik miste haar zo, ik miste Bo, ik was even zo verschrikkelijk moe van flink zijn.

Maar er kwam geen volgende dag. Of liever: aan het eind van de dag waren we de kloof uit, de Heerweg was weer een kaarsrecht lint door een landschap. Wel zouden we over niet al te lange tijd weer de spiraal van de Rondweg kruisen, maar dat was van later zorg. Eerst wilden we eten, ons wassen, onze kleren uitspoelen. De groep was behoorlijk uitgedund en de meisjes waren mager en moe. Ook Roosma had nauwelijks nog energie.

"We moeten door," zei ik, "er is vast een herberg ergens, of een stalletje met etenswaar." En die appels, waar waren die vandaan gekomen? Ik speurde met mijn ogen de omgeving af. Stenige vlakten, wat stekelstruikjes hier en daar. Ik probeerde me de kaart voor de geest te halen – ik durfde hem er niet bij te pakken – en bedacht dat boomgaarden waarschijnlijk bij de Helvarderaflu lagen. Of niet? Lag het voor de hand dat een verzetter daar een kar vol appels vandaan haalde?

"Ik kan niet meer," zei Roosma.
Bezorgd keek ik haar aan, ze stond te zwaaien op haar benen. Een eindje van de weg vandaan – net buiten de schaduw – was een stapel grote keien. Ik sloeg mijn arm om haar heen en voetje voor voetje liepen we er naartoe. We lieten ons zakken op de warme, gladde stenen. Ze wilde gaan liggen maar ik zei: "Blijf bij me. Blijf wakker, straks wordt het beter." En opeens herinnerde ik me het flesje platenbloed in mijn zak.

"Doe je mond eens open?" Of ik een moeder was, en zij mijn kleine Bo. Ik goot een paar druppels op haar tong, nam zelf ook een drup, en liet haar tegen me aan leunen.
Langzaam kwam de kleur terug in haar gezicht.
Nu durfde ik de kaart wel tevoorschijn te halen. Met mijn vinger volgde ik de weg. Over een paar dagen zouden we in de buurt van de Graysaflu komen, zo'n rare rivier die zo te zien nergens uitmondde.

"Kom je, Yima?"
Ik had de neiging om "ja mevrouw" te zeggen, maar ik zei niets. Ik stond op en keek de grot in. Zeker drie meisjes waren op hun brits blijven liggen. Ze bewogen niet.
Ik hees mijn draagzak op mijn rug, bond mijn schild vast en liep naar de uitgang. Er waren nog een paar broodjes over, ik pakte ze allemaal, schonk thee in mijn mok en snelde achter Roosma aan. Nog een keer keek ik achterom. Twee gulzige uilen liepen de grot in. Ik kokhalsde bij het idee aan wat ze daar gingen doen.

Op een dag kwam er een tegenligger, een man die een karretje achter zich aantrok, de vrouwen en meisjes plakten zich tegen de wanden van de kloof om hem door te laten. De lading was met een stuk zeildoek afgedekt maar ik rook - en ik was vast de enige niet - een zalige geur, brutaal trok ik aan het zeildoek en een lading appels rolde van de kar op de stenen van de Heerweg.
De man keek me aan, ik keek terug, wat kon hij doen? Uilen aanroepen? Met zijn rechterhand wreef hij onopvallend over zijn linker bovenarm. Ik bleef hem aankijken en deed hetzelfde.

Hij hield zijn karretje een beetje scheef zodat alle appels eraf konden rollen, en liep toen gehaast door. Je zou verwachten dat we allemaal als dollen gingen rapen, maar de hele ploeg bleef stokstijf staan, alsof ze daadwerkelijk tegen de rotswand geplakt zaten. Zo gedwee.

Dan ik maar. Ik bukte me en pakte zoveel appels als mijn handen en onderarmen konden bevatten. Als eerste bood ik ze aan Roosma, ze pakte er een en keek me twijfelend aan. Had ze het gebaar gezien? Maar toen ze eenmaal aan de appel had geroken kon ze geen weerstand meer bieden. Ze zette haar tanden erin, sap sputterde over haar wangen en kin, de anderen zagen het, hoorden het knapperige geluid van een appelschil, roken het, er was geen houden meer aan, zelfs appels die gekneusd of geplet op de stenen lagen werden eraf geschraapt.
Het was of iedereen tegelijk besefte: oja. Zo is het echte leven.
Zou ik de volgende dag iets over de broodjes durven zeggen?

Ik trok Roosma met me mee naar buiten. "Geef je andere broodje eens?" Ook haar gezicht straalde, een echte prinses was ze. Ze gehoorzaamde verbaasd, en ik peuterde de zaden van haar broodje af. Waar ze op de glimmende stenen van de Heerweg vielen, veroorzaakten ze kleine, bruisende gaatjes. Precies wat ik voelde in mijn hoofd. Ik krabde mijn eigen broodje ook af.

Opeens landde er een grootuil op de weg, vlakbij ons. Hij keek me doordringend aan, hun blik heeft iets hypnotiserends, al kun je nooit inschatten wat ze denken of van plan zijn. Hij hipte naar ons toe en boog zich over de zaadjes. Pikte eraan. Werkte er een paar naar binnen.
Kunnen uilen lachen?
In elk geval leek het zo, toen hij me weer aankeek. Zijn blik was vriendelijk en loom, ook de manier waarop hij opsteeg leek loom. Niet waakzaam, in elk geval. Ik raapte de overgebleven zaadjes op en stopte ze weg. Wie weet kwamen ze nog van pas.

Dagen en dagen liepen we door die schemerige kloof, ons enige eten die broodjes bij het ontbijt, dat we kregen bij elke grot waar we overnachtten. Wie het verzorgde? Geen idee. De zaden deden hun werk; om de honger en de moeheid en de zere voeten te vergeten, at ik ze zelf ook. Ik zag de meisjes vermageren. Sommigen lieten hun schild achter in de slaapgrot, zonder omkijken of verdriet, gewoon, als overbodige ballast. En ik kon ze niet vertellen hoeveel ik al aan mijn schild te danken had gehad, ik mocht mijn ware identiteit niet prijsgeven.

Roosma hield zich kranig, zonder klagen en met steeds die stralende glimlach slofte ze voort. Alleen haar kleren werden groezelig, meer dan onze handen en ons gezicht wasten we niet. De stoet leek korter te worden. Tot nu toe waren wij in de ochtend steeds als eerste naar buiten gegaan, maar op een dag besloot ik te wachten. Ik peuterde aan mijn schild, ik rommelde met mijn handen in de draagzak, ik weet nog dat ik dacht aan het flesje platenbloed, en of het een goed idee zou zijn om daar een paar druppels van te nemen, of dat ik het nog moest bewaren tot de nood het hoogst was, wanneer dat ook mocht zijn.