even liggen


hij ligt op mijn zij
als een mannenarm
zijn voorpootjes op mijn schouder
zijn staart over mijn heup
hij snort en spint
van mijn geluk
en deze liefde
deze droom
is mij voorlopig
geloof ik
genoeg

Geplaatst in autobio, gedichten | Getagged | 3 Reacties

zo word je schrijver: 10 verbeterde tips

Opzij staat deze maand geheel in het teken van het Vrouwenboekenbal. Daarom op pagina 24 een lijst van 10 tips: "Zo word je schrijver."
Zoals anderen denken dat nine-eleven een complot was, of de maanlanding, zo denk ik dat er in Nederland een complot gesmeed is om zoveel mogelijk mensen van het schrijven af te houden. Het is griezelig dat een vrouwenblad zich leent om mee te helpen metselen aan het onneembare mannenbastion dat de (Nederlandse) literatuur nog altijd is. Lees mee en huiver.
Tip 1: Het begin is misschien wel de belangrijkste fase van het ontstaan van het boek. Begin niet te snel met schrijven, want dat kan zich in een slap begin vertalen.
Huh?
Een schrijver denkt door te schrijven, komt er al schrijvend achter wat ze wil zeggen, en waar het boek over zal gaan. Je moet zo vroeg mogelijk beginnen met schrijven. In versie 1 kom je erachter wat je te vertellen hebt, in versie 2 onderzoek je hoe je dat kunt vertellen, en in versie 3 e.v. ga je aan de slag met efficiëntie. Pas dan kun je het begin van je boek schrijven.
Tip 2: Een goede auteur begint pas met schrijven als zich een verhaal aandient dat geschreven moet worden.
Huh?
En in de tussentijd? Uit het raam staren? Bollen pellen? Natuurlijk niet! Oefenen! "De inspiratie moet bij haar schaarste komst een welvoorbereide techniek aantreffen." (Etty Hillesum)
Tip 3: Ontwikkel een stijl. Een schrijver ontwikkelt een stijl door veel te lezen. Pas als je veel hebt gelezen, weet je wat bij jou past.
Huh?
Een eigen stijl ontwikkelen door naar buiten te kijken en een geleende jas aan te trekken? Natuurlijk niet. Een eigen stijl ontwikkel je door je eigen waarheid in je eigen woorden op te schrijven.
Tip 4: Ga op cursus. "Zo voorkom je dat je vijftien jaar in alle eenzaamheid op een zolderkamertje aan een boek zit te werken dat de moeite niet waard is." Met andere woorden: ga op cursus en laat je ontmoedigen. Need I say more?
Tip 5: Wees zorgvuldig. Koffie zetten met theewater, personages die in de kamer buiten zitten te praten … natuurlijk haal je deze fouten eruit als je reviseert. Revisie is het ambacht dat een even onmisbaar onderdeel van het schrijven vormt als het goddelijke inspiratiedeel. Maar om nou als Tip te geven: "herschrijf, herschrijf nog eens, en als dat niet helpt moet je schrappen," dat lijkt me wat kort door de bocht. Zie revisie als het polijsten van je beeld, streel er eindeloos met liefde overheen.
Tip 6: Luister niet naar vrienden en familie, want die willen alleen maar aardig zijn. Maar wie echt van je houdt zal je een eerlijk antwoord geven als je daarom vraagt. Wat je moet leren is je vragen om kritiek heel zorgvuldig te formuleren.
Tip 7: Heb geduld. Het schrijven van een boek kost gemiddeld zo'n jaar of vier. Doorzettingsvermogen, discipline … het zijn zulke dorre woorden. Wie schrijver wil worden doet toch niets liever dan schrijven? Je innerlijke schrijver is een kind dat gepaaid moet worden, niet een scholier die met strafwerk moet nablijven.
Tip 8: Mijd gendergevoelige valkuilen.
Huh?
Mag een schrijver niet zijn wie hij/zij is? Geen man, geen vrouw? Moet hij/zij doen alsof er een sekse-neutrale mens bestaat die boeken schrijft? En waarom dan wel? Wie heeft er dan bepaald hoe deze sekseneutrale schrijver schrijven moet? Drie keer raden!
Tip 9: Zo benader je een uitgever: stuur je familieroman niet op naar een wetenschappelijke uitgeverij, en doe ook geen geparfumeerde strikjes aan je manuscript. Zet er ook niet bij: dit boek gaat de wereld veranderen.
Bedenk dit: mensen die zeggen dat ze niet goed schrijven en mensen die zeggen dat ze fantastisch schrijven, hebben beide meestal ongelijk.
Tip 10: Doe het niet voor het succes. Daarmee ben ik het eens. Schrijf omdat je niets liever doet, en schrijf omdat je niet anders kunt. In deze tijd is "succes" gelukkig niet meer alleen voorbehouden aan degenen die het bastion weten binnen te dringen. Begin een weblog, geef je boek in eigen beheer uit, en geniet van je eigen succes. Maar geniet bovenal van het schrijven.

Geplaatst in schrijven | Getagged , | 2 Reacties

Kunstbende Taal

KB10 - Jochem van der Woude - Froeks.TV

Jochem van der Woude stond bij mij op nummer 1, met een prachtig gedicht over een oude man. Het Thema was "tijd" en dat zit er zo mooi in!

Geplaatst in kunst | Getagged | Een reactie plaatsen

Kunstbende

Gister zat ik in de "Taal"-jury bij Kunstbende, samen met Jaap Krol (schrijver en columnist Friesch Dagblad) en Arjan Hut (de eerste stadsdichter van Leeuwarden). Met die laatste vond ik een leuk interview op YouTube, waarin hij gefilmd wordt in zijn brugwachtershuisje in Leeuwarden.
Ik was verbaasd over het niveau van sommige Taal-inzendingen gister. Wat een rijpe gedichten, wat een diepgang, opmerkzaamheid en mededogen. Natuurlijk, er was ook Candlelight-poëzie (niks mis mee, maar het cliché nog niet ontstegen), er waren ook pleizierdichters die het strakke metrum nog niet onder de knie hadden, maar de kwaliteit van de beste deelnemers gaf me enorm veel hoop voor de toekomst. De jeugd van tegenwoordig is zo kwaad nog niet.

Geplaatst in kunst | Getagged | Een reactie plaatsen

Zijn alleen mannen in staat om grootse literatuur te schrijven? (Trouw 20 febr. 2010)


Het antwoord op deze vraag hangt af van de definitie van "grootse literatuur."
Nu is het algemeen bekend dat literatuur gedefinieerd wordt volgens een mannelijk waarderingsmodel: het moet vernieuwend, normveranderend en origineel zijn, en voor velerlei uitleg vatbaar zodat het in Academia een geschikt onderwerp van studie kan zijn. Er bestaat dus de notie dat er een eensluidende definitie van literatuur kan worden gegeven, net zoals je een eensluidende definitie van 'mens' kan geven. Voor het gemak vergeten we, dat nog niet zo heel lang geleden onder een 'mens' uitsluitend een blanke man werd verstaan. Vrouwen en zwarten waren geen mensen.
Literatuur geschreven door deze bevolkingsgroepen was vanzelfsprekend ook geen literatuur. Het was niet wereldomvattend, het ging alleen 'maar' over persoonlijke kwesties, het streefde niet naar vernieuwing. Pas na het verschijnen van Tillie Olsen's "Silences" (1962) werd literatuur van andere schrijvers dan blanke mannen langzaam geïntroduceerd in Academia.
Toch is er in de grondhouding niet veel veranderd. Omdat de onbetwiste maatstaven waarmee literatuur beoordeeld wordt, de maatstaven zijn van de Dode Blanke Mannen, kunnen zelfs vrouwen niet tot andere conclusies komen dan dat alleen mannen 'echte' literatuur schrijven.
Er wordt ook gezegd dat het niet uit zou moeten maken of een roman door een man of een vrouw geschreven is. Sekseneutraliteit als literair criterium. De persoon van de auteur is belangrijk, maar het geslacht niet. Zolang je maar nergens aan kunt merken dat het een vrouw is, is het goed.
Omdat vrouwen hebben geleerd dat objectief kan worden vastgesteld wat literatuur is en wat niet, komen zij niet op het idee dat bij die criteria, die zogenaamde objectiviteit, vraagtekens gezet kunnen en moeten worden.
Onze cultuur is doordrongen van zulke 'objectieve' feiten.
Dat onredelijkheid 'fout' is, bijvoorbeeld (in plaats van een gerechtvaardigde uiting van terechte woede).
Dat sentimentaliteit 'fout' is, bijvoorbeeld, net als het beschrijven van emoties (in plaats van de oprechte weergave van hoogstpersoonlijke en daarmee tevens originele gewaarwordingen).
Sober is beter, dat is objectief vastgesteld, schrijven is schrappen, dat weet iedereen. Wat er geschrapt wordt is alles waaraan mannen aanstoot zouden kunnen nemen, ik bedoel: alles waarvan objectief is vastgesteld dat het niet behoort tot 'echte' literatuur.
Dat persoonlijke details veel minder interessant zijn dan 'de grote lijn' is ook een feit.
Dat je verstand, je veelgeprezen ratio, een veel betere bron van kennis is dan je lichaam: feit.
Dat door iemand beïnvloed zijn onorigineel en dus 'fout' is: feit.
Ik wil hier nogmaals wijzen op de recensies die ik schreef naar aanleiding van Tirza (Grünberg) en Echt Sexy (Dorrestein). Natuurlijk besef je tijdens het lezen dat Tirza door een man geschreven is, en Echt Sexy door een vrouw. De man geeft schijnbaar objectief weer wat hij waarneemt, en blijft tijdens deze schijnbaar objectieve weergave zelf veilig buiten schot. De vrouw laat weten dat ze tot in de intiemste delen van haar lichaam heeft gevoeld wat hier aan de hand is, en ze uit haar woede zo hard ze kan.
In de jaren dertig ging de literatuurdiscussie over de vraag: Vorm of Vent.
In deze tijd lijkt de discussie te gaan over Vorm of Wijf. Doe mij dan maar een Wijf!

Geplaatst in literatuur | Getagged | Een reactie plaatsen

photoshop elements


ik maakte me zorgen dat 'elements' me minder mogelijkheden zou geven, maar er zitten juist hele leuke speeltjes bij, zoals de 'cookie cutter' = mooie vormpjes uitsnijden. Ziehier!

Geplaatst in creatief | Getagged | Een reactie plaatsen

Uit Vrije Wil

oude Trouw Schrijf!column (jan. 2007) herplaatst

Mensen vragen mij vaak: hoe krijg je het voor elkaar om steeds weer een column te verzinnen over iets wat met schrijven te maken heeft? Dat is niet moeilijk, dat is nooit moeilijk als een onderwerp je hart heeft. Veel moeilijker is het om te zwijgen over alle andere onderwerpen die me geraakt hebben. Wat ik dan doe, is proberen om daar een schrijfdraai aan te geven.
Zoals nu de column van Bert Keizer (Trouw, 27 januari), over oude mensen die dood willen, omdat "het mooi is geweest". Een ongezellig gebied, noemt Keizer het onderwerp. En voor hij verdergaat, wil hij eerst afscheid nemen van de wereldvreemde gospelsingers met geëxalteerde liederen in de trant van: waarom geen liefde bieden in plaats van een zelfmoordpil? Om zulke dwaalgasten te genezen heeft Keizer wel een remedie. Neem zo'n levensmoede bejaarde mee naar huis en zorg ervoor dat hij weer zin krijgt in het leven. Ha! Dat zal ze leren!
Maar is dat niet juist het enige antwoord op levensmoeheid? Is dat niet waarom ziekten, handicaps, levensmoeheid èn ouderdom überhaupt bestaan, om ons tot medemenselijkheid te dwingen? Angsthazen zingen met Roger Daltrey hope I die before I get old. Ik denk – met Jung - dat de dood niet het einde is, maar de bestemming. Dat we mensen moeten bijstaan in hun voorbereiding daarop, in plaats van ze te verzoeken op te rotten met hun hinderlijke levensmoeheid.
Dan nu de schrijfdraai. Pas hoorde ik van een collega hoe schitterend het is om met een groep bejaarden aan 'autobiografisch schrijven' te doen. Voor het eerst beleven de cursisten hoe het is, als je verhaal gehoord wordt. Gelezen. Belangrijk gevonden. Harten, ogen, monden gaan open. Het verleden herleeft, nieuwe inzichten breken door, lotgenoten vinden elkaar, oud zeer krijgt eindelijk een plek.
In die klas heeft niemand een zelfmoordpil nodig.

Geplaatst in autobio, schrijven, tijdgeest | Getagged | 3 Reacties

kievietsbloem


Wat een prachtig woord is fritillaria. En wat een prachtig bloempje om me eraan te herinneren dat ooit - ooit! - de sneeuw verdwijnen zal.

Geplaatst in creatief | Getagged | 1 reactie

Familiedag

Gister was het honderd jaar geleden dat mijn beppe geboren werd, de moeder van mijn moeder. Op deze zelfde dag hielp ik bij de verhuizing van mijn oom (broer van vader) en tante naar Abbingahiem, hun laatste woonplaats. In hetzelfde tehuis sleten pake en beppe hun laatste dagen – na hun overlijden was ik er niet meer geweest. Ik besefte dat dit tehuis model had gestaan voor huize Avondrood in Brandsporen.
Oom en tante bewoonden tot voor kort een mooi appartement. Maar tante was in korte tijd zo dement geworden dat oom niet meer voor haar zorgen kon. Het mocht een wonder heten dat ze nog samen dit kleine appartementje toegewezen kregen.
Ik hielp met uitpakken van de dozen die eerder op de dag door mijn neef verhuisd waren. Oom zag toe op wat waarheen moest, en tante zat wezenloos op de bank. Gaan we nu straks naar huis? vroeg ze soms. Of ze liep met de Keulse zoutpot rondjes op zoek naar de keuken.
Ik pakte de boeken uit, en stuitte op een ouderwets handwerkboek. Ik liet het haar zien en ze herkende het meteen: "Mijn handwerkboek!" Voorin zat een Sinterklaasgedicht. Ze herkende het handschrift, ze las het voor met een ontroerde stem: "Voor mijn liefste vrouw…" Het gevoel van de liefde van destijds deed zich nu weer voelen. In de doos zat ook een ouderwetse rekenmachine met een papierrol erin, die helemaal afgerold was. Tante heeft hem keurig opgerold, ze vond het fijn om ook iets te kunnen doen, ze voelde zich schuldig dat ze maar op de bank zat toe te kijken.
Ik dacht intussen aan een andere verhuisdag, 44 jaar geleden. Mijn pappa en mamma en ik verhuisden van Leeuwarden naar Heerenveen. Tante richtte samen met mij de kasten op mijn kamer in. Ik bedacht dat mijn ondergoed wel helemaal bovenin de hangkast kon, dan hield ik de lage kast fijn vrij voor mijn speelgoed. Tante vond het prima, maar mijn moeder – een kop kleiner – had bezwaren. Jammer. Ik had me juist zo volwassen behandeld gevoeld, eventjes.
Gister werd ik bijgestaan door de jongste zoon van mijn neef, de jongste kleinzoon van oom en tante. Hij vond het leuk dat ik hem kostbare voorwerpjes liet neerzetten zoals hij dat mooi vond. Hij deed het met zorg en aandacht. Hij vond het stoer om die enorme bananendozen naar de gang te dragen als ze leeg waren. Wie weet herinnert hij zich zijn tante Hella als hij later groot is, en op zijn beurt weer iemand anders helpt op zo'n laatste, zware gang. Hij maakte het voor mij tot een vrolijke dag, met zijn dikke kus en de gefluisterde toevoeging: "Lekker ding…"

Geplaatst in autobio | 1 reactie

Echt Sexy


Kritiek genoeg op mijn bespreking van Tirza. Mij werd gevraagd of ik soms alleen feelgoedboeken las, mij werd gezegd dat Grunberg immers hetzelfde deed als Dostojevski, en mijn taalgebruik was niet netjes.
Het kon misschien wel sjieker maar waarom zou ik? Ik leer mijn cursisten juist dat je in een column alles van jezelf moet geven en dat zo groot mogelijk uitvergroot. Dan schreeuw je van de daken wat je vindt en daar moet een ander iets van vinden, dat is het doel van columnist én recensent volgens mij.
Nu is Grunberg stilistisch misschien een groter literator dan Renate Dorrestein. En misschien had hij zelfs goede bedoelingen met Tirza, misschien wilde hij laten zien Hoe Erg en Hoe Slecht. Maar uit het boek blijkt dat niet. Uit het boek blijkt alleen: Zo Erg, Zo Slecht, en Red Je Kont er maar mee, beste lezer (alweer niet sjiek, ik weet het).
Echt Sexy van Renate Dorrestein is bepaald geen sjiek boek. Ik kreeg het van een oudere dame in handen gedrukt: Lees jij dit nou eens, wat vind jij daar nu van. Ze had het met haar leesclub gelezen en unaniem vond men het een verschrikkelijk boek.
Ik las het in twee avonden uit, en vond het prachtig. Fiebie Koolveld is een romanheldin om te koesteren, en wat er aan de kaak gesteld wordt verdient de grootst mogelijke uitvergroting. Jaja, literatuurkritiek is er genoeg, ook ik struikelde wel eens over een minder passend woord, maar hier wordt tenminste een Vlammende Aanklacht geschreven, een duidelijk protest tegen een duidelijke misstand gegeven. Hier schreef een mens over mensen. Hier was niet de kille analyserende schrijver aan het woord. Hier was een mens aan het woord met mededogen voor al die meiden die het ongeluk hebben door een man als doos te worden beschouwd. Dit is bepaald geen feelgood boek, ik kon me voorstellen hoe geschokt een oudere-dames-boekenclub erdoor was. Maar het is een boek met mededogen en met hoop. Die beide dingen ontbreken bij Tirza ten enenmale. Leve Fiebie!

Geplaatst in recensies | Getagged | 1 reactie