Heldenreis

ook dit jaar weer een enorme oogst aan versprekingen, verhaspelingen en rare fouten, allemaal letterlijk opgetekend, de meeste uit nieuwsprogramma's op radio 1.

Een goede column valt en staat met een goede beginzin. Die dient meteen met de deur binnen te vallen.
Vandaag tot op heden dienden de onderwerpen zich bij mij altijd op tijd voor. Het is natuurlijk mooi als dat vers van de naald is, zodat de column op een alarmbel slaat. Geef uit luide borst en flink heetgeblakerd een opeenschakeling van negatieve annotaties ten beste.
Of het nu gaat over de nadelen van de confessionele auto, over vrouwen die overreden moeten worden hun burka af te doen, over het ontduiken van belastinggeld of over transcendale meditatie: schrijf op het scherpst van de schede. Kies een onderwerp dat op jouw buik geschreven is – ook al denk je dat het geen pas heeft en stijgt het schaamrood je naar de lippen – zorg dat jouw mening goed door het voetlicht passeert.
Vergroot hem uit! Na jouw uit de klauwen gewassen lariekool moet de lezer helemaal in Pampus liggen!
Je mening alleen maar vaag laten doorspiegelen, zodat hij als een ondergesneeuwd kindje totaal niet meer de boventoon viert, daar is geen doen aan. Dan sla je de boot mis, dan draai je er als de hete brij omheen. De crux waar een goede column op drijft – en de kunst waarmee de columnist zijn voetsporen verdient – is destehalve dat je als meetstaaf neemt dat die klopt als een deur!
Jouw verontwaardiging moet er met kop en staart bovenuit steken.
Natuurlijk mag je de gewone man in de straat zich ook wel een deuk laten lachen, maar krachtiger is je column als hij het vel onder de nagels weghaalt. Ga maar door ruiten en riemen, dan kun je het klappen van de zweep verwachten!
Je stijl moet zo persoonlijk mogelijk zijn, dan kan niemand je dat navertellen. Als jij vindt dat dit kabinet op zijn schreden moet terugkomen, schrijf dat. Als de maat voor wat jou betreft vol is en je vindt dat de regering daar rekenschap van moet nemen, schrijf dat. Laat de lezer de namen maar over de oren vliegen, zeg niet "dit is nog maar het tipje van de sluier" maar geef ons het complete verhaal, schreeuw het uit: Hoe hebben we het zo kunnen lopen?
Je kunt er wel vraagtekens bij stellen of mensen staan te popelen op een verhaal waarin je iemand uit de school klapt, maar zodra je het te boek hebt gestaafd, sta je op stip met nummer één!
Als je toch liever een zachtmoediger aanpak prefereert – doordat je een beschermde jeugd geleid hebt – zorg dan dat je een duidelijke persoonlijkheid doorschemert.
Als je de eerste versie van je column afhebt, word dan kritisch. Je weet zelf dondersgoed (het stadion van zachte handschoentjes is nu gepasseerd) wanneer je geen zuivere koffie in de kuip hebt. Haal van stel op sprong alle chaotiek eruit, zorg dat je verwijzigingen kloppen en dat je de juist links trekt, dat alle woorden eraan meedragen. Zorg dat alle woorden waarvan het einde is getekend ook daadwerkelijk het loodje erbij neerleggen (kill your darlings!). Neem ze allemaal met dezelfde maat. Doe ze weg of ruil ze in door een betere formulering. Zorg dat niemand na lezing het gevoel heeft dat hij zijn geld over de boeg gesmeten heeft, of dringend aan de antidepressia moet.
Zorg dat de lezer na jouw slotzin geen huis meer boven zijn hoofd heeft, dan heb je een column die de lezer raakt tot op het bot van zijn ziel.

Ik heb al eens verteld dat ik mooie woorden spaar, op de koelkast. Twee recente - mobilisten en krijsvrij - wil ik u niet onthouden. In de categorie "interessante namen voor personages" gaat de hoofdprijs van 2007 naar IJsbrand Juffermans.
Ook stijlbloempjes spaar ik, en die nemen vel over been toe (plagiaat!), de laatste tijd. Leren mensen geen standaarduitdrukkingen meer op school? Hebben ze massaal een enge woordziekte onder de gelederen?
Het belangrijkste criteria om in het stijlbloemenboeket te mogen worden opgenomen, is dat van de klok en de klepel. Er luidt iets, maar wat en waardoor? Ik sta soms werkelijk met mijn ogen te klapperen, als ik hoor wat mensen uit hun duim schudden.
Dan denk ik: zijn de knoppen doorgeslagen? Moet onze taal nu zó voor het ootje gehouden worden? Natuurlijk speelt een belangrijk element dat er geld op de plank moet, maar hier moeten we echt een halt tegen roepen. Straks kunnen we er kop noch kont meer aan vastknopen.
Misschien een boete uitschrijven bij elke foutieve publieke uitdraging? Met de politie de zee ingaan? Dan zullen de gemoederen extra oplopen, daarvoor mogen we onze borst opmaken, maar dit loopt werkelijk de klauwen uit. Het verslag van de doping van het nieuwe prinsesje bijvoorbeeld kon ècht het daglicht niet weerstaan, terwijl die verslaggeefster toch uit goeden huize komt. Waarom sturen ze zo iemand niet uit de laan?
Ik pleit voor een industriebrede taalpolitie. Ik zie de agenten al langs radiostudio's en krantenredacties razen, op oude motoren, met zo'n leren helm en googles op, om taalcriminelen ongenadig op hun vet te geven. Hard, maar we weten allemaal dat de tering voor de nering uitgaat.
Maar ik vrees dat daar wel niets van zal komen, we zullen wel tot na Sint Juttemis in het onzekere gewist worden.
Als martelaarster voor de goede zaak wens ik u in Kerstige Pretdagen en een Nieuw Geluksjaar.

verhaspelcolumn geschreven voor Trouw, december 2007

Voortaan moet ik vaker per jaar mijn voorraad taalfouten in een column passen, want die schepte een waar springgetij! Naar beste eer en geweten kan ik zeggen dat ik een gewisse ondergang voorzie, als je merkt tot waar mensen in staat zijn, qua taalgebruik. Zo wordt immers niemand goed ingeburgerd! Ik ben ongetwijfeld van mening dat de mens alle maat der dingen is, en ik wil niemand tegen het hoofd stoten of met de rug aankijken, maar ik zou geen knip voor mijn neus zijn als ik niet signaleerde dat we op de verkeerde weg bezig zijn. Helaas heb ik geen melk in de pap te brokkelen, terwijl het toch de pan uitloopt. Ik snap niet dat heel Nederland niet op zijn achterhoofd staat. En om er nog een scheutje bovenop te doen: waar water is, is toch vuur?
Ik zit continu op hete eieren en kan aan mijn klompen voelen dat het niet deugt, daar heb ik geen tv-coryferen of psychiatoren bij nodig. Die lopen trouwens ook onthutseld met hun ziel onder de armen en het is een jammer moment als ze hun doemscenariums kenbaar maken. Hun laatste dagen lijken geteld, als er tenminste niet snel een kwartje gaat dagen bij de topstukken in de partij. Grote kans dat zij dan hun kont tegen de kribbe gooien. Overal wordt met de Franse slag naar gegooid, en niemand die de mensen nog wegwijs geeft, of de acute nood ledigt. Nee, roet in het eten geven, dat kunnen ze. Corruptie staat op de hoek van de deur te kloppen, en iedereen strijdt om een plaatsje op het ere-schavot.
En wie moet de eikels weer uit het vuur halen? Wie zal deze misstanden weer over moeten winnen? De verantwoordelijken zijn natuurlijk weer zo vrij als een vogel in Frankrijk, verkneukeld dobberend in de Mediterrane Zee, en uit eigener beweging vallen zij weer buiten schot. Vroeger prat in elk geval de radio nog ABN, maar die sleept nu ook geen prijs meer uit het vuur. ABN heeft een zachte dood gestorven. Het onderwijs speelt hier natuurlijk in verhoudingsgewijs ook een belangrijke factor in, de opposanten niet tena gesproken. Ik stel er vraagtekens bij of we dit nog kunnen keren, net als trouwens de aflaatgassen. Wanneer zal het dubbeltje vallen? Duidelijk is dat we moeten proberen vaste voet op bodem te krijgen, en voor deze strijd meer dan één decennia moeten uittrekken.
Met jullie goednemen trek ik me nu tot eerbiedwaardige afstand terug. Ik moet met pijlharde snelheid naar de winkel voor een aanbieding: damesslib voor €3,50! Dat is een vaatje naar mijn hand!

verhaspelcolumn geschreven voor Trouw, december 2008