Jaja, geheel mee in de vaart der volkeren: schrijftips via Twitter!
http://www.trouw.nl/schrijf/tips/
Hoewel ik niet veel meer deed op de site was het me toch een doorn in het oog - zéér doen die dingen - dat er onder het tabje "schrijftips" maar steeds nix nieuws kwam. Dus voor een dagelijkse schrijftip naar de Trouwsite of follow me op http://twitter.com/HellaKuipers
Terug op Trouw
Tirza – een uitzichtloos boek
Schrijf boeken die voor stervenden geen tijdverspilling zijn, beval John Gardner. Als stervende – hopelijk pas over 50 jaar maar toch – vond ik Tirza van Arnon Grunberg tijdverspilling. Ik heb het dan ook niet echt uitgelezen, de laatste bladzijden doorgebladerd om te zien of het slecht afliep, en dat deed het.
Steeds meer weerzin voelde ik tijdens het lezen. De hoofdpersoon was een mens in wiens gezelschap ik niet verkeren wilde. "Ja maar, zulke mensen bestaan!" Oh, vast. Misschien is de schrijver er zelf wel eentje, Jörgen Hofmeester, c'est moi! Maar dat wil niet zeggen dat ze het waard zijn er een boek over te schrijven. Tenminste als het boek niet meer doet dan een schilderij steeds meer verfijnen, steeds meer details toevoegen om het effect te versterken van wat we direct weten: Jörgen Hofmeester is een klootzak. Sneu voor hem, maar verschrikkelijk voor degenen die zich noodgedwongen in zijn omgeving ophouden.
Een boek over een klootzak heeft alleen zin als het uitzicht biedt. Uitzicht achterwaarts: hoe is het zo gekomen, en kunnen we daarvan leren, zodat we iets kunnen voorkomen?
Uitzicht voorwaarts: zulke klootzakken bestaan, en Goddank valt eraan te ontsnappen als je je ogen open houdt.
"Ja maar, het is toch goed geschreven?" Jazeker, natuurlijk. Het boek leest soepel als een roofdier, het zit in elkaar gesleuteld als een slang die in zijn staart bijt.
Maar een boek over klootzakken, zonder uitzicht? Dat maakt de schrijver een klootzak. Iemand die zijn lezers iets toewerpt wat hij zelf vol weerzin uitgespuugd heeft.
Ik begin werkelijk te geloven dat alleen de Belgen het nog kunnen, boeken met uitzicht schrijven.
buiten sneeuw
binnen collage!
SPELEN
Is het beter om ergens les in te krijgen, of om het jezelf aan te leren? Als je les krijgt, en de leraar weet te inspireren, dan vergemakkelijkt dat het leerproces. Dan krijg je alle wielen die reeds uitgevonden zijn, op een bordje aangereikt, en hoef je ze alleen nog aan je eigen kar te monteren.
Tegelijk is dat een gevaar. Als de leraar te dominant is. Als hij van mening is dat zijn werkwijze de enig juiste is, en dat zijn regels gelijkstaan aan natuurwetten. Dan kun je beter al knoeiend en knoffelend je eigen weg vinden door het doolhof van een nieuw vakgebied.
Zo heb ik het gedaan met photoshop. Natuurlijk heb ik wel verschillende boeken doorgebladerd, hier en daar iets noterend wat me van belang leek. Ik heb me verdiept in moeilijke techniciteiten als resolutie en kleurenschema's. Ik heb me de basisvaardigheden aangeleerd met zo'n stap-voor-stap-cursusboek. Heel goed voor de tijdsbesparing. Maar algauw liet ik de gebaande paden achter me. Echt foto's maken bleek niet wat ik zocht. Ik zocht een manier om - zonder meteen een enorm atelier op te zetten en materiaal aan te schaffen - in vormen en kleuren uitdrukking te geven aan wat er in mij leefde. Of buiten leefde mij in de vorm van tekst.
En daar begon het spelen. Het spelen dat van elke vaardigheid het begin is. Spelend leert een kind – net als een jong dier – wat het nodig heeft om zichzelf te worden en zich te handhaven tussen al die andere zelven.
Zo spelend, uitproberend, zoekend, heb ik mezelf heel veel bijgebracht: eten koken, sieraden maken, een kind opvoeden, schrijven, én photoshop.
Leren is spelen, spelen is leren. Ik hoop dat ik – als inspirerende leraar – dat toch in elk geval wél als natuurwet weet over te brengen. Mijn innerlijke Strenge Schooljuffrouw mag zich in boze columns te buiten gaan.
Project Gutenberg
Om zich te documenteren voor Godenslaap ging Erwin Mortier heel wijd lezen over de Grote Oorlog. Zo stuitte hij op het boek The Backwash of War, in 1916 geschreven door frontlijnverpleegster Ellen la Motte, en al snel verboden door de overheid.
Hij heeft het boek nu vertaald (In het Kielzog van de Oorlog)en ik heb geen reden om te twijfelen aan de schoonheid van die vertaling. Toch lees ik Engelstalige boeken liever in het Engels, en zo ontdekte ik dat de integrale tekst te vinden is op de onvolprezen website "Project Gutenberg" waar heel wat schatten uit de wereldliteratuur zijn opgenomen, en dus ook dit soort kleine parels.
Godenslaap – Erwin Mortier
Er is een Engels gedicht waarin de dichter God dankt voor gestippelde dingen (dappled things), en zo zou ik wel een gedicht over glinsteringen willen schrijven. Gouden kerstlichtjes midden in de winternacht, een baan zilverglitter op een meer in optrekkende mist, en alles daartussenin, evenzovele geschenken van het licht.
Soms, heel soms, kan taal dat ook. Schijnt de schijnwerper van de schrijver zo trefzeker op bepaalde beelden dat het is of je een oude film bekijkt, gedraaid op een oude projector met flakkerend licht.
Zo'n boek is Godenslaap. Hoewel de hoofdpersoon verzucht dat ze liever schilder was geweest, omdat ze dan woorden tot pigment kon vermalen (in een mortier, jawel), en uitdrukking geven aan iets wat voorbij de woorden ligt, slaagt zij erin het België ten tijde van de Eerste Wereldoorlog tot leven te wekken tot in de kleinste details.
Het is adembenemend om te lezen hoe een mannelijke schrijver de details kiest die het vrouwelijk brein onthouden zou: oorbellen, wandelstokken, een dame in een cascade van kant, de ruwe taal van de dienstmeid, de witte knokkel op een hand om een stuurwiel. De taal als fijnzinnig penseel in de hand van een dichter met een groots talent voor clair-obscur.
Wat me het meest is bijgebleven is het beeld van de bakstenen lente. Ze rijden vanuit een totaal verwoest landschap met alle steden in puin langzaam richting de gespaard gebleven gebieden:
... een bakstenen lente scheen los te barsten naarmate de weg ons verder en verder van de oude oorlogszone voerde, woningen, straten, hele dorpen die aarzelend zichzelf opbouwden, eerst lege gevels opwierpen, dan dakspanten beproefden, zich voorzichtig tooiden met rijen pannen, onzeker, tastend, hier en daar vielen nog gaten, maar gaandeweg sloot alles aaneen, hing een waas van vitrages achter de ramen, stonden deuren open ...
Ben je wel eens jaloers op andere schrijvers? vroeg de journalist van de Leeuwarder Courant aan mij. Ik noemde Godenslaap. Hij vond dat Mortier te erg aan mooischrijverij deed. En ik moet eerlijk toegeven: toen ik op driekwart van het boek was, kreeg ik opeens het gevoel dat de schrijver zijn schijnwerper kwijt was. Er vielen soms dubbele metaforen alsof de projector door twee beelden tegelijk scheen, en de oude vrouw leek haar inspiratie kwijt te zijn. Maar ik heb geleerd om ervan uit te gaan dat alles wat je ervaart bij het lezen zo bedoeld is door de schrijver. Mevrouw Helena wordt moe, en bovendien is de Eerste Wereldoorlog het ijkpunt voor haar bestaan. Daar onmoette ze de geliefde, daar werd ze vrouw. Alles wat er verder gebeurde in haar leven bleek tenslotte nauwelijks van belang. Al hoe graag ik als lezer veel meer over haar leven had willen weten – over haar ontrouw, over de dood van haar dochter – voor haar bleef aan het eind van haar leven alleen nog maar deze periode over. De periode van de Grote Oorlog, de tijd waarin de goden sliepen.
afbeelding: Caspar David Friedrich - Frau vor untergehender Sonne
nooit te laat
"and suddenly there was with the angels a multitude of the heavenly hosts ..."
filmpje over het Heerenveens Dictee
Wat men al ego-surfend tegenkomt op het web!
