Er zijn narcisme-boeken die de stoornis beschrijven, en uitleggen wat er met de slachtoffers gebeurt, zoals Pesten en Treiteren.
En er zijn verschillende psychologen/psychiaters die zich over het verschijnsel hebben gebogen in een poging het ontstaan ervan te onderzoeken en misschien te verklaren. Zo'n boek is Narcisme: de ontkenning van het ware zelf van Alexander Lowen.
Wat aan dit boek zo boeiend is, is dat het een verband legt tussen de huidige maatschappij en narcisme. "Het is belangrijk dat je niet wordt gevangen in het narcisme van onze tijd, dat persoonlijke vervulling identificeert met succes in de zakenwereld."
Kortom, opnieuw een boek dat geen vreugde schenkt, en toch van belang is. Ik vind het nog altijd verbijsterend dat er zo weinig bekend is over narcisme. Wie eenmaal weet hoe de stoornis zich openbaart, ontwikkelt een "nardar" - een feilloze radar die ogenblikkelijk uitslaat als het gevaar dreigt.
niet vrolijk (2)
niet vrolijk
Nee, vrolijk word je nooit van een boek over narcisme. Maar het is goed dat ze bestaan, dat er mensen zijn die erin slagen duidelijk te maken hoe deze stoornis werkt, en welke invloed iemand met NPD kan uitoefenen op zijn omgeving. Hoe meer mensen de schellen van de ogen vallen, hoe beter het is.
Daarom is het jammer dat het woord narcisme niet in de titel van dit uitstekende boek – "Pesten En Treiteren: psychisch geweld in het dagelijks leven" van Marie-France Hirigoyen - voorkomt.
Het is een must voor iedereen die in wat voor rol ook (als partner, kind, werknemer) te maken krijgt met deze stoornis. Niet in de laatste plaats voor degenen die – zonder uit ervaring te spreken – altijd weer menen uit de goedheid huns harten het gedrag van de psychopaat te moeten vergoelijken. Er zijn immers "geen sporen, geen bloed, geen lijk. De dode leeft en alles is zoals het moet zijn."
Lees dit boek.
boekenbaken
Stil de Tijd heb ik gelezen, de rug is geknakt en het staat vol uitroeptekentjes in de kantlijn, of "cit" ten teken dat ik het in mijn citatenverzameling moet opnemen (wat ik overigens niet gedaan blijk te hebben).
Zoals dit, van Picasso: "Zoeken, dat is uitgaan van het oude in een willen vinden van het reeds bekende in het nieuwe. Vinden, dat is het volledig nieuwe."
Ook heb ik bij een woord geschreven: #woordvandedag! Het woord is 'vervelingsbestrijdingsindustrie.'
Hermsen schrijft mooi over mooie onderwerpen, ze is bezig met dingen waar ik ook mee bezig ben. Boeken in de kast die me herinneren aan wat werkelijk belangrijk is, dat is belangrijk. Niet per se goed voor een rondedansje van vreugde, maar als baken.
Hermann Hesse – Over Literatuur
uitgave
"Onder 'goede uitgaven' versta ik geen kostbare exemplaren, maar die, waarvan de teksten werkelijk zorgvuldig en met eerbied zijn behandeld, die edele werken verdienen."
Aldus Hesse in zijn essay Een bibliotheek van de Wereldliteratuur.
De uitgever van Over Literatuur heeft daar niet veel van begrepen. Het boek wordt zonder enige bronvermelding bezorgd. De flaptekst meldt suggestief: "Dit boek geeft voor het eerst een verzameling diepzinnige artikelen van Hesse over literatuur, aangevuld met talrijke stukken, die niet in zijn Verzamelde Werken zijn opgenomen."
Gemakshalve verzuimt Aspekt te vermelden dat deze stukken zijn verzameld in Die Welt der Bücher - Betrachtungen und Aufsätze zur Literatur (Suhrkamp, 1977) en in dezelfde volgorde als in dat boek worden aangeboden.
vertaling
De vertaling is erbarmelijk. Ook zonder de Duitse tekst te kennen zijn er diverse kleinigheden die kromme tenen bezorgen.
• men kan een boek naar eigen inzicht laten inbinden en 'hem' zo eer en liefde bewijzen (p 41)
• sommige bezitters van een grote bibliotheek geniet [sic] van zijn schrijvers (p49)
• meer dan hun beiden (p98)
• een kosmisch aanhangsel 'die' (p111)
• een verhaal van Hoffmann, daarna een andere (p116)
• op de eerste bladzijde zit je er al middenin, 'zoals' met één sprong (p118)
• pijnlijke interpunctie (p118)
• Keppler, Kepler (p125)
• Ook, door literatuur wordt men … (er staat Ach!)
• mijn zekerheid in het beoordelen van gedichten, zoals ik 'dat' met twintig jaar had (p151)
• als de correcte wereld je de nek uitkomt (p154)
• jonge lieden in de dichtkunst, die alles ineens anders 'maken' (p161)
• onverwarmde dakkamers (p188)
• Upanishads
• Lau-tse (elders wel Lao-tse), Tau-te-tjing
• men bood me een nieuwe auto om te proberen aan
• dat is iets anders, 'als' het geklets van een prutser te moeten horen (p260)
• het erbarmelijke papier in de scheef en loszittende banden (p289)
• dat kunst er beter op wordt, niet door 'het' makkelijk te maken, maar door het tegendeel (p305)
• u hoeft de zin alleen luid te spreken (p316)
• dan willen we daarover niet vergeten (p321)
• een hartstochtelijk 'in' zijn auteurs verliefde jonge schrijver (p331)
• en zijn betekenissen rijken [sic] van … tot … (p357)
Een paar teksten staan online, zoals bijvoorbeeld De Omgang met Boeken. Hierin betoogt Hesse dat je je onbevangen moet openstellen voor boeken (en andere kunstwerken) en zelf moet ervaren of ze je leven en denken een nieuwe impuls geven.
"Vielmehr wird jeder, er sei nun im engeren Sinn kunstverständig oder nicht, alle Dinge unbefangen nur daraufhin ansehen, ob sie ihm etwas Schönes sagen und bedeuten, ob sie seinem Leben, Empfinden und Denken eine Bereicherung bringen, ob sie ihm neue Quellen der Kraft, des Wohlseins, der Freude und des Nachdenkens erschließen."
Wat maakt de vertaler ervan? "Veeleer zal iedereen, of hij nu in engere zin verstand van kunst heeft of niet, 'alleen die dingen onbevangen bekijken' … ' (p22)
Dan mis je dus totaal het punt!
Hesse betoogt (ook in andere stukken) dat het voor iedereen verschillend is, welk boek je verrijkt, op wat voor manier dan ook. En dat iedereen op zijn eigen manier zalig moet worden, dat het geen zin heeft om mensen bepaalde titels voor te schrijven.
"Er moet hier nogmaals de aandacht op worden gevestigd, dat onbevangenheid en onbevooroordeeldheid de eerste deugden van de lezer moeten zijn." (p29)
" … het gaat alleen daarom, dat men plezier beleeft en aan zijn innerlijk bezit een nieuwe, mooie schat toevoegt!"
Het artikel getiteld "Taal" begint als volgt: Een gebrek en een rest aarde, waaraan de schrijver ernstiger dan aan alle andere lijdt, is de taal. (p143)
Een rest aarde? Huh?
In het Duits staat er: "Ein Mangel und Erdenrest, an dem der Dichter schwerer als an allen anderen leidet, ist die Sprache."
Als je Erdenrest googelt, vind je dat het woord afkomstig is uit Goethe's Faust (Faust II, Vers 11954).
"Uns bleibt ein Erdenrest // Zu tragen peinlich, // Und wär er von Asbest, // Er ist nicht reinlich"
Iemand legt het zo uit: "Der "Erdenrest" ist also der Teil von Fausts Seele, der sich immer noch als zur Erde (also den weltlichen Genüssen usw.) gehörig sieht. Dieser Erdenrest ist "unrein", also eigentlich nicht für den Himmel geeignet, auch wenn er unvergänglich ist."
Wij dragen aardsche rest
Smart'lijk nog immer,
En waar' zij van asbest
Rein wordt zij nimmer.
(vertaling Nico van Suchtelen, 1929)
Kennelijk vonden vertaler noch uitgever het de moeite waard om dit even uit te zoeken, zodat 'een rest aarde' vertaald had kunnen worden als aardse rest.
schatkamer
Dit maakt het wat moeilijk om dit boek te waarderen. Het is of je door rollen prikkeldraad een schatkamer binnenkijkt. Een schatkamer vol mooie citaten en rake gedachten over boeken, lezen, literatuur, schrijvers en schrijven. Het is prachtig om een schrijver in zijn gedachtengangen te volgen, van 1900 naar 1960.
"Op het moment, waarin onze fantasie en ons associatievermogen op vole toeren draait, lezen we immers überhaupt niet meer, wat voor ons op papier staat, maar zwemmen we in de stroom van impulsen en invallen, die tot ons komen uit het gelezene." (p179)
Dat had ik heel sterk met dit boek: alles inspireerde me, niet alleen om er citaten uit over te nemen, maar ook om er ideeën uit op te doen, om teksten te verwerken in creatieve knutsels, om andere boeken op te zoeken (zoals "On Heroes" van Carlyle), noem maar op.
over lezen
Hesse pleit ervoor, je als lezer niet te zeer door de waan van de dag te laten meeslepen. Je hoeft niet alles gelezen te hebben. "Een klein aantal boeken volledig te kennen … is bevredigender dan een heel hoofd vol vage herinneringen aan duizend boektitels en schrijversnamen." (p34)
" … ieder leesuur is verspild, waaruit voor de lezer niet een vonk van kracht, een vermoeden van verjonging, een zweem van nieuwe frisheid voortkomt."
"Hoe meer bepaalde amusements- en populaire informatiebehoeften mettertijd door andere uitvindingen zullen kunnen worden bevredigd, des te meer zal het boek aan waardigheid en autoriteit terugwinnen." (p278, 1930)
"Het zal blijken dat het woord […] en het schrift […] het enige middel zijn, waardoor de mensheid een permanent bewustzijn van zichzelf kan hebben." (p278)
Geldt dat voor kunst ook? vraag ik me af.
over schrijven
"Ons beroep is stil zijn, ogen open houden en wachten tot de goede uren komen – en dan is het werk, ook als het zweet en slapeloze nachten eist, prachtig en geen 'werk' meer. (p59)
"Ook de grootste schrijver schept uit geen andere bron dan die, die ieder van ons in zijn eigen wezen heeft." (p180)
"We proberen onze tijd niet te verklaren, niet te verbeteren, niet te beleren, maar we proberen, doordat we ons eigen leed en onze dromen onthullen, voor haar de wereld van de beelden, de wereld van de ziel, steeds weer te openen. (p199)
De schrijver […] is in het beste geval een venster, waardoor het licht naar de lezer kan komen." (p331)
over creativiteit
"Het lijkt niet goed en nadelig voor de creativiteit van je geest te zijn, als het verstand de toestromende ideeën, als het ware aan de poorten al, te scherp monstert." (p142)
"liefdevol luisteren naar verborgen bronnen, en dan pas kritiek en keuze uit de chaos" (p143)
over kritiek
"Een goede criticus is zo zeer persoonlijkheid en brengt zichzelf zo scherp onder woorden, dat de lezer precies weet en voelt, met wie hij te maken heeft, door welke soort lens de stralen zijn gevallen, die zijn oog treffen. […] Juist de onbekwame criticus neigt er vaak toe, objectiviteit te veinzen, en zo te doen, alsof esthetiek een exacte wetenschap is […]. Neutraliteit bij een criticus is bijna altijd verdacht." (p258)
over de tijdgeest
"Twee geestesziekten zijn het, waaraan we de huidige toestand van de mensheid te danken hebben: de grootheidswaan van de techniek en de grootheidswaan van het nationalisme. […] Het verzet tegen deze beide wereldziekten is nu de belangrijkste taak en rechtvaardiging van de geest op aarde."
En de belangrijkste reden om boeken als deze te blijven lezen.
over kunst
Hij zegt ook wel dingen waar ik het niet mee eens ben, zoals bv "Kunst wordt niet uit geluk geboren." (p122)
"Het is een dwaze en onhoudbare veronderstelling dat kunst uit overvloed, uit geluk, uit tevredenheid en harmonie wordt geboren. Waarom zou, omdat iedere andere menselijke prestatie alleen uit nood, alleen onder grote druk onstaat, juist de kunst een uitzondering vormen?" (p265)
Hij beweert dat de fotografie de schilderkunst schade heeft berokkend. Terwijl wij nu zien, dat de schilderkunst zich juist heeft ontwikkeld op een manier die in de fotografie onmogelijk is. (p280)
Maar dat doet aan het genot van het boek niets af, dat stelt me alleen maar meer in staat om mijn eigen positie in te nemen.
de grote stilte
Ik herinner me het lezen van dit boek (ook weer uit de kast van paps, door hem aangeschaft in maart 2010) als een ervaring – dat je hetzelfde doormaakt als de schrijver omdat zij er zó goed in geslaagd is, weer te geven wat haar overkwam toen zij de stilte opzocht door in een eenzaam huisje in de Schotse wildernis te gaan wonen.
Wat gebeurt er met je als alle dagelijkse herrie wegvalt en je zo op jezelf wordt teruggeworpen?
Anna schreef er een prachtige recensie over.
Nu vraag ik mij af of ik het moet bewaren. Als ik het zou willen herlezen zou ik dat in het Engels doen. Maar het is zo'n boek dat iets uitstraalt, ook als het stil in de kast staat te staan. Het wil blijven.
kunst
Dit boek van Bodar gaat over kunst, over kunstgeschiedenis.
Het kwam uit in 1998 en het was een fijne verrassing toen ik het kreeg, in Aberdeen.
Als ik erin blader zie ik allerlei belangwekkends voorbijkomen. Sowieso verbaas ik me er regelmatig over hoeveel ik nog weet, van kunstgeschiedenis. Hoe kwaad ik me maak als een van de vele kunsthysterici op tv (met dank aan Adriaan voor deze fijne term) weer eens in hun ongetwijfeld oprechte enthousiasme dingen hoor beweren die apert onjuist zijn.
Afgelopen zaterdag nog weer, de Krabbeeman over Van Gogh, die in alle ernst beweerde dat door de Japanse prentkunst eindelijk bij ons de diagonaal in de schilderkunst kwam. Voor die tijd was de compositie altijd heel "netjes" geweest.
Hállo! De hele barok staat in het teken van de diagonaal, meneer Krabbé!
En de alom vereerde Zwagerman – God hebbe zijn ziel – mag dan vol enthousiasme over kunst gesproken hebben bij dwdd, waardoor er met hem gedweept werd, en boos gereageerd toen in een uitzending een week erna Jasper Krabbé (die er wél verstand van heeft) werd uitgenodigd, hij debiteerde ook vaak dingen die onwaar waren.
Waarmee ik maar wil zeggen dat ik dit boekje bewaar, omdat er niet genoeg met kennis van zaken over kunst gesproken kan worden. Ook al zegt Bodar zelf:
Toch is het mijnentwege juist de vervoering, de persoonlijke ervaring, de onder woorden gebrachte sensatie, de beschrijving die getuigt van de teweeggebrachte emotie, waardoor de kunsthistoricus (niet minder dan de kunstcriticus) de hem beleende waar aan de man kan brengen. Alleen in enthousiasme, in vervoering laat het kunstwerk zich als kunstwerk benaderen.
Maar hij mag dat.
weg
Ik heb les gehad van Bodar: architectuurgeschiedenis en theorie van de kunstgeschiedenis. Hij was een jonge, briljante en bevlogen docent, ik was zo trots op het goede cijfer dat ik bij hem haalde.
En terwijl ik buitenslans was, verzeilde hij in de heer. Nog steeds bevlogen, maar van een zekerheid waar ik soms niet tegen kan. Terwijl paps nu juist met hem ging dwepen, iets waar ik al helemaal niet tegen kan. Hij had alle boeken van Bodar, en dit heb ik bewaard omdat we er de teksten voor de rouwkaart uit hebben gehaald:
Wie kent die vrede?
Hij die weet dat zijn leven is voltooid –
niet afgesloten,
maar volledig gemaakt.
En voor het bedankkaartje:
Zij kennen die vrede, die weten
getroost achter te blijven.
Ik geloof dat het na drie jaar piëteit nu wel weg mag. Ik wandel mijn eigen weg.
vogelwolk
Ik weet aanvankelijk niet meer vanwege welke aanbeveling ik dit boek kocht. Denk eerst aan Brainpickings, dan begint er langzaam iets te dagen van Brands met Boeken.
Vaak kun je zulke boeken heel goedkoop tweedehands krijgen via Amazon (dit kostte maar €0,94), om het opspringend lezershart terstond te bevredigen.
Ik ben tot bladzij 94 gekomen, toen kwamen er weer urgentere leeshartzaken tussendoor. Het is een levendig en liefdevol verslag van hoe je van een huis een thuis maakt, hoe de natuur daar is, hoe het ruikt en voelt en klinkt om daar te wonen.
Sommige boeken zijn halverwege ook klaar.
Wacht, wie schreef dáár nu pas ook weer zoiets moois over.
Oja, het was een commentaar op mijn blog, van iemand die het boek van Tim Parks over lezen al gelezen had:
"Bij het wegleggen van een boek, dus bij niet verder lezen erken je dat 'de vorm, de esthetische kwaliteit, in het weefsel van de plot ligt ingebed, bij de beste romans in de manier waarop de schrijfstijl door dat weefsel gevlochten is', aldus nog steeds Parks."
Proulx' vogelwolk mag verder drijven.
leesplezier
Twee jaar geleden gekocht, deze Lisa Alther, auteur van de feministische golf waarin ik grootgeworden ben. Ik herinner me nog dat ik Bedrock las (Een Vrouw van Vlees en Bloed, wie verzint zo'n titel) en me aangesproken voelde door de sfeer. De goede kant van Amerika, zullen we maar zeggen. Waar ik nog altijd heimwee naar heb.
Dus ik was blij toen ik dit voor €1,20 (het bonnetje zit er nog in) scoorde bij de Mamamini. Er zit een naamstickertje in van ene Roelien Bastiaanse uit Amsterdam, en het ziet er splinternieuw uit. Ik beloof dat ik het binnenkort ga lezen, okee? Marie Kondo knikt op zo'n beleefd-oosterse manier en gelooft er niks van.
Gisteravond twitterde Sylvia Witteman de eerste bladzij van een oud meisjesboek dat ze aan het lezen was. Ik aan 't googelen, bleek het hele boek online te staan. (En de schrijfster is in 1944 in Theresienstadt overleden.) Dus las ik nog tot half twee in Mies Demming, in plaats van Elena Ferrante of Proust. Krijg je soms adhd van preTnison?
Of gaat het uitsluitend om het leesplezier?
Tot gauw, Lisa Alther!
jaar en dag
Een prijslabeltje met een datum, dat zouden meer boekwinkels moeten doen! Samen met kindeke naar The American Book Center om weer even dat gevoel te hebben van de Amerikaanse reuzenboekwinkels, mmm …
Ik had van deze schrijfster Pears on a Willow Tree gelezen en prachtig gevonden, dus zou ik dit vast ook mooi vinden. Als je leest waar het over gaat (spellbinding portrait of midseventies life – healing process at the death of a parent) is het dat vast ook. En waarom staat het dan alweer 10 jaar ongelezen in de kast? Omdat het te dik is om mee te nemen op vakantie, en er zoveel andere boeken zijn?
Op goodreads zijn de meeste lezers enthousiast. Ik geef het nog een paar jaar de kans. Omdat ik zelf ook vijftien was in de midseventies.
