Het is hier nogal stil.
Dat komt deels doordat ik het hartstikke druk heb met allerlei zelfgekozen activiteiten: vrijwilligerswerk, fotografie, koor (zingen en PR), Nederlandse les geven, recensies schrijven, boek schrijven, noem maar op. Ik geniet van alles en het gaat me goed af. Het blijft alleen wat stil op mijn blog.
Dat komt ook voor een deel door dat hele mindfulnessgebeuren. Het is goed voor mijn gezondheid – ik slaap echt beter – maar heel slecht voor de opgewonden geest waar blogstukken uit voortkomen. Ik ben nog steeds even verontwaardigd over diverse maatschappelijke problemen, maar ik doe wat ook zo goed werkt bij de nachtelijke hartkloppingen: erkennen dat het er is, zonder oordeel of actie.
Daarbij ben ik ook nog overgestapt van de Volkskrant naar de NRC. Het is dat Pieter Steinz zich eenmaal per week door mijn merg en been schrijft, anders was ik inmiddels in coma geraakt. Wát een zielloze, oninteressante krant, wat een enorm gebrek aan goede columnisten, wat een gortdroge verzameling van feitjes – liever wind ik mij dagelijks op over mensen die beláchelijke dingen vinden dan dat ik me door zo'n berg papier heenkauw.
Al met al – waar de hartstocht geboren wordt (die bron van alle kwaad: begeerte en ego ten top) daar worden ook blogposts geboren. En hartstocht moet af en toe gewekt, anders sluimert ze in.
Het lijkt wel of de zenne mildheid een soort van glimlachende depressie is. Niets is nog belangrijk. Het leven is wel mooi en ook wel lelijk.
Of doe ik iets fout?
Ik wil me zo graag weer opwinden. Niets geeft me immers zo het gevoel dat ik leef, als het schrijven van een stuk met een hartstochtelijke mening. Of het helpen ontstaan van een boek.
Het blijft hier nogal stil.
stil
kwijt
Ik ben mijn New Yorkdagboek kwijt. Wegens een knallende aanbieding van Albelli heb ik de vakanties van 2009 en 2010 eindelijk in een fotoalbum gekregen, en ik dacht meteen door te gaan met 2012. Maar om 1500 foto's in een album te pleuren, is het wel handig om te weten wat ze voorstellen. Foto's en dagboek vormen een organische eenheid.
Ik en dagboek trouwens ook. Heb me sufgepend daar! Het was een overrompelende stad! En tussen de stapels dagboeken ligt wel een map met bonnetjes en foldertjes en ander toeristisch bewaarpapier. Waarom het dagboek zelf dan niet?
Is het een straf? Want ik was nog niet thuis of de Grote Verhuisplannen dienden zich aan. Daarom heb ik ook niets met de foto's gedaan. Of alleen de eerste honderd. Ik heb die reis laten ondersneeuwen, niet geëerd, zeg maar.
Ik moet denken aan BFF die haar dagboeken ritueel verbrand heeft. Ik ben een rituele bewaarder, heb ze allemaal nog, vanaf mijn elfde tot mijn vandage. Een kwijt dagboek voelt als een afgehakt ledemaatje. En de reis voelt opeens alsof ik hem niet meegemaakt heb. Erover schrijven bevestigt de waarheid ervan, meer nog dan foto's.
Dus wat nu?
voor de eeuwigheid
Dichters van Geluk! Bataille, FM Droog & Oomen
Dinsdag 6 mei 2014, 12:30 - 14:00
Portretfotograaf Joost Bataille fotografeerde vijftig Nederlandse en Vlaamse stadsdichters. Hij vroeg hen in gedicht verslag van de ontmoeting te doen. Dit resulteerde in het prachtige foto- en dichtboek Ik voel me verf.
De dichters Bart FM Droog en Joost Oomen, beiden opgenomen in het boek (net als gastheer Rense Sinkgraven), zullen een gastoptreden verzorgen.
Het was zoals altijd een inspirerende bijeenkomst. Prachtige foto's van dichters, met daarbij een gedicht waarin zij proberen uit te drukken wat gefotografeerd worden met hen doet.
Het was zoals altijd ook een rommelige, ongedwongen bijeenkomst, het publiek doet mee, dichters zeggen opeens iets onverwachts … Laat dat maar aan Joost Oomen over, de Groningse stadsdichter. "Ik word toch zo moe van die eeuwigheid de hele tijd," verzuchtte hij. Hij wilde wel gedichten maken zoals die oude ska-plaatjes, die na 100x draaien gewoon op waren. Maar oh, wat schoten Sinkgraven en Droog meteen in geschokte verdediging! Niet dichten voor de eeuwigheid? Maar dat was toch juist de essentie? Dat mensen over honderd jaar nog konden lezen hoe het nu was? Dat zo'n stadsdichter de geschiedenis vastlegt? Hoe kon je in vredesnaam anders over dichten denken? Al moest je wel bedenken dat er ook zoiets was als wegwerppoëzie, merkte Droog op. Waarin besloten: zo minderwaardig dat het meteen de prullenbak in kan.
Pas thuis bedacht ik: zoals die mandala's van Tibetaanse monniken. Uren bezig met het maken van iets volmaakts – het bestaat – en zo blaas je het weg. Omdat niets immers eeuwig is, en het ook niet de eeuwigheid is die het zijn waarde verleent.
Het is wat het op een moment met een mens doet. Dat is ook wat Oomen zei: ik wil ter plekke iets in iemand teweeg brengen met mijn gedicht. Dat is de waarde, daar schrijf ik het voor.
Wat een verfrissende gedachte. In mij heeft hij alvast iets teweeggebracht.
onaardig
Ik doe echt mijn best om aardiger te worden, al was het maar voor de eigen gemoedsrust.
Dus toen iemand twitterde dat het een goed idee is om 'me' te vervangen door 'mijn' en ik antwoordde: "daar krabde ik mijn toch ff achter me oren !" en ik op mijn vingers getikt werd dat het echt zo was dat 'me' bijna altijd fout werd gebruikt, heb ik niets teruggezegd. Grapjes komen bijna nooit aan, ik moet afleren ze te maken want dat is alleen maar ego.
ZENNNN.
Maar als ze in het radiojournaal zeggen dat buitenlanders zich 'onveilig wanen' in Afghanistan, val ik daarover. Je waant je Napoleon, je waant je de beste schrijfdocent ter wereld, maar je 'voelt' je – met recht en reden – onveilig.
'Er worden mensen vermist na een omgeslagen passagiersschip.' Ze zeggen het met droge ogen.
Zo vaak hoor ik fouten in de tekst van het journaal, en ze duiden erop dat taal slecht beheerst wordt, waardoor gedachten niet meer zorgvuldig onder woorden gebracht worden maar plaatsmaken voor one-liners die tenminste duidelijk en begrijpelijk zijn.
Waar ik me ook nog steeds druk over maak: verkeerd toegeschreven citaten. Jullie kennen allemaal het Goetheverhaal. Zo vaak komt er een spreuk van Einstein langs waarvan ik denk: no way dat Einstein dat zei! Het past niet bij hem, het past niet in die tijd, het klopt gewoon niet! (Hier en hier staan een aantal voorbeelden.)
Pas verscheen er een prachtig gedicht op Facebook. Nee, maar echt. Alleen toegeschreven aan Charlie Chaplin, de snoes zou het op zijn 70e verjaardag geschreven hebben. Ik denk dan meteen: zo, wat is die veranderd op zijn oude dag. En wat schreef die een zenne gedichten in 1959. Het past gewoon niet in de tijdgeest!
De innerlijke bibliothecaresse gaat op zoek en vindt dit en dit (commentaar van de dochter van de schrijfster).
Op duistere wijze is het gedicht uit een Amerikaans boek uit 2001 in het Portugees vertaald, en via Brazilië en toegeschreven aan Chaplin weer teruggekeerd in het Engels.
Ik vind dit belangrijk. Als je de toeschrijving van een citaat zonder kritische blik aanneemt, interesseer je je dus totaal niet voor de persoon in kwestie, maak je alleen maar goede sier met een beroemde naam. Maar laat je je dus ook van alles aanpraten, en kunnen ze je zomaar wijsmaken dat God zelf het zo gewild heeft.
Daarom blijf ik erop hameren.
Niet aardig van me, sorry.
rechtstreeks
Er stond een pissig ingezonden briefje in de nrc van Goede Vrijdag, van iemand die beweerde dat Matthäusliefhebbers allemaal snobs waren, want muzikaal viel er echt niks te beleven aan het hele stuk.
Nu hoorde ik diezelfde avond voor het eerst in mijn volwassen leven een volledige live Matthäus. Ik dacht altijd dat het lang en vervelend was, maar dat kwam doordat ik er als dertienjarige mijn aandacht niet bij kon houden.
Nu werd ik meegesleept, en waar normaal mijn kritisch oor muziek wel eens verpesten kan – zoals je ook nooit meer kan genieten van een slecht geschreven boek – werd ik nu verzwolgen, en niet alleen door bliksem en donder, ook door serene, zachte stukken, door weinig instrumenten gespeeld. Juist door het verhalende – iets wat bij The Messiah bijvoorbeeld ontbreekt – ging het verhaal ook echt leven voor me. Ik geloof dat muziek – meer dan kerkelijke rituelen – een rechtstreekse route naar het goddelijke kan zijn.
Ik moet zeggen dat Jesus Christ Superstar dat vanaf het begin ook voor mij geweest is. Bach biedt de route uit zijn tijd, ze werken allebei.
Dat ik juist naar deze Matthäus was, is een bijzonder verhaal. Een conservatoriumvriendin van een nichtje van me had als dying wish ooit nog eens mee te mogen spelen met juist deze muziek. Dat die wens gisteravond in vervulling ging, verhevigde de concentratie. Het kwam de vervoering alleen maar ten goede.
liefde en duisternis en schrijven
Op Goodreads kan ik zien dat ik precies 3 weken over dit boek gedaan heb: Een Verhaal van Liefde en Duisternis van Amos Oz. Het telt dan ook 647 bladzijden. Ik heb onderweg geen aantekeningen gemaakt, wat ik wel doe als ik van plan ben een serieuze boekbespreking te maken, maar het is ook niet het soort boek waarvan je de plot kunt samenvatten.
Amos Oz beschrijft zijn leven, als kleine jongen in Jeruzalem, tussen joodse familieleden en vrienden van zijn ouders, waarvan het merendeel uit Oost-Europa afkomstig is. Hij beschrijft de herkomst van al zijn grootouders en de legenden die daar omheen geweven zijn, hij beschrijft hoe al die mensen in hun nieuwe wereld toch een beetje het oude leven proberen voort te zetten, met veel studie en intellectuele discussies.
En tegelijk is er het harde dagelijks leven, ten tijde van de stichting van de staat Israël.
De kleine Amos is een vroegwijs, fantasierijk kind, met zijn ogen altijd wijd open. Zijn vader is de vrolijkerd die nooit een stilte kan laten vallen, zijn moeder lijdt heel wat zwaarder onder het leven, zij is de duisternis.
Later vlucht Amos uit de oude Jeruzalemse wereld naar de heerlijke nieuwe wereld van de kibboets. Daar leest hij alles wat los en vast zit, komt op een gegeven moment tot de conclusie dat je alleen schrijver kunt zijn als je in een wereldstad woont zoals Parijs of Madrid of noem maar op. En je personages moeten stoer en filmsterachtig zijn. Tot hij Winesburg, Ohio van Sherwood Anderson in handen krijgt, en jubelend van geluk tot de ontdekking komt dat je ook over simpele sukkelaars in stoffige straatjes kunt schrijven. Zoals over al die mensen die zijn jeugd bevolkten.
Dankzij hem besefte ik plotseling dat de geschreven wereld niet afhankelijk was van Milaan of Londen, maar dat hij voortdurend cirkelt rond de schrijvende hand op de plaats waar die schrijft: waar jij bent is het centrum van het heelal.
Wat een wonderbaarlijk mooi boek.
radio, muziek, stof, schrijven
Wonderlijk Houston-dagje opeens. Of: hoe muziek een vervoermiddel kan zijn. Balend van het volslagen nietszeggend gewauwel op radio 1 werd ik opeens herinnerd aan Pacifica Radio, het radiostation waar ik in Houston altijd naar luisterde tijdens het huishouden. Het huis was wat erg groot uitgevallen, en ondanks de Mexicaanse schoonmaaksters bleef er veel te doen voor me. Waaronder het strijken van Internationale Schoolplooirokjes en overhemden. Plus de overhemden van de baas, vanzelf. Pacifica gaf me het gevoel dat ik niet helemaal onder een steen leefde, dat ik me in elk geval liet informeren over het leed der wereld. En niet over wat plaatselijke onbenullen over een plaatselijk nieuwsje te vertellen hebben, zoals op het tv-nieuws van Fox, of de locale radiozender. Ik weet niet waar je nu in Nederland nog internationaal nieuws moet opdoen.
Of ik zette de Holberg Suite op. En vanavond, tijdens het afstoffen (want binnenkort visite), zette ik de mp3-speler op 'classical' en kreeg de Holberg Suite. Het sloot zo heerlijk aan op de schrijfochtend die ik vandaag had. Ik was in Houston helemaal verdronken in Brandsporen, en met de Holberg Suite kon het verhaal tijdens het strijken verder lopen.
Muziek als vervoermiddel. Waarom vergeet ik dat zo vaak terwijl er toch ook in dit verhaal weer zoveel muziek zit. Toen ik tijdens een concert onverwacht Lochnagar van Beethoven hoorde en mijn eigen kippenvel en tranen registreerde, wist ik de muziek voor een van de laatste scènes. Nu nog zien hoe het afloopt, ik kan niet wachten.
Wonderlijk hoe muziek me op alle plekken van de wereld weer bij mijn ware zelf terugbrengt.
Terwijl ik dit zit te typen speelt Murray Perahia het 21e pianoconcert van Mozart en ben ik overal tegelijk, Wenen, Aberdeen, Groningen. Ik stof de dingen af die al een leven lang met me meereizen, al van voor mijn geboorte, en weet me gedragen.
Romancing the Writer
Ik heb het opgestuurd, het verhaal van de Omaanse sjeik en zijn Nederlandse geliefde. In vijf dagen had ik de vereiste 15000 woorden op papier. Ik kan het iedereen aanraden die een writer's block heeft of in elk geval het schrijven als een enorme worsteling ervaart: doe eens alles wat de Censor verboden heeft. Melodrama, cliché's, perspectiefwisselingen en politieke incorrectheid want zeg nou zelf, dames, is het niet heerlijk als een echte man even al je feministische grootspraak van je overneemt? En heren, lijkt het jullie stiekem niet een genot als die vrouw zich eindelijk eens zonder morren gewillig in je armen nestelt? Of om een mannenboeketje te schrijven à la Zane Grey?
Wat er zo heerlijk aan is, is dat de kraan op z'n wijdst opengaat. Overal vandaan stromen woorden op het papier, je opgedroogde bron blijkt rijk voorzien van kleurrijk gewemel, dat alleen maar vastgevroren zat onder de ijzige adem van de Censor.
Het echte boek vaart er wel bij. Ik heb sindsdien al bijna 10000 woorden geschreven, genietend en snikkend als Joan Wilder.
de schrijfjuf en de sjeik
Lees er mijn schrijftips maar op na: altijd propageer ik dat je goed moet zijn in je eigen genre, en je daar ook vooral niet voor moet schamen. Je kunt veel beter een goeie thrillerschrijver zijn dan een matig literator. Ik vind dat echt, ik heb me altijd geërgerd aan de "demarcatiedrift," die hevige behoefte om een ondoordringbare grens te trekken tussen Literatuur en de Rest, de mindere godjes van de genreschrijfsels.
Waarom voel ik dan een lichte gêne als ik aan mijn verhaal voor de Bouquetreekswedstrijd werk? Terwijl ik er zó van geniet! Waar de echte boeken moeilijke worstelingen zijn die zich over vele jaren uitstrekken, schud ik het liefdesverhaal van de sjeik zo uit mijn mouw. Ik schrijf de ergste cliché's in het volle besef van dat dat nu lekker mag, ja zelfs moet. Ik doe af en toe een perspectiefwisselingetje maar maak me er niet druk over, ik vertel het verhaal zoals ik het je vertellen zou als wij roddeltantes waren en smachtten naar wat romantiek voor ons eigen.
Het gaat vanzelf, en zeg ik niet altijd tegen mijn cursisten dat dat een Teken is? Dat daar je talent ligt? Dat het een vergissing is te denken dat je voor de Kunst moet Lijden, dat wat vanzelf gaat dus niets waard is, integendeel! Wat vanzelf gaat, daar ligt je talent!
Oh ja.
Oeps.
Een schrijfjuf die een getalenteerd boeketschrijfster is.
Alle Censoren schreeuwen om aandacht in mijn borst. Zie je wel! Je doet je best niet! Zie je wel, je kán helemaal niet schrijven! Zie je wel, wat dacht je nou, dit telt helemaal niet. Ik besef opeens dat het ook iets Calvinistisch heeft. Als je ergens van geniet, is het sowieso verdacht.
Terug bij af, sukkel die ik ben? Welnee! Ik heb vijf dagen als een dolle genoten, wat is daar mis mee?
Daar is niets mis mee, hoor kind, zegt juf streng. Als je nu maar weer gewoon aan je werk gaat.
grote handen, echte liefde
Gisteravond naar Marc Marie's nieuwe show: Florissant. Ik heb wel gelachen, ik houd van zijn grappig nonchalante humor, de gekke tussenwerpseltjes die de ernst verhullen waar het ook over gaat. Wie je moet worden als je ouders dood zijn, bijvoorbeeld. En helemaal als je geen kinderen hebt.
Ik verheugde me ook op de liedjes, want hij zingt zo prachtig immers. Maar de klok bleef uit. Wel was er een nieuwe, eindelijk toegestane hoge stem, die helaas maar een couplet van Summertime zong, en mij kippenvel bezorgde.
Maar tussendoor was er Laat me Niet Alleen, met een stem die aarzelend klonk en niet echt de juiste toon wist te vangen, wat ook past bij de tekst. Ik voelde me verstrakken, zoals altijd bij dit lied. De valse romantiek ervan, waar je intrapt bij je eerste kalverliefde en vervolgens de hevigheid van alle liefdes aan afmeet. De aanfluiting! Wat voor liefde is dat als je aanbiedt iemands voetveeg te zijn als ze maar blijft? Dat is geen liefde, dat is slavernij. En een mythe die maar eeuwig in stand blijft om de ontroerend grote handen van Jacques Brel en zijn vroege dood.
Kan deze mythe nu bij het grof vuil? Liefde die verdiend moet worden met nederigheid is geen liefde. En dat geldt in alle talen!
