Nadat ik afgelopen zondag zowel op weg naar Feerwerd als terug uit Feerwerd was verdwaald, leek het mij wel eens tijd voor wat vers Gronings kaartmateriaal. De autokaart van Nederland uit 1986 was ook wel aan vervanging toe, en zo toog ik ter anwb.
Waar half Groningen in de rij stond omdat ze bijna op vakantie gingen. En wat een voeten in aarde heeft dat tegenwoordig! Men stouwt niet meer een zesdehands autootje vol kampeergerei en de grote Michelin Frankrijkatlas, nee, men moet Vignetten hebben. Ik weet eigenlijk niet eens wat dat zijn. Maar het meisje achter de kassa wel. Zij moest precies weten waarheen men ging, hoe lang men daar verbleef en vanaf wanneer precies, dan zette zij met zo'n ouderwetsche conducteurstang een knipje in het Vignet. Tevens heeft men alcoholtests nodig, en de anwb, haar leden kennende, had een bordje bij de mand geplaatst wat aanraadde twee stuks aan te schaffen. Want Frankrijk, wijn, het loopt snel uit de hand.
Goh, daar stond ik met mijn plattegrond van Groningen, en was opeens heel blij dat ik niet met vakantie hoefde. Ik werd al moe van de anwbwinkel.
anwb-wee
toverkracht (sv)
Ik had in Schotland al kennisgemaakt met Lochnagar van Beethoven, ik kreeg er toen geen genoeg van.
Er zijn weet ik hoeveel jaren verstreken sindsdien, en het lied was op de bodem van mijn hart gezakt in al die droesem die je maar liever onaangeroerd laat. Qua zen. Soms komt er wel eens iets dat de droesem in beweging brengt, zoals de dia's die ik laatst in een laatje vond. Het was er zo mooi en ik was zo ongelukkig. Dat die twee dingen naast elkaar kunnen bestaan is wel een van de grote toverkunsten die ik me de afgelopen jaren heb eigengemaakt.
En dan zit je een jaar of 15 later in een Gronings kerkje bij een koorconcert, de eerste tonen van Lochnagar klinken, en het lichaam reageert als eerste. Kippenvel, tranen. Sukkeltje verstand hobbelt erachter aan, wat is er nou?
De toverkracht van muziek, dat is er. Die hele diepe laag, waar ook het boek uit voort moet komen waarin ik Schotland weer naar me toeschrijf.
Welk boek heeft voor jou een bijzondere betekenis gekregen?
En dan bedoelen wij het boek als fysiek voorwerp, dat, zoals Petepel zo mooi schrijft, als een externe harde schijf bepaalde herinneringen heeft opgeslagen. Het eerste wat me te binnen schiet zijn de oude Sanne van Haveltes van mijn moeder. Ik was onder de indruk van de liefdesverhalen (ik herlees ze nog altijd graag) maar wat ik me ook herinner zijn de verhalen van mijn moeder over hoe zij ze las, met haar vriendinnen, en dat ze dan voor de etalage van kunsthandel Van Hulsen tegen elkaar zeiden: kijk, dat is net wat voor de kamer van Maddie.
Van mijn eigen boeken is denk ik toch Etty Hillesum het belangrijkst. Ik kreeg het van mijn vader ten tijde van mijn eerste – klinisch bewezen 😉 – depressie. Het boek gaf me de handvatten om na te denken en te schrijven over depressie, om het te zien als een noodzakelijke fase in een ontwikkeling in plaats van als een ziekte, een tekortschieten, niet 'flink' zijn, durven klagen terwijl je een leven als een luis op een zeer hoofd hebt. Het gaf me een veilige grot om mijn wonden te likken. Ik zat daar in de enige stoel waarin in kon zitten als ik pijn had, achterin de kamer in een hoekje bij het raam, en ik was alleen nog maar die donkere grot, waarin het licht van de bladzijden kwam.
Het was het begin van het vinden van mezelf. Het staat in de kast en het zit stikvol papiertjes. Zoveel citeerbare zinnen, ik zou er de kamer wel mee willen behangen. Maar dat hoeft niet. Die grot is er nog, maar ik zit er niet in. Als ik voor de ingang sta, is het boek er altijd.
dit in antwoord op vraag 25 van 50books
ik ben heimelijk pissig
hete razernij
kookt onder mijn bleke huid
koel is mijn gelaat
fluiten
fluitend bij donker
flirtend met de schaduwen
buiten en binnen
een volle prulli
Ik kreeg pas goed advies. Wat te doen bij piekeren. Is het jouw schuld? Kun je er iets aan doen? Nee en nee? Frommel het op tot een prop en gooi het hop! in de prulli. Werkt voor bijna alle piekers. Maar nu heb ik er een, daar zou het ook voor moeten werken. Het is niet mijn schuld, sterker nog, ik had er nooit van gehoord en zou er liefst ook nooit iets van horen.
Iemand die me lief is, wil geld steken in iets waarvan je op een mijl afstand al ziet, hoort en ruikt: bedrog. Nep. Schurken, boeven, zo eng dat ik de naam niet durf noemen uit angst ze achter me aan te krijgen. Vriend luistert niet, is ervan overtuigd dat ik – net als andere critici – zo'n conservatieve sukkel ben die niet openstaat voor nieuwerwets zakendoen.
Ik kan niet stoppen met googelen, wie mij kent weet dat ik een gehaaid zoeker ben (ouwe biepjuf), ik vind steeds meer te dikke mannen met foute accenten die vol overtuiging hun snelrijkevangelie brengen. Steeds meer verbanden met identieke louche zaakjes waar mensen in het verleden hun laatste centen kwijtraakten.
Vriend luistert niet. De held haat de drempelwachter en moet per se zijn eigen fouten maken.
Maar oh, de drempelwachter kan er niet van slapen. Naast het bed staat een prullebak vol proppen.
het groot vakantieboek
Omdat ik geen vakantieplannen heb – heel wonderlijk voelt dat – heb ik ook niet dat gevoel dat bij vakantieboeken hoort. Dat idee van ongestraft (door wie in godsnaam) hele dagen te mogen lezen. Zo heb ik Dokter Zhivago in een paar dagen uitgelezen, liggend aan het meer van Genève. Een aanrader. Of de hele Rad van Fortuin-trilogie van Thea Beckman, in datzelfde Frankrijk waar het speelt.
Nu heb ik Pier en Oceaan in het vat, dat is wel typisch zo'n vakantieturf. Want dat vind ik wel een vereiste voor een vakantieboek. Het moet zo dik zijn dat je het in je normale avondlijke leesuurtjes 'nooit' uitkrijgt. Dat had ik bijvoorbeeld bij die kolossale Italiaanse Reis van Goethe. Tiepies erfstukje van paps. Ik heb er een tijdje geleden een paar bladzijden in gelezen en het fascineerde me enorm. Zo eind achttiende eeuw met koetsen en boten naar Italië reizen, logeren in herbergen zonder 'gemak' – doet u het maar ergens in de wei – en observeren hoe in elke streek de klederdrachten, eetgewoonten, accenten, muziek anders zijn. Goethe reist als een kind met alle zintuigen open. Natuur, grondsoorten, architectuur, cultuur, alles komt aan bod. Ik denk dat ik dat maar meeneem op mijn eigen – al dan niet denkbeeldige – reis door Italië.
dit in antwoord op vraag 24 van 50books: Welk boek mag volgens jou niet ontbreken op de #50books zomerleeslijst 2013?
vleesgeworden kwaad
Wat is het toch bijzonder dat mensen hardnekkig ontkennen dat het kwaad bestaat. Iemand valt erover dat Malou van Hintum schrijft over de psychopathie in onze maatschappij (Volkskrant 220613). Maakt het zelfs belachelijk. Als ik dan zeg dat psychopaten geen Psycho's zijn met bijbehorend Hitchcockiaans gilmuziekje, maar bekende wielrenners, politici en advocaten, komt zij terug met: ik spreek liever van mensen die lijden aan. Een autist is iemand die lijdt aan autisme, een schizofreen lijdt aan schizofrenie, en een psychopaat lijdt aan psychopathie. Met twee bijsmaakjes. Een psychopaat is ziek en zielig, zoals iedereen die lijdt aan een psychiatrische aandoening. En een psychopaat is niet zijn aandoening. Hij is eigenlijk een lieverd, alleen door zijn kwaal doet hij soms wat lelijk.
Terwijl ik dergelijke aandoeningen (niet te vergeten depressie) zie als een reactie op bepaalde uitwassen in de maatschappij. Iemand die van nature niet kan omgaan met de bizarre hoeveelheid prikkels die de wereld tegenwoordig uitstort, was vroeger gewoon schaapherder geworden, of kopiïst. Nu is hij gek. Iemand die stemmen hoort of bepaalde aspecten van zijn persoonlijkheid niet kan integreren, gold ooit misschien als een ziener. Is nu gek. Gelukkig wel behandelbaar gek.
Een psychopaat is een slecht mens. Hoe het ook komt dat hij zo geworden is. We zien ze onder Romeinse keizers, kerkvorsten, farao's. Nu zijn het die echtgenoten die hun vrouw mishandelen, maar ook de graaibankiers, de haatpolitici, de show-advocaten, de BN'ers die verder niets kunnen. Deze maatschappij bewondert psychopathische trekjes, maakt ze zelfs sociaal acceptabel. Er is wel ergens een grens, maar die ligt bij zichtbare blauwe plekken en bloed.
Psychopathie scharen onder (deels) behandelbare psychiatrische aandoeningen is naïef en dom. In een wereld waarin het goede bestaat, bestaat ook het kwaad. Dat ontkennen maakt juist mogelijk dat een hele samenleving ervan vergeven raakt.
geheime tuin
Het leuke van een nieuwe woonplaats is dat je het eerste jaar als een toerist je omgeving verkent. Zo ging ik gister naar de Hortus. Het rijden door de achterafstraten van Haren deed me denken aan de sjieke villawijken rond Memorial Drive in Houston. Veel bomen, veel erkers en torentjes. Dat was waar ik ooit een zo belangrijk inzicht kreeg, dat ik de auto stilzette om een sigaret te roken – even een rookgordijn om de klap te verzachten. Uiteindelijk een prachtige herinnering.
Ik observeer maar even wat er gebeurt op zo'n uitstapje, het weer was ook Texaans heet en vochtig.
Ik begon in de hortus bij het Verboden Rijk van Ming. Een tuin vol Chinese tempeltjes, bruggetjes, bamboe en zen. Precies de sfeer die ik probeer te creëren rond de Boeddha op de galerij. Kikkers kwaakten luid, als in slapeloze warme nachten in Heerenveen waar de kikkers soms ook zo tekeergingen, ik heb er nog een cassettebandje van.
Verder door de tuin, langs beelden en rozen, ik dacht aan mijn ouders die ook zo hielden van rondlopen door beeldentuinen, de foto die uiteindelijk 'de' foto van mijn moeder zou worden is gemaakt in La Lanka.
Ik liep alleen door het bos, het naaldbomenbos waar Schotland en Amerika zich vermengden, de kruidige geur van de echte pijnbomen, het diepe herkennen van de roodharige plooienbast van de giant sequoia die hier zo mooi mammoetboom heet.
En overal de wonderlijke schoonheid van de bloemen, en die met extra aandacht vangen in het oog van de camera, precies zo deed ik het in de tuinen van Crathes Castle. Er lopen zoveel geleide en geleden levens mee op een simpele wandeling door een grote tuin. Een geheime tuin in mij. Daar waar de schrijfbloemen bloeien.
Kunnen computers fictie schrijven?
Joh, Petepel, daarvoor moet je meer verstand van computers hebben dan van schrijven, dunkt mij. Maar ik denk wel dat het kan. Veel bestsellerschrijvers hanteren boek in, boek uit dezelfde formule. Neem mijn geliefde Nora Roberts. In elk boek is er een jonge vrouw met Iets Ergs in haar jeugd, dat haar, tegen de tijd is dat ze rijp is voor het houwelijck met Mister Big Hunk, komt achtervolgen, zodat hij haar kan helpen redden en hun liefde getoetst wordt. Eind goed, al goed.
En waarom lees ik ze dan toch zo graag? Omdat elke heldin weer anders is (en elke Big Hunk een andere kleur haar/ogen/landhuis heeft), met een ander vakgebied waar Roberts echt goed onderzoek naar doet. De setting is in ieder boek anders en wordt zeer sfeervol beschreven.
Tegen de tijd dat je dat in een computerprogramma hebt gestopt, heb je het boek ook geschreven. Misschien heeft Roberts haar éigen boeken wel in een computer gestopt, zodat ze nu zelf op die manier nieuwe boeken genereert.
Zou een computer ook literaire boeken kunnen genereren? Dat geloof ik niet. Het kenmerk van literatuur is toch dat er bij zo'n schrijver zulke unieke combinaties gemaakt worden, dat geen programmeur ter wereld ooit op het idee zou komen die überhaupt in het programma te zetten. Hij zou ook altijd achter de feiten aanlopen en nooit in staat zijn om in 2048 al "2084" te schrijven.
In een computer zit wat we weten, en literatuur gaat juist om wat niemand weet.
dit in antwoord op 50books vraag 23
