Heldenreis

Ontwaken in de woestijn, met het zachtoranje licht van de opgaande zon aan de einder. Nu konden we het landschap pas werkelijk zien, het korstachtige grijs van de zoutwoestijn (dat knerpt onder je voeten, je zakt er een beetje doorheen) en het zachte oranje van de zandduinen en dat is alles, geen andere kleuren, geen geluiden, geen geuren, Niets. Gelukkig wachtte de wind nog even met opsteken tot we ons ontbijt achter de kiezen hadden, maar al snel kwam hij weer onzichtbaar aanrazen. De scherpe kam van ons zandduintje vervaagde tot slierten engelenhaar en het zand knarste tussen onze kiezen. Hoogste tijd voor de tweede etappe.
Ons volgende reisdoel - samen met Jeroen hadden we de route van tevoren uitgestippeld, ook omdat je voor vertrek bij iemand een globale reisbeschrijving moet achterlaten, voor het geval je de weg of jezelf kwijtraakt in die onmetelijke leegte - waren de hoge zandduinen bij de verlaten olieput Malih. Als afzonderlijk op water drijvende fata morgana's doemden ze aan de horizon op. Steeds dichter kwamen ze bij de grond, tot op een gegeven moment een zandduin als een vijfenzestig meter hoge berg paprikapoeder dwars over de lichtgrijze weg ons onherroepelijk de doorgang versperde. Uit het zand staken nog wat oude pompen en pijpen en o wonder, hier en daar groeiden knalgroene struikjes! En er vloog een kraai! Je kunt je niet indenken wat een diepe indruk zoiets levends op dat moment op die plek maakt.
De paprikaberg was te groot om er omheen te rijden, dus moesten we weer terug via de sabkha, een ander gedeelte met een veel dikkere korst, acht centimeter of meer en daaronder is het kletsnat (hebben we gecontroleerd met beitel, breekijzer en schep, zo hard is de laag) maar helemaal zout (heb ik gecontroleerd met m'n tong).
Ons oorspronkelijke plan was om de Rhub al Khali door te steken, maar in dat gebied ligt een olieveld van een Franse maatschappij, waar we dan hadden moeten tanken. Nu met de verscherpte veiligheidsmaatregelen in verband met de Golfoorlog was het daar verboden terrein voor ons. Om niet precies dezelfde route terug te nemen, gingen we nu vanuit Fahud recht naar het noorden, richting Ibri.
Het landschap ten zuiden van de stad Ibri lijkt nog het meest op de Kale Duinen, zo verzuchtten wij burgerlijk. Al die zandverstuivingen en struikjes. Behalve dat je in Appelscha niet zoveel kamelen ziet. In dat landschap, zoveel minder doods dan de kale vlaktes die we de hele dag doorkruist hadden, hebben we overnacht, weer in de auto geslapen, ik vond dat eigenlijk veel veiliger voelen dan buiten. Het ontbeet daar een stuk gezelliger dan in de woestijn, we zaten zo op ons gemak in het zonnetje, zo vreedzaam en zo vrij.

Ons doel die dag was de Umm as Samim, the Mother of Poison, de sabkha of zoutwoestijn op de grens met Saoedi-Arabië. Zoutwoestijnen ontstaan doordat grondwater uit de bergen ondergronds naar het binnenland sijpelt. Dit water verzamelt zich dicht onder de oppervlakte in de laagstgelegen gebieden. Onderweg lost zout uit de gesteenten in het water op. In de hete woestijn verdampt vervolgens het grondwater, maar het zout blijft achter. Zo komt er steeds meer zout in de bodem, zodat er uiteindelijk een zoutkorst aan het oppervlak ontstaat. Vroeger groeven bedoeïnen het zout af en vervoerden het per kameel naar de kust (de "zoutkaravaan") waar ze het verkochten.
De sabkha is vlak zover je kunt zien, zo plat als een polder. Er groeit helemaal niets. Er is geen leven, geen beesten, geen vogels, niets. Er is dus ook helemaal geen geluid. Het enige wat je hoort, is de Grote Stilte. De zoutkorst is in stukken gebroken en lijkt nog het meest op van dat slechte ijs dat ontstaat als het veel sneeuwt terwijl het vriest. Alleen zijn de zoutschotsen donkerbruin/grijzig van kleur omdat ze vermengd zijn met zand. Hier en daar steken er vuistdikke, pure zoutkristallen doorheen, als driedimensionale ijsbloemen.
Maar voor we die sabkha gevonden hadden! Eindeloos over al die sporen rondgesnord rondom het olieveld Al Huwaisa, verder naar het Westen, vol onbegrip op de topografische kaarten turend die bezaaid waren met rechte lijnen en grillige rotsen, tot we dan opeens voor een reusachtig blauw bord met "Umm as Samim rechtdoor" (grote pijl) stonden. Inmiddels was het al zes uur dus bijna donker en moesten we een kampeerplaats zoeken. Gelukkig stond er één lief hoefijzervormig zandduintje op die hele kale vlakte, dus daar hebben we de auto's neergezet. Een mens is altijd op zoek naar geborgenheid.
Het was het enige in de verre omtrek dat beschutting bood tegen de storm, die ons onverwacht bij de kleren greep toen we met stijve benen uit de auto klommen. Niets hadden we er van gemerkt terwijl we reden, want nergens hadden we het aan gezien. Niets bewoog immers. Geen wonder dat kinderen denken dat bomen de wind maken. Beschutting was hard nodig, want het werd spoedig ijzig koud. Vijf graden! Dus na ons maal van opgewarmde macaroni en het sterrenkijken met de verrekijker, wat een sprookjesachtige pracht, zijn we gauw in bed gekropen, in de auto en niet buiten onder onze klamboes.
Wat is dat onvoorstelbaar, zo'n heldere sterrenhemel, echt the silver pepper of the stars, en ik had nooit gedacht dat je er met een gewone verrekijker zoveel meer van zou zien. Ik voelde me helemaal in het niets verzinken, in het heelal opgenomen worden toen ik daar omhoog lag te staren, in die oneindige, donkere, stralende koepel die over de hele wereld was neergelaten als een stolp. Doodse stilte, diepe koude, en je dan realiseren dat generaties mensen hier altijd geleefd hebben, met deze zelfde sterren als kompas. Geen wonder dat de astronomie in Arabia is uitgevonden.

deel 1

Midden in deze woestijn klotste vroeger de zee. De zee is verdampt maar de schelpen bleven liggen, miljoenen jaren lang, langzaam zijn ze versteend, en nu liggen ze er nog, klaar om opgeraapt te worden.
We konden dan ook niet stoppen. Uren klauterden we rond op die rotsen in de woestijn bij Fahud. Af en toe slaakte een van ons vieren een kreet van verrukking en renden de overige drie naar dezelfde plek, om niet veel later ook zo’n verrukkelijk fossiel te vinden: een versteende oesterschelp, een stenen horentje, een gewezen slakkenhuis …
Ter ere van de Hemelvaart van de Profeet hadden we een vrije woensdag, die dus mooi aansloot op het weekend. Drie vrije dagen voor een tocht van elfhonderdvijftig kilometer, samen met Jeroen, een wat oudere collega van M, en zijn vrouw Betty. Woensdag om acht uur vertrokken we in onze four wheel-drives volgeladen met eten voor drie dagen, een koeltank met twintig liter drinkwater, een jerrycan met waswater, twee benzinetanks, kampeerspullen, gereedschap, een schep om de auto uit te kunnen graven, een bandenpomp …
Oman is zo groot als Duitsland, en er wonen slechts anderhalf miljoen (Omaanse) mensen. Vijfentachtig procent van het land is woestijn, dertien procent bestaat uit bergen, dus het was duidelijk dat we héél weinig dorpjes zouden tegenkomen onderweg, dat we letterlijk niets zouden kunnen kopen, dat we op alles voorbereid moesten zijn.
Jerrycans en koelboxen zaten met touwen vastgeketend zodat ze niet zouden omvallen door het hotsen en botsen op de graded roads. Jeroen en Betty hadden samen al eens een complete negendaagse Ronde van Oman gedaan en kenden alle klappen van de zweep. Je moet je terdege realiseren dat het niet zonder gevaar is om zomaar de woestijn in te rijden.
Om vanuit Muscat in het binnenland te komen, moeten we eerst het gebergte oversteken. Bij wijze van spreken dan. Vroeger was dat natuurlijk echt zo, ik heb oude foto's gezien van dappere mannen op ezels, op weg naar het Noorden. Tegenwoordig kunnen wij gewoon met de auto over het asfalt de bergen doorklieven - en dat bedoel ik vrij letterlijk, want de weg is smal en bochtig.
Als je eindelijk de bergen door bent, begint het grote Niets, de laagvlakte die het grootste deel van Oman en Saoedi-Arabië beslaat en die bestaat uit zand, zout, grind, wat lage rotspartijen, zand, een verdroogde struik, zand en hier en daar een kameel, kortom, de Woestijn. We sloegen af van het asfalt, holderdebolder de graded road op, en om een uur of één bereikten we Fahud, een olieveld in de woestijn, zo'n driehonderd kilometer naar het zuidwesten. De wegen naar de olievelden zijn heel goed onderhouden en verbazend goed te berijden als je eenmaal de slag te pakken hebt: goed hard doorsjezen dus, om min of meer over alle ribbels heen te vliegen. En kijk nu eens naar die enorme stofwolk achter je! Dat maakt het rijden in de woestijn tot een levensgevaarlijke bezigheid: wie in zo'n stofwolk verzeild raakt, ziet de neus van zijn eigen auto niet eens meer. Groot licht is verplicht in de woestijn. En ver achter de voorligger blijven, wij volgden Jeroen en Betty op een halve kilometer afstand, in de verte zagen we hun rookpluim wel.
Na de lunch - kip voor M, zoute stengels voor mij, zowat het enige dat ik lust momenteel - hebben we urenlang fossielen gezocht onder de rook van Fahud, tot het tijd werd om verder te rijden.

13-15 febr. 1991