Een toepasselijke schrijfveer vandaag. Ik ontving een verhaal van een cursist dat zich leende voor een kolossale roman. Terwijl de cursist zich dat niet gerealiseerd had. Ik vermoedde in zijn geest een grootschalige mengeling van The Road van Cormac McCarthy en een heleboel rampenfilms waarin mensen door natuurgeweld vermorzeld worden.
Maar de personages waar het verhaal om draaide droegen dat niet, zij waren nog van papier en konden niet veel meer aan dat een dicht-op-de-huid klein dramaatje.
Kortom, ik moest hem aanraden zich te beperken. En daarbij moest ik ook mezelf weer beperken: de aanmerkingen klein houden, ruimte latend voor het wezen van deze schrijver, niet klinken als zo'n kreng van de schrijven=schrappenschool – want oh! dat ben ik niet! – en toch hem aanraden: begin klein, houd het dicht bij huis. Write what you know, met andere woorden, schrijf met je eigen scala aan emoties je personages tot vlees-en-bloedschepsels, en ga dan waar zij gaan.
Wees geen toornige God. Wees jezelf en schrijf met je zelven. Oefen op het kleine canvas voor je panorama's gaat schilderen. Beperk je.
Oh, had ik het maar zo opgeschreven.
zich beperken (sv)
schrijfveerhaiku
schrijfveerhaiku
paarden
glinstering van zweet
het paard huivert de vlieg weg
briest naar de hete zon
schrijfveerhaiku
ontvang een gratis monster
driftig aan het werk
computer says no, gratis
monster aan bureau
in welk boek speelde een kunstwerk een rol?
vraag 2 van de nieuwe serie 50books: "Heb jij wel eens boeken gelezen waarin een kunstwerk een (grote) rol speelde of heeft een boek je ooit laten denken aan een schilderij? Welk schilderij was dat en hoe had dat met het boek te maken?"
Sterker nog: ik heb een boek geschréven waarin een schilderij een grote rol speelde. Alleen was dat schilderij door een van de personages geschilderd, het was geen bekend museumstuk.
Ik heb wel romans gelezen waarin het leven van een beroemd schilder werd verbeeld: pas nog een roman over Klimt, en vroeger natuurlijk The Moon and Sixpence van Somerset Maugham, over Gauguin.
Maar een boek over een specifiek kunstwerk? De hersentjes kraken, en wat er uiteindelijk oppopt is dit: in The Brutal Telling van Louise Penny concentreert het detective-raadsel zich geleidelijk rond het standbeeld van de schilderes Emily Carr. Gamache vertrekt uiteindelijk naar de plek waar veel van haar werk geschilderd is: de Queen Charlotte Islands. Louise Penny schildert op haar beurt de omgeving daar alsof het schilderijen van Emily Carr zijn. Indrukwekkend.
Bij een autobioles heb ik eens als opdracht gegeven: als je leven een schilderij was, hoe zou het er dan uitzien? De beschreven denkbeeldige schilderijen gaven een prachtig inzicht in het leven en de persoonlijkheid van de deelnemers, vaak tot hun eigen verrassing.
Schrijven over schilderijen is vruchtbaar, ook voor de lezer.
ramses
Iedereen vindt de nieuwe serie Ramses geweldig. Tweeps buitelen in superlatieven over elkaar heen, en ik ben de azijnpisser. Geen kop die snapt wat ik erop aan te merken heb, want oh! Hij lijkt zo goed! En de beelden zijn zo mooi! En oh, Ramses!
Voor alle duidelijkheid: ik dweep net zo met Ramses Shaffy als wie ook.
Maar deze serie heeft met de echte Ramses niets te maken. Of ja, ze proberen zo goed mogelijk de wikipedia-feitjes van zijn leven af te werken. Waarom, in godsnaam. Zijn leven is al afgewerkt. Klaar. Uit.
Wie zich werkelijk als een kunstenaar in zo'n leven wil verdiepen, wie zo'n man als Ramses wil eren, schrijft er een roman over. Verzint er zelf een script over. Zoekt naar zingeving en duiding, naar rode draad en groot verhaal. Dit is laagbijdegronds en zinloos. En dat de godganse natie ermee dweept is al even erg. Ik vraag nog maar eens aandacht voor Echt Gebeurd is geen Excuus, en voor het artikel van René Appel over de fantasieknop die uit staat. En verder wens ik iedereen veel kritiekloosheid. Dan heb je meer lol.
roeping of missie
Ik hoor op de radio iemand vragen wat voor roeping een museumdirecteur heeft. En ik denk aan mijn oude website die begon met een Mission Statement. En ik sta opeens stil bij het verschil tussen die twee. Een roeping komt uit de verte, van buitenaf. Een roman is een roeping, als schrijver probeer je alsmaar dichter bij die stem te komen, en de oproep zo goed mogelijk te vervullen.
Een missie is meer van de WIL. De wil waarvan ik kortgeleden las dat hij een verkeerde manier is om de kunsten te beoefenen. Wil komt voort uit onvrede met het bestaande, uit ontworsteling. Er is geen verlokkend eindvisioen, er is alleen maar dat modderige heden, waarin ik nog geen schrijver ben of schilder, of wat ook. Ik moet me bewijzen en dat kun je alleen maar met kadaverdiscipline, en zeker niet met suikerklontjes. Als je té erg met een doel in je hoofd aan het schrijven bent, zeg je eigenlijk 'waar ik nu ben, daar deugt niks van. Ik moet hier zo snel mogelijk vandaan.' Dan schrijf je vanuit haat in plaats van vanuit acceptatie.
Terwijl je juist een roeping moet hebben, een verlangen dat je vooruit projecteert, zodat het zich naar je toetrekt. Je moet én laten komen wat komt, vertrouwen hebben in het proces, durven vertrouwen op wat je intuïtie je ingeeft, én je moet iets hebben om naar te verlangen, iets dat je voortdrijft, zodat er geen sprake is van discipline maar van heilig vuur, dat je voor dag en dauw doet opstaan om verder, verder te gaan.
Dat is je roeping.
mythes over schrijven (11)
Gister op twitter een verzuchting van een schrijver die zo moe werd van dat "show, don't tell" en dat je nooit eens gewoon kon opschrijven 'hij was verbijsterd.'
Ik wist dat ik daar pas nog iets over had gelezen, en had ik daar niet over geschreven ook? Hele computer doorgevlooid maar kon het niet vinden. Maar het doet er ook niet toe, want het had zich toch wel in mijn hoofd genesteld, ergens. Dat het geen wet van Meden en Perzen is, alleen zo'n gemakzuchtige regel die bij Google moeiteloos 600000 hits krijgt. Als je je er echt aan zou houden, zou je verhaal lezen als de omslag van een boeketreeksje: een en al gebibber, gezucht, en zwoegende boezems. Je omgeving zou doen denken aan Snoopy's dark and stormy night, kortom, een grote kitschzooi.
De kunst is om show en tell te doseren.
Gisteravond begon ik in Island Beneath the Sea van Isabel Allende. Ik ben nu op bladzij 51, en het is tot nu toe allemaal tell. En toch ook niet. Er wordt een episode verhaald uit de geschiedenis van Haïti, natuurlijk met romanpersonages, maar toch – het is een terugblikkend verhaal. Moeiteloos weeft Allende geschiedenis en fictie door elkaar, er is een alwetende verteller die toch onzichtbaar is, en als lezer ervaar je dit alsof een verteller in een flakkerende nacht met een toverlantaarn in de weer is. En dan een toverlantaarn met ook geluid en geuren. Korte 'shows' afgewisseld met tell, en het effect is betoverend.
Voor zover ik het nu begrijp is het Eiland onder de Zee het dodenrijk, en zo zouden we het dodenrijk ervaren als we er een blik konden werpen. Vorm en inhoud zijn één. En show and tell een mechanische regel die hier totaal niet terzake doet.
daarom af en toe een gedicht
Vos onder ijs
Deze winter, bij het schaatsen:
vos onder ijs.
Twee glazen ogen keken op
alsof hij zo omhoog zou springen
met open bek
als het plotseling zomer werd.
Ik vlucht voor honderd boeren.
Water breekt.
Ik zwem mij langzaam dood.
Mijn laatste woorden zijn gedacht
ik kan niet meer
en spreken gaat niet hier.
Het is eenzaam. Aan deze kant.
Van het papier.
Het is zo eenzaam hier.
Wat een prachtige metafoor voor de eenzaamheid van de schrijver!
(vandaag gehoord bij Dichters van Geluk)
met welk personage wil je ruilen?
Martha Pelkman (aka DrsPee) heeft het 50books-stokje overgenomen van Petepel. En ik was eigenlijk van plan nu niet meer me te doen. Maar het is zondag, ik zit achter mijn bureau, en het ritueel vraagt om vervulling. Grappig hoe dat werkt! Dus ik bekijk het maar van zondag tot zondag, maak me niet meer druk als ik een keer een vraag mis, maar doe deze in elk geval wel: "Als je mocht ruilen, met welk personage uit welk boek zou dit dan zijn? En waarom?"
Grappig, ik geloof niet dat ik me ooit op die manier heb ingeleefd in een boek – of toch wel? Ik herinner me opeens dat we vroeger altijd "het huis in de holle boom" naspeelden, Heleen en ik. Een oudje van Enid Blyton, waarin een een jongen en meisje het huis van hun wrede tante ontvluchtten en in een holle boom gingen wonen. Altijd op de uitkijk voor het kreng, dat snap je. Nu was er vlakbij ons een parkje met een grote naaldboom (wees specifiek! Benoem de soort! Geen idee dus) die van binnen helemaal kaal was. Als je erin klom, was je onzichtbaar voor de langswandelaars- en fietsers, die in ons toneelstuk natuurlijk de rol vervulden van Boze Tante en Trawanten.
En ik heb ook wel altijd een van die jongensachtige meisjes (Teddy en Freddy) uit Samen op het Eiland Zeekraai willen zijn.
Waarom?
Klinkt alsof ik toch wat meer avontuur zocht dan het dagelijks leven bood. Maar hee, een boomklimjeugd, kom daar nu nog eens om!
(schiet me opeens te binnen dat ik al eerder over Het Huis in de Holle Boom heb geschreven)
