ik zet mijn schoen op voor een hart
niet voor een hart van suikergoed
maar voor een hart van vlees en bloed
ik zet mijn schoen op voor jouw hart
zo jong al toonzette ik
mijn vlees en bloedend hart
een goede slaaf slaat zichzelf
een goede vrouw onthart zichzelf
verhardt, versteent,
en smelt als suiker weg
Ik zette mijn schoen op voor een zwaard
en kreeg het.
*schrijftip 213
Lees een gedicht dat je als puber schreef, en dicht over je huidige – volwassen - gevoelens daarbij.
Daar is het land waar Goede Mensen wonen
pas maar goed op, en ga er maar niet in
want één letter verschil in uitleg
en ze trappen je de modder in,
één woord verschillend in je uitleg
en ze wijzen met gestrekte arm
je naar jouw thuisland: helse vuren
want voor zondaars is 't nooit te warm.
God is alleen voor Goede Mensen
dat heeft Hij volgens hen verklaard,
die Goede Mensen weten zelve
dat zij de enigen zijn op aard.'
In dit grondgebiedje van geloofsvuur
zijn de harten voorgoed op slot
waarom zou men tenslotte houden
van een die niet leeft naar Gods gebod?
De zondaars mijden, is de reden
van al die muren en dat prikkeldraad
ga jij dat land vooral niet binnen
waar iedereen op een hoog voetstuk staat.
Dat is het land waar Slechte Mensen wonen
kijk goed, de naam staat op de muur
"Ware Geloofsgrond" heet dat landje –
erbuiten brandt een beter vuur.
Houd je verre van de Waarheid
leef het warme vuur der Liefde voor
bid tot God of wie ook in je hart woont
luister naar geen mensenkoor!
Geen wonder dat ik vandaag zo somber gestemd ben, het geloof in de toekomst even kwijt ben, zou willen dat ik een vaste halve baan had in plaats van afhankelijk zijn van mensen die net zo makkelijk gaan tai-chi-en of speksteensnijden als schrijven ... ik heb gewoon last van buien!
Sommige mensen menen dat het Ware Geloof hen het recht geeft om anderen te veroordelen. Andersom zijn zij martelaren als zij geoordeeld worden. Zo zwak is hun geloof, dat zij geen weerwoord verdragen. Zo zwak is hun geloof, dat zij de belangrijkste leerstelling – heb uw naaste lief - uitsluitend opbrengen jegens gelijkgezinden. Dat zij in de praktijk niet waarmaken waarvoor zij zeggen te staan, doet niet terzake. Het feit dat ze er kond van doen, dat zij onophoudelijk hun geloof verwoorden, maakt hen hoger geplaatst dan wie ook op aarde.
Andersdenkenden zijn dus lager geplaatst. Het werk hunner handen, hoe goed ook, is van elke positieve kwaliteit gespeend. De Ware Gelovige beschouwt andermans werk uitsluitend in relatie tot zichzelf, en ontdekt altijd iets dat tegen hem en zijn geloof gericht is.
Zo'n levenshouding wijst op een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Een narcist doet alles om van minuut tot minuut als Groots te worden aangemerkt. Zijn mening, geloof en werk zijn superieur, en al het goede op aarde is van hem afkomstig. Dat zijn handelingen zijn uitspraken teniet doen, doet voor de narcist niet terzake. Wie aan hem twijfelt is dom, wie hem bijvalt heeft het begrepen. De strijd met meer getalenteerden gaat hij niet aan. Hij zégt dat hij alles beter kan en weet. Dat volstaat. Zijn woord hoeft geen vlees te worden om waar te zijn.
In godsdienstig kader zijn deze lieden extra gevaarlijk. Ze beroepen zich op God, en wie kan dan nog aan hen twijfelen?
We moeten opnieuw leren wat we als kind wisten: wat deze mens doet is niet wat hij zegt. Hij verknipt de waarheid.
Het onbeschermde kind kon maar één ding doen: geloven dat het zélf ongelijk heeft.
De volwassen mens kan maar één ding doen: weten dat hij zélf gelijk heeft, en de afstand tussen de narcist en hemzelf zo snel mogelijk zo groot mogelijk maken. Want de narcist is ziek. Het gelijk van een ander toegeven betekent zelfmoord voor hem. Ontzeg hem het levensbloed dat aandacht heet.
Le Cimetière du Père-Lachaise
twee draken die de schrijver moet bevechten
Een schrijver heeft twee innerlijke saboteurs: de Censor en de Neanderthaler. 
Ik zie ze helemaal voor me, die twee: Censor een ijzeren robotvogel die zich met scherpe klauwen op mijn schouder posteert; Neanderthaler in zo'n berenvellenjurk met een knots in zijn knuist. Samen proberen zij – met de beste bedoelingen - de dienst uit te maken in mijn innerlijk schrijfhuis. Neanderthaler wil voorkomen dat ik mijn veilige stenen grot verruil voor een fictioneel luchtkasteel. Zodra ik de computer aanzet, klinkt zijn boerse, bezorgde stem: "Ben je niet te moe?" "Doe eerst even de afwas!" "Denk je er aan dat Jantje jarig is en dat Pietje naar de tandarts moet?" Of: "Ga lekker de stad in." "Neem toch een wijntje."
Gelukkig heeft Neanderthaler het brein van een holbewoner. Ik leid hem makkelijk om de tuin met: "Nee joh, ik schrijf niet. Ik doe een oefeningetje. Ik type maar een beetje. Dit is geen schrijven, dit is mijn dagboek. Niets aan de hand, mijn beste Nee."
Herken hem, als je de computer aanzet en je hoort die stem: "Zou je niet liever eerst even …"
SCHRIJVEN KOMT EERST!
Censor is van een ander kaliber. Puur intellect, en keihard in zijn oordeel. Direct bij mijn eerste zin krast hij in mijn oor: "Is dat goed gespeld? Kun je dat zo formuleren? Is dat geen afgezaagd thema? Niet bepaald Mulisch, hè? Ben je gek om dáárover te schrijven?"
Hij wil me voor falen behoeden. Daartoe gebruikt hij alle kritiek die er in mijn leven over me is uitgestort, bijvoorbeeld door de handwerkjuf, mijn LOI-docent, zo'n opwekkend Nederlands schrijfboek, kwaaie opvoeders … (Sloddervos! Stijlfout! Schrappen! Schaam je!)
Ik mep hem van mijn schouder. Zonder Censor kan ik niet, maar ìk zal bepalen wanneer hij zijn zegje mag doen.
Je moet hem streng aanpakken, de Censor. Je kunt niet zonder hem, maar alleen jij bepaalt wanneer het zijn beurt is.
EERST SCHRIJVEN - DAARNA PAS KRITISCH WORDEN
Soms hebben mensen bedenkingen bij de schrijfveren. Want wat moet men in godsnaam schrijven over iets onnozels als een vierkleurenpen, of verdroogde elastiekjes. Zij krijgen liever een pittige opsteltitel, daar kun je tenminste iets mee! "De nieuwe verkoopster" bijvoorbeeld, of iets spannends als "de Zeelandbrug stort in" of "rechtse politicus vermoord". Dan gebeurt er tenminste iets!
Wat een opsteltitel doet, is naar buiten wijzen. Daar is het verhaal, ga het maar halen en schrijf het op. Zet je denkhoofd aan het werk en wie weet kun je er iets origineels van bakken. Doe er veel bloed en zaad in, want mensen houden van stout en fout tegenwoordig.
Maar het denkhoofd is niet de vruchtbare bron waaruit goed schrijven ontspringt. Een schrijfveer opent een onverwachte deur naar een onbekend verhaal, naar een diepe herinnering, naar een associatie die het denkhoofd van z'n leven niet verzinnen zou.
Voor een schrijfveer moet je durven vertrouwen op wat er komt. Er komt altijd iets. Zelfs bij verdroogde elastiekjes. Wie denkt dat het denkhoofd schrijfhoofd is, zal de innerlijke ogen niet openen – of zal ze sluiten voor de stapel vergeelde brieven in een la van oma's dressoir, voor de haarelastiekjes van een kind dat al een jaar niet meer thuis woont, voor de oude man in de straat die postbode-elastieken raapt. Vlug schakelt hij over naar de elastieken benen van de nieuwe verkoopster, het golvende oppervlak van de Zeelandbrug.
De kans om het eigen repertoire te vergroten, om zichzelf te verrassen wordt om zeep geholpen met dezelfde katapult waarmee de politicus uit de weg werd geruimd. Gelukkig heeft een denkhoofd daarvan geen benul.
Elke dag een opstel is elke dag een opstel - elke dag een schrijfveer is een boek in een jaar.
Schrijfveren + handleiding staan hier.
Wie verlegen zit om opsteltitels en plot-ideeën kan hier terecht, een website met 2382 plots.
Wie het leuk vindt om de foto's van onze reis naar Jordanië, Sinaï en Egypte te bekijken, mag mij ff mailen voor de link!
Photoshop
Dan is het tijd voor het derde item van het lijstje: de piramiden. Wie heeft die nu niet op het lijstje staan, die onverklaarbare wereldwonderen waar zoveel magie omheen geweven is. In Cairo zie je ze verlokkend boven de gebouwen uitsteken, in je hoofd heb je dan nog de beelden uit Asterix en Cleopatra: een woestijn met daarin, helemaal alleen met mij, de piramiden.
En dat beeld verpest de werkelijke beleving. Want zelfs in het middelste midden van de zomer, low season in Egypte, is de halve wereld nog met de halve beschikbare bussenvloot naar de piramiden gekomen. Het is veertig graden, en de oosterse ervaring wordt regelmatig bedorven door verbrande russen in uiterst ongepaste kledij.
Ze staan aan de rand van de stad, letterlijk. Daar waar in mijn weiland een grote schuur staat, zo dichtbij staan de piramiden bij Cairo. Wel in de woestijn, maar die houdt precies daar op. Ze zijn onmogelijk groot, ze passen niet in mijn blikveld, ik kijk omhoog zoals je naar een berg kijkt die uit het landschap oprijst. Om ze helemaal te zien (of op de foto te krijgen) moet je verder weg, maar dan komt het hele circus van tourbussen en toeristen erbij op. Om de beleving aan je voorstelling aan te passen moet je eerst een foto maken van de woestijn die zich achter de piramiden uitstrekt. Dan schiet je wat plaatjes van kleurig opgezadelde kamelen met getulbande leiders erbij. Dan de piramiden, een beetje uit de verte zodat je het toeristentapijt er makkelijk af kunt knippen, of weg kunt photoshoppen. En die drie plak je inelkaar. Zo was het niet, maar zo hoorde het te zijn. De droom moet intact blijven.
Het is te heet om te lopen naar de Sfinx. We rijden erheen in de koele bus, en opeens rijden we langs de linkerkant van de Sfinx. Het grote prachtige hoofd ontroert me opeens geweldig. Het hart springt op van schoonheid.
De Sfinx is gekooid, hij ligt niet meer als een zwijgende wachter in maagdelijk zand. Ook hier weer de horden toeristen waar ik er een van ben. En ik zie het: niet de Sfinx is gekooid - wij zijn het. Want stel je voor dat al die verbrande russen over zijn poten zouden klimmen, zijn mysterie zouden ontheiligen. Dat is het bij de piramiden ook, er wordt een mysterie ontheiligd. Ik herinner me weer de eerste keer dat ik de Pier van Scheveningen zag. Die ontheiliging van de zee. Dat gevoel, ik denk dat dat het was. Mensen kunnen de magie van een plaats ontheiligen.
Gelukkig beleefden we later op het bijna uitgestorven Saqqara wel het juiste gevoel. De gedetailleerde reliefs in een van die tombes maakten ademloos van bewondering. Dieren, bloemen, mensen, ze waren maar een ademtocht van het leven verwijderd. De zuilen van een tempel, als samengebonden rietschoven, zogen me mee de geschiedenis in. De piramiden daar zijn kleiner en minder volmaakt, maar ze staan nog groots en zwijgend in het hete zand.
Mijn herinnering zal ook gaan photoshoppen, dat weet ik zeker. De woestijn van Saqqara kopieert zich over de grote piramiden heen, met het gummetje breng ik ze weer tevoorschijn, en ik heb wereldwonderen aanschouwd, helemaal zonder blote toeristen.
•lijst van personages
•lijst van plaatsnamen
•lijst van remedies (flu’s)
•lijst van kaarten en plattegronden
•deel 1 staat hier
Bettina schrijft boekenlust Emma Voerman Erik Schrijft Ferrara in scherpe bewoordingen biblioll college Maria Popova – the Marginalian quis leget haec? reading notes
