Dit naar aanleiding van het verhaal van Aik. Ik - met vlegjes - ben hier een jaar of 13/14, en wou wel dat ik me nog zo in muziek verliezen kon.
Hella fluit blok
Pas gelezen en niet aan te bevelen
Ik word altijd grammitich als mensen hun commentaar op mijn roman Brandsporen verwoorden als: "een goede redacteur zou …" of "een goede redacteur had …" Ze verschansen zich achter een schijnbaar objectieve wijsheid, die echter ontkracht wordt door commentaren van anderen. Een goede redacteur had me zeker een ander vertelperspectief aangeraden. Toch schrijft iemand: "Dat ze het aan haar pasgeboren zoontje vertelt, vind ik zo ontroerend." Een goede redacteur had vast korte metten gemaakt met al die hoofdstukjes. Toch schrijft iemand: "Ik kon het niet wegleggen. Steeds dacht ik: nog één hoofdstuk ... en zo las ik door tot ik het uit had."
Maar wat me vooral ergert aan de zinsnede "een goede redacteur" is dat ik denk dat er al lang geen goede redacteuren meer bestaan. Of als ze bestaan, dan zijn ze wegbezuinigd, zoals alles wat mensen boven zichzelf kan uittillen wegbezuinigd wordt. Omdat het immers geen geld oplevert.
Want anders had een goede redacteur toch wel tegen Jan Siebelink gezegd: "Jongen, Suezkade is een prachtig verhaal. Mooie plot, sterke beelden, kleurrijke personages, geweldig omslag ... maar die taal, jongen, die stijl, daar moet je nog iets aan doen hoor, dit is een smet op je blazoen. Bij Knielen op een Bed Violen wilde je al niet naar me luisteren, maar dit ..."
Siebelink lachte in zijn vuistje. Hij dacht aan zijn maatkostuums en zijn sportwagen en wist het gelijk aan zijn kant.
De goede, gewetensvolle redacteur hield aan. "Je begint ieder hoofdstuk op dezelfde manier. Iemand loopt ergens, zit ergens, en vervolgens ga je door in plusquamperfectum over wat eraan voorafging. Op dat woord schijn je nogal dol te zijn, of dien ik dat wijsgerig te interpreteren? Maar goed, binnen die scènes vol haddens en wassen, vertel je dan vaak nog over iets dat daar weer aan voorafging. Het plusquamplusquamperfectum, zeg maar. En maar haddens en wassen blijven gebruiken, terwijl dat toch overbodig is, als je eenmaal hebt vastgesteld dat we in het perfectum zijn. En dan al die voelens: Mark voelde een welzijn, voelde zich schuldig, voelde dit en voelde dat. En je verandert om de haverklap van vertelperspectief, vaak om de gevoelens van beide personages in een scène te vertellen. Man, dat zijn beginnersfouten, dat is zo slordig! Een goede redacteur had je tot een meesterwerk kunnen voeren – leuk woord in dit verband, vind je niet? – maar jij verkoos een snel nieuw succes, en een snel turquoise jasje om de lezer te verleiden."
Siebelink wierp hem zijn achterflapblik toe, een blik van: "Doe me dat eens na!"
Nog één nootje had de goede redacteur te kraken. "Je wordt al net zo ijdel als alle schrijvers die in Amsterdam wonen. Je gaat er vanuit dat iedereen Den Haag op zijn duimpje kent, en dat je met het noemen van de straatnaam meteen een duidelijke sfeertekening geeft. Beschrijven is voor de dommen, de oningewijden. Nee, jij bent eindelijk toegetreden tot de canon. En er is weer een goede redacteur wegbezuinigd."
Hij trok zijn grijze regenjas aan, en verdween met gebogen schouders in de mist die over de steenwoestijn van Plein 1813 hing. De pretentieuze huizenrijen leken hem te bespotten: mierenneuker, muggenzifter, vliegenvanger. Hij liep door tot hij in Scheveningen was, en stortte zich van de pier in de zee. Het schuim op de golven zag bruin door de riolen die er in uitkwamen, en de vele taalpuristen die er op de bodem langzaam verrotten, onder een leger van vraatzuchtige, donkere vissen.
goed(s) voor iedereen!
Deze foto heb ik ook in Rome genomen, deze verrukkelijk zelfverzekerde dames lagen overal rondom het Colosseum zichzelf te zijn. De kunstenaar komt uit Costa Rica, waar overal mysterieuze stenen bollen verspreid liggen, waardoor hij geïnspireerd werd om de vrouwen in veel gevallen een bal te laten dragen.
Heel bijzonder vond ik het dan ook, dat een tante van me - zelf pas weduwe geworden - de bal die deze vrouw draagt interpreteerde als het gebogen hoofd van een treurend mens, en mijn aansporing las als 'hoog Sammy, kijk omhoog Sammy'. Laat jezelf zien zoals je bent, ook mét tranen.
The Ukelele Orchestra of Great Britain
Dé oplossing voor uw winterdip, kerstdepressie en verjaardagstress! (gister in de Oosterpoort in Groningen)
Geplaatst in muziek
2 Reacties
Kerstgevoel (2)
Nog nooit eerder heb ik al op 17 december de kerstboom opgezet. Toen ik opstond, lag er een beetje sneeuw. Genoeg om een beetje in de stemming te komen maar ook niet meer dan dat. 's Avonds zouden we naar Heren van de Thee in de Harmonie en daarvoor uit eten, dus boodschappen hoefde ik niet te doen. Het was de hoogste tijd voor poetsdag – al die modderpootjes op het parket, van een poes die steeds opnieuw wil checken of de sneeuw nog steeds zo koud is – dus ik zette me aan de arbeid. Dan nog een middagdutje en daarna verkleden voor de schouwburg.
Toen ik wakker werd, hadden de bloempotten in de tuin opeens hoedjes van 30 centimeter. Op de voicemail stond een bericht van een van de schouwburggangers: reizen vanuit de buitengebieden was onmogelijk. De Harmonie beweerde nog steeds dat de voorstelling doorging, maar ik kreeg opeens een visioen van mijzelf, rond middernacht ploeterend door de sneeuw naar mijn kleine buitengebiedje.
Het was tijd om thuis te blijven. De sneeuw viel gestaag, de radio gedroeg zich als de Dickensiaanse klappertander in Christmas Carol, en voor ik het wist had ik de kerstboom uit de garage bevrijd, en in zijn sierlijke witte reuzenpot op het lage tafeltje gezet. Vrede op aarde, werd het opeens. Na een jaar van strijd was mijn wereld opeens in zachte sneeuwwatten gehuld, en overal glinsterde het. IJsblauw en zilver werd mijn boompje.
Tevreden schonk ik mij een glaasje wijn in, keek naar een journaal vol gestrande reizigers met een innig gevoel van thuiszijn.
Het was me weer gelukt om het kerstgevoel te ervaren, precies zoals ik dat vorig jaar had met Nynke Laverman en Leonard Cohen's Hallelujah.
En weer, zoals altijd, niet met Kerstmis. Maar dat doet aan het goede gevoel niets af.
Dictee
Gister zat ik in de jury van het Heerenveens Dictee, een prachtige tekst die iemand eigenlijk even naar Alex en Max zou moeten doorsturen: Het Friese Haagje als mogelijke locatie voor een koninklijk vakantiestulpje!
En voor mij was het meteen een goede oefening, ik had vandaag maar 21 fouten in het Groot Nederlands Aanelkaarschrijfdictee.
leeuwenmoed
leeuw in mij
leer me brullen
leer me brullen tegen onrecht
in plaats van erom te huilen
als een machteloos kind
ooit was het veiliger te huilen
want brullen kwam me
duur te staan
nu is het veiliger te brullen
want brullend kom ik
sterk te staan
leeuw in mij
geef me klauwen
geef me een machtig
zwiepende staart
geef me voor elke huilbui
een brulbui
in het oerwoud
dat de mensheid heet
Ramses
Wat wonderlijk.
Ik besloot mijn vorige column met de woorden "zing, vecht, huil, bid, lach, werk, en bewonder." Overmorgen sluit ik met mijn autobioklasje een lessencyclus af rond diezelfde woorden.
In iedere les schreven we aan de hand van vragen over één van de werkwoorden. Een prachtige manier om een leven in kaart te brengen.
Ook maakten we er gedichten mee.
En nu is Ramses Shaffy dood.
Ik kan over dit nieuws alleen maar zeggen: "We zullen doorgaan ... tot we samen zijn."
De Toren van Bazel (verhaspelcolumn 2009)
Toen ik nog voor de Trouwsite schreef, sloot ik het jaar altijd af met een column die was samengesteld uit de taalverkrachtingen die ik gedurende het jaar had opgetekend uit de mond van sprekers op Radio 1. En dat is té leuk om niet te doen. Here goes ...
De Toren van Bazel
Toen God de wereld schepte, kon Hij nog niet vermoeden hoe bont en blauw Zijn schepselen het zouden maken met de taal. Zelfs de Babylonische Spraakverwarring, die onder Zijn instigatie tot stand kwam, bleek tot Zijn opperste verbazing maar een klein stokje in het hoenderhok, vergeleken met de onnavolgbare uitspraken waarmee Nimrods nakomelingen afschrikbarende verwarring zouden strooien. Sommige van deze incidenten zijn te wijden aan alcohol, maar de meeste zijn op een andere stoel gebaseerd. God moet Zijn analyse nog stellen, en ik kan op mijn kousenvoeten aanvoelen dat Hij bij het aanhoren van de blatante onzin af en toe een kreet slaat.
Daar zit Hij, in de dichtbewolkte lucht, tenenkrommend toe te kijken hoe de mensheid, ondanks een hele trits maatregelen, geen enkele politesse meer in achting neemt. Onder de baas zijn werktijd wordt rustig frituurvet gesmelten, massage aangeprijsd, de vinger op de pols gelegd, de vinger op de knip gehouden, grote sier uitgehangen, een ballon opgestoken en meer van die uitglijders van de bovenste orde.
De mensen helpen zichzelf in de verdoemenis. Om mensenlevens te voorkomen zal de bovenste steen boven moeten komen, anders zijn hun laatste uren geteld. Het is niet alleen een grens te ver, het is beneden alle maat wat er gebeurt.
God overweegt contraceptie, maar heeft een streng vermoeden dat dit vooral ammunitie tegen het lagere cement zou zijn. Het lot dat de taal is getroffen blijkt juist uit het feit dat de hogere echelons het klappen van de zweep niet kunnen opvangen (denk hierbij ook aan de Amerikaanse administratie). Taalliefhebbers liggen inmiddels in een deuk door deze hous aan klappen. God overweegt om Jaap de Berg op touw te nemen – wie het eerst maalt, wie het eerst haalt – maar dan wordt de arme man misschien aangezien als terrorist. Hij staat nu al loodrecht tegenover vele lakse sprekers. Regeringsleiders dan? Ach, die houden net als Merkel en Sarkozy hun mond stijf op elkaar, en geen hond die er naar kraait.
Welke voorbereidingen moet God dan nemen om weer de taalkundige opperhand te krijgen? De balkennorm afschaffen, daar heeft Hij geen behoefte bij. Een rijke in een brocante jurk zit al evenmin op hoge kolen qua correct taalgebruik als de mensen die erop gespinst zijn haar als belastingmelkboer te gebruiken. De ervaring wil, dat niemand het Nederlands meer onder de knieën krijgt.
God gaat zoals bekend over zes nachten eis, en daarna zag Hij lucht aan het einde van de tunnel. Hij zou de mensheid geen woord meer waardig gunnen, Hij had het lak aan die hele taal. Voortaan zouden de mensen aangewezen zijn op nonverbaal gedrag (dat kun je scabreus opvatten, en dat is ook met elkaar verwoven, maar je moet God niet verwarren met koning Herodotus in Jesus Christ Superstar). Dat klinkt als een boute uitspraak, maar Gods wetten zijn na veel toeters en bellen anoniem aangenomen.
Gelukkig heeft God mij nog geraadpleegd aangaande dit knijpend probleem. Hij was ook helemaal aan Zijn Latijn door die ratrace tegen de klok. Hij gaf de stok niet aan Maarten, maar aan mij.
Lieve God, zei ik eerbiedwaardig, mogen we zeven woorden houden? Dan kunnen we daarmee misschien in een voorwaartse spiraal terechtkomen. Er zingde in mijn hoofd de naam rond van een wijsgeer die ooit schreef: "Wij zullen elkaar nimmer begrijpen zolang wij de taal niet tot zeven woorden terugbrengen."
Ach, zei God, Mijn goede vriend Kahlil Gibran. Welke woorden had je in gedachten, kleine meid?
Zing, vecht, huil, bid, lach, werk, en bewonder, zong ik. En daar kon God niet tegen tippen.
Een boek en een film
Revolutionary Road is een prachtig boek. Zoeen dat je bijblijft, en dat in je dromen gaat spoken alsof de beelden uit je eigen herinnering stammen. Daarom had ik het kijken naar de film steeds uitgesteld. Hoe zouden de romantische sterren uit Titanic dit gedesillusioneerde liefdespaar vormgeven? Zou Hollywood het aandurven om het einde te handhaven, of zouden we ze sadder but wiser alsnog goed terecht zien komen? Het boek is bedrieglijk simpel, zou de film zijn bestaansrecht als film willen bewijzen met speciale effecten?
Om met dat laatste te beginnen: een film kan efficienter vertellen. Een zee van grijze hoeden op een perron, een vloedgolf van grijze pakken die bij een hoge stationstrap neerstroomt, zegt meer dan hetzelfde in zoveel woorden verteld. Een camera die onverschillig door stille kamers glijdt, langs de keurig-strakke meubels uit de jaren vijftig, zet in een opname een sfeer neer, waar een boek meerdere bladzijden over doet. Alleen geeft het boek je je eigen beelden. Zo had ik me het huis van Frank en April minder schilderachtig voorgesteld.
Frank en April zelf had ik me ook anders voorgesteld. Leonardo's hoofd is wat te rond – Frank leek me iemand met een Kengezicht, rechthoekiger. April stelde ik me iets meisjesachtiger voor dan Kate Winslet, tenminste aan het begin van het verhaal. Maar zodra ze begonnen te spreken, te kijken, te bewegen, waren zij Frank en April op onnavolgbare wijze. Waarmee ik bedoel: hoe doe je dat? Hoe slaagt een acteur erin om al die subtiele emoties, die in een boek bladzij na bladzij kunnen worden uitgesponnen – niet door ze te beschrijven maar door ze te laten gebeuren in gesprekken en handelingen – in een close-up over een gezicht te laten glijden? Hoe bereik je met houding en blik dat een kijker woordelijk de innerlijke monoloog kan invullen? In het boek is Frank steeds gefrustreerd bezig met het aanleggen van een trapsgewijs tuinpad – dat kan in de film gewoon weg omdat we hem zíen in zijn frustraties. En April zien we – als in een versnelde natuuropname – opbloeien en verwelken.
Het is een film waarna je bijvoorbeeld zelfmoord zou kunnen plegen. Of je gloeiende best doen om nooit je dromen zo te verkwanselen.
