Heldenreis

Dit zijn de overige pockets die ik van Cissy van Marxveldt heb. Toch eens meer werk gaan maken van het verzamelen van oude uitgaven. Burgemeesters Tweeling heette oorspronkelijk De Stormers (de kinderen heten Storm van Waveren), dat kon na de oorlog niet meer. Kwikzilver is uit 1926, toen gingen mensen nog naar Indië om een nieuw bestaan op te bouwen.
Van deze boekjes – wanneer heb ik ze ooit allemaal gekocht of gekregen? – houd ik het meest van Rekel (1924). Het is ook superromantisch enzo, maar vooral omdat de pleegdochter des huizes bevriend raakt met een nogal bohémien gezin, en we alles te weten komen over hoe die hun huis gaan inrichten. Dat vind ik geloof ik nog het leukst aan al die oude meisjesboeken: de mode en de auto's en de inrichting en het reizen … Een ideale manier van tijdreizen.

De Enige Weg is altijd mijn lievelings Cissy van Marxveldt geweest. Ik heb het tientallen keren gelezen, ken verschillende zinsnedes uit mijn hoofd ("Mensendiecken in het park met Katy Verschuur" – "een mond als een bijdehandte spaarpot" – "se krije roade keukenstoelen" – "en het was Gerry die hen dit aandeed") en kan er nog steeds om huilen al zijn het steeds andere tranen.
Pas later schafte ik deel 1 aan, Puck van Holten, waarin ze naar Engeland gaat omdat het haar allemaal zo benauwt in Oranjewoud. In deel 2 (dat exemplaar is nog van mijn moeder geweest) komt ze terug naar huis, naar Friesland, vertrekt vervolgens toch weer, naar Amsterdam, wordt daar verliefd …
Er was zoveel dat raakte aan mijn eigen leven.
Al denk ik dat Puck wel oud geworden is met haar Jan, de goeie jongen.

Er staat voorin: "voor je 30ste verjaardag van Heleen" terwijl ik me toch met zekerheid wist te herinneren dat ik deze Herinneringen: Verzamelde Schetsen van Cissy van Marxveldt kocht bij de Haagse Boekenbeurs in Delft. Een verrukkelijk antiquariaat waar altijd mooie barokmuziek opstond, en waar de regen zo gezellig op het daklicht trommelde terwijl ik er rondneusde. Maar dat hoeft elkaar natuurlijk helemaal niet uit te sluiten.
Er staat geen jaar van uitgave in, online vind ik dat het uit 1928 is.
Ik denk niet dat onze ebooks over 90 jaar nog liefdevol beschreven worden …

Ook zij Maakte het Mee scoorde ik op – of all places - een camping in de Ardennen. Het is een afgeschreven biepboek, het ligt helemaal uit elkaar, en ik heb het ook maar één keer gelezen. Veel indruk maakte het – ondanks het dramatische oorlogsverhaal, deels geïnspireerd door de executie van Cissy's echtgenoot Leo – toch niet. Het is een heruitgave (1988) van een boek uit 1946. Zou het in de tussentijd nooit weer herdrukt zijn?
Ja, in 1951, lees ik.
Als iemand nog een mooi oudje voor me heeft: ik houd me aanbevolen!

Het zal niemand ontgaan zijn dat ik een groot fan ben van Cissy van Marxveldt. Ik heb haar boeken in soorten en maten: een paar oudjes die nog van mijn moeder zijn geweest, nog een heel oudje uit een antiquariaat, een paar WitteRavenPockets (meestal gruwelijk hertaald) en dan deze serie die eind jaren '60, begin jaren '70 opgeld deed. Ik herinner me dat er toen ook een vreselijk leuke tv-serie was van 'n Zomerzotheid. Van Marijke had ik ooit alleen het eerste deel (ook een oudje van mams, met illustraties van –wie kent hem niet- Hans Borrebach). En Zomerzotheid en Joop ter Heul bezat ik als soepboek. Van die afgeschreven biep-exemplaren waar je wel soep van kon koken.
Toen ik naar Groningen verhuisde heb ik op Marktplaats frisse nieuwe exemplaren aangeschaft. En ja, toch minstens eens in de twee jaar herlees ik ze. Omdat de heimwee toeslaat, naar simpeler tijden en mooiere auto's. En de geintjes van Cissy.

Gekocht in Groningen, 29 december 1972, tegelijk met Parcival dus.
Mijn Dorp in Friesland is een verzameling korte verhalen van Cissy van Marxveldt, die spelen in de omgeving van Oranjewoud, waar zij opgroeide. Ze ging naar de HBS in Heerenveen. Kortom het landschap van mijn jeugd. En de taal van mijn jeugd, elke keer opnieuw geniet ik weer van de Friesismen die bewust in deze verhalen gebruikt worden.
Ze geven een beeld van een tijd, niet alleen van het landschap maar ook van de menselijke verhoudingen zo rond 1900. Over die boerenjongen die verliefd werd op een meisje uit het grote huis, en hoe dat voor haar nooit iets anders weest was as 'n grapke.

Eens in de zoveel tijd moet ik mijn Sanne van Haveltes en Cissy van Marxveldts herlezen. Zo ook Pim de Stoetel, november vorig jaar (zie ik op Goodreads). In die WitteRavenpocket werd een mooi meisje vergeleken met Marilyn Monroe, of het kan zelfs Brigitte Bardot geweest zijn, in elk geval een schoonheid die ten tijde van Pim nog geen hoogtij vierde. Ik kloeg daarover tegen kindeke mijn nood, zij knoopte die in haar oortjes en verblijdde mij met deze authentieke Pim.
Met daarbij het volgende, prachtige Sinterklaasgedicht:

Er was eens een schichtig jong meisje
Dat nooit veel zelfvertrouwen had
In haar hoofd neuriede ze een droevig wijsje
Misschien iets van Adele (wait, what?)

Ze werd klein gehouden, en werd schuw
Nog nooit een vriend of iets gehad
Lelijk was ze, vertelden ze haar ruw
Geen vrienden om te appen (wait, what?)

Je kunt veel zeggen, maar pit had ze wel
Droomde van meer dan ze nu thuis had
Ze zou voor zichzelf zorgen, dacht ze fel
Net als Oprah en Madonna (wait, what?)

Ze ging werken, vond haar kracht
Zelfs een prins te paard kwam op haar pad
Ze was zoveel meer dan ze ooit had gedacht
Zo luidde haar status op Facebook (wait, what?)

Ik had nog meer boeken uit deze serie (ik geloof Lawines Razen en Ze Verdrinken ons Dorp) maar alleen Rossy dat Krantenkind maakte echt indruk. Gekregen van pappa en mamma op mijn tiende verjaardag, heb ik er in keurig schoonschrift voorin gezet. (Het staat in z'n geheel op de dbnl.)
Toch is me er niet veel meer van bijgebleven, behalve dat Rossy een jongen ontmoet zonder armen en benen, die haar vertelt dat zijn moeder hem draagt in een mand. (Ik kan die pdf mooi even doorzoeken of het klopt, en het blijkt dat ze correspondeerde met die jongen.) Raar hoe het geheugen werkt, dat alleen zo'n detail van het hele verhaal is overgebleven.
Als ik verder blader lijkt het me ook wel een boek om te lezen in het kader van het culturele-toe-eigeningdebat.

Zo, maar nu weer een vrolijker boekje. Ook Vakantie met Violetta kreeg ik in 1971 op Sinterklaas, van opa en oma. Ik herinner me dat ik het al had gelezen van de biep, maar het zo leuk vond dat ik het zelf wilde hebben. Een doodgewoon meisje (het boek is uit het Duits vertaald, maar destijds dacht ik denk ik dat ze Nederlands was) gaat met haar familie op vakantie naar Italië (Elba, lees ik nu), in een huisje zonder enig comfort. Geen gas, licht, water, strozakken, heel primitief allemaal.
Hanneke wordt vriendin met Violetta en ze beleven vanalles dat ik nu vergeten ben, maar ik herinner me de sfeer zo goed, wel een beetje vergelijkbaar met Zeekraai eigenlijk, eenheid en kameraadschap en een onbedorven omgeving. Al heb ik dit nooit meer herlezen, en Zeekraai tientallen keren.

In deze serie had je ook nog Fulco de Minstreel, dat had meester ons voorgelezen in de zesde klas.
Voorin Parcival staat: gekocht in Groningen, 29 dec. 1972.
Maar het gaat natuurlijk om Tristan en Isolde, gekregen op 5 december 1971. Een van de vele boeken waardoor ik liefde ben gaan vereenzelvigen met lijden, met offeren. De mate van opoffering bepalend voor je goedheid als mens, voor de kwaliteit van je liefde.
Niet de vreugde die je er, god verhoede, aan zou kunnen beleven, nee zeg, lachen kan iedere gek. Hoever je bereid bent te gaan met jezelf te vernietigen, dat is de crux. Zoals paps al in mijn poëziealbum schreef: "leef je leven voor een ander, dan heeft het zeker zin gehad."

Isolde had haar hoofd op Tristans borst gelegd en hield zijn koude hand in de hare vast. Het duurde even, eer de ontstelde priester ontdekte, dat Isolde niet bewoog. Zij was gestorven op het sterfbed van Tristan.
Was het van liefde? Was het door een gebroken hart? Al haar warmte, al haar liefde, al haar begrip lagen verstild in een glimlach vol vrede.

Ik herinner me nog dat ik dit in mijn dagboek overschreef. Toen moest het leven nog beginnen.