vriest het
moet je buiten lopen
want zo gezond
zo fris, zo hard
ben je niet van plan
want je broertje
stierf aan moeten
je wilt naar buiten
als je naar buiten moet
van binnen
Mijn trouwe lezertjes weten het wel: als ik me ergens over opwind, trek ik niets ontziend van leer. Dan hoef ik daar niet aan toe te voegen "ik voelde me best wel boos" want het ongenuanceerd kabaal spat van het scherm.
Als ik het eronder zou zetten, zou je lachen, denk ik. Zo van "duh, ik ben niet achterlijk."
Ongenuanceerd moet, bij columns. Maar wat als je een gevoelig stuk schrijft over een scène die je observeert in een verpleeghuis? Moet je er dan onder zetten: ik was er stil van. Of: ik voelde me dubbel?
Ik denk het niet. Met het benoemen van de emotie bereik je verschillende dingen die je juist niet wilt bereiken.
1) De lezer denkt wederom "duh!" want het bleek al uit het verhaal, dat je je hier meer dan vijfdubbel bij voelen zou, als je er getuige van was.
2) Je zet jezelf als "waarnemende instantie" tussen de lezer en de scène. Het alwetende-verteller-gevoel, grootvader zal wel even uitleggen wat we hier zien en hoe we dat moeten duiden. Dat maakt het moeilijk om je er als lezer bij betrokken te voelen.
3) Doordat je achteraf benoemt wat hier de gewenste emotie is, ontsla je jezelf van de verplichting zo mooi en invoelbaar mogelijk te schrijven.
4) Je zet jezelf op de voorgrond. Dat is prima als je een autobiografie schrijft, en bijvoorbeeld wilt aangeven hoe je als jong mens op iets reageerde, en hoe dat later veranderde. Maar als je jouw unieke kijk op een bepaald onderwerp wilt weergeven, moet je dat doen door het onderwerp voor de lezer te kijk te zetten.
Kijk! Dit is hier te zien. Wat vind je ervan?
Zo nodig je je lezer in je verhaal, in plaats van hem uit te nodigen voor zo'n diavoorstelling van Jan en Epke met de caravan – voor de caravan – in de caravan …
Maar nu neemt de ongenuanceerde columnschrijver het weer over. Waarvoor excuses!
Vol verwachting nam ik het mee uit de biep: Het Naakte Schrijven van Nirav Christophe. Was dit dan eindelijk een Nederlands schrijfboek waardoor de lezer zou durven geloven in zichzelf? De flaptekst ronkte dat Christophe de mythen rond het schrijverschap "stuk voor stuk opblaast." Zelf belooft hij dat ook, in zijn introductie. Hij richt zich op literaire schrijvers op alle niveaus en van alle genres, zo zegt hij.
Wat volgt is een onleesbare tekst, vol gewichtige voorbeelden en zware namen als Foucault en Barthes. Geringschattend bespreekt Christophe titels als Het Geheim van de Schrijver (dat tenminste een béétje in de buurt komt) en Zen en de Kunst van het Creatief Schrijven* (een van de allerbeste schrijfboeken, waarvan de titel dwaas uit het Amerikaans vertaald is, zodat ik laatst iemand serieus hoorde beweren dat dat uit dezelfde serie kwam als Zen en de Kunst van het Motoronderhoud). Ook noemt hij Schriftsteller werden van Dorothea Brande. Christophe weet blijkbaar niet dat dit een vertaling is, waardoor ik nog minder fiducie krijg in wat hij beweert. Brande werd in 1893 in Chicago geboren en publiceerde Becoming a Writer - een ware klassieker - in 1934.**
Christophe ontzenuwt geen enkele mythe, hij bevestigt juist het beeld van schrijven als bezigheid voor de zwaar geschoolde en intellectuele mens. Kennelijk willen Nederlandse schrijvers van schrijfboeken uitsluitend hun eigen vermeende talenten tentoonspreiden. Kijk eens hoe knap ik ben, hoe erudiet, hoe origineel … In plaats van nu eindelijk eens een boek neer te zetten waarvan een beginnende schrijver leert welke beginnersfouten te vermijden, waarvan hij leert welke mythen werkelijk mythen zijn, zoals die van de ijzeren discipline, die van de plicht om "origineel" te zijn, die van het onmetelijk intellect en ga zo maar door.
Ik geloof dat ik het zelf maar ga schrijven want dit kan zo niet langer!
Bovenstaande column verscheen op Trouw Schrijf in augustus 2007. Inmiddels heb ik verschillende schrijfboeken geschreven, en nog altijd blijven Nederlandse schrijfboeken beginnende schrijvers ontmoedigen.
Lees het stuk van Phemke er maar op na.
*Writing down the bones van Nathalie Goldberg
** een bespreking van Becoming a Writer staat in de Heldenreis Nieuwsbrief van 08/2010
Ik had dit nog steeds niet geplaatst. Nu is er op de radio zo'n lawaaiige stellingenman aan 't oreren dat het allemaal luiheid is. Want Nederland is en masse te dik, en dan weet iedereen natuurlijk een pasklare oplossing, en staat klaar om de dikkerd te veroordelen.
*
Ik wou dit eigenlijk niet plaatsen. Mijn Verstandige Ik zegt: niet doen. Te persoonlijk. En dan krijg je dit via twitter binnen en dan denk je: wat? 50%?
De oorspronkelijke aanleiding was:
*
Dik, het moet altijd verklaard worden, blogde Gavimensch. Nooit gedacht dat ik daar zoveel in zou herkennen. Ik ben mijn leven begonnen als aangeklede stopnaald, die op doktersadvies scheppen room door de pap moest.
Daarna werd ik een beeldschoon slank blondje, zo vertellen mij de oude dia's die ik aan 't inscannen ben.
Toch ervoer ik toen al de eerste dik-sensatie, toen ik een half jaar zittend werk op mijn lijf geplakt zag in de paskamer. Shoot hee, van 36 naar 38.
De tweede dik-sensatie was na de bevalling. Potverdikke, wat duurde het lang voor ik weer in mijn normale kleren paste. Manlief heeft zelfs nog een wel-passende pantalon voor me geknutseld.
In Amerika werd het moeilijker. De porties! Echt. Van 1 maaltijd bij een restaurant kun je met gemak gedrieën eten. En fietsen in Houston is geen optie, behalve dan als "sport" in het park.
Maar de barre werkelijkheid daarna, terugkeer naar Nederland en opeens alleenstaande moeder zijn. Eerst maar eens een dubbele dosis antidepressiva, die hongerverwekkers. Dan maar eens een polsoperatie die de meeste activiteiten voor een flink aantal weken onmogelijk maakte, gevolgd door een gebroken enkel. Zitten zitten zitten. En ik stopte met roken.
En ik ben gaan sporten. Langzamerhand is mijn lijf minder gevoelig geworden voor al die pijntjes en kwaaltjes die nog net geen ME of fybro opgeplakt kregen. Mijn arme lijf, wat heeft het me door veel heengesleept.
En ja, nu heeft het een buffer. Geef het eens ongelijk. Als ik iets nodig heb, is het wel een stevige wegligging.
Pas gebruikte Nynke de Jong, columniste van de Leeuwarder Courant, dat woord weer eens. Amateurschrijvers. Nog altijd moet ik daarvan acuut de barricaden op.
Want welke kenmerken definiëren dan de beroepsschrijver?
Een schrijver schrijft. Misschien observeer je als een schrijver: geluiden, beelden en geuren vertalend in woorden, verdriet belevend als verhaalidee, je woonplaats als locatie – zolang je niets opschrijft, ben je geen schrijver.
Heb ik mijzelf dan nu, ratelend op een toetsenbord, tot schrijver getransformeerd? Integendeel. Zodra het vanzelf gaat, deugt het niet, dat weet iedereen. Bloeddruppels op het voorhoofd, 99% transpiratie; geschaafd moet er worden, geschrapt, gezwoegd.
Gezwam! Schrijven begint niet met schrappen. Laat de Censor zijn bek houden, al spreekt hij met de woorden van Albert Einstein zelf. Eérst schrijven, of je leven er vanaf hangt. En zo is het. Nooit voel je immers zo sterk, zo compleet, dat je leeft, als wanneer er precies op papier staat wat je wilde zeggen. Op dat moment ben je een schrijver. Mensen zeggen: je bent amateur-af als je wordt uitgegeven door een "echte" uitgeverij. Oh? Is een violist pas musicus als er een cd van zijn spel is opgenomen? Is een acteur geen acteur als hij niet op dvd verkrijgbaar is? Is een schilder pas kunstenaar als zijn werk in een salontafelboek is afgedrukt? Dan was Van Gogh tijdens zijn leven dus geen schilder.
Ach, maar ik snap het al. Schrijvers vallen in de categorie voetballers en wielrenners. Pas als ze de kost verdienen met hun werk zijn ze beroeps, dát is het criterium. Waren we maar in Amerika geboren, wij arme, Nederlandstalige schrijvers. Dan hadden we een kans om te leven van onze pen.
Leven van je pen. Leven dóór je pen, mét je pen, dat is wat je een schrijver maakt. Wie zonder schrijven niet kan leven, is een schrijver.
(eerder in iets andere vorm verschenen op Trouw Schrijf.)
cartoon
afbeelding
Tjongejonge, nu weer een wanhopige Pasquali. De man kan dichten voor het stoute vaderland weg, en wenst daarbij niet te worden gehinderd door technokraatjes die wel eens even zullen beslissen wat "de blogger" wil. En de blogger wil een nieuwe interface, hebben zij bedacht. Want die is namelijk ontzettend veel gebruiksvriendelijker voor de blogger. Want hij hoeft alleen nog maar op knopjes te drukken en dan komt het helemaal vanzelf goed.
Dat een beetje dichter graag de lay-out van zijn blogbericht wil aanpassen is voor technokraatjes natuurlijk te moeilijk. Dat een beetje zzp'er graag het uiterlijk van zijn/haar weblog wil laten overeenstemmen met zijn/haar zakelijke website, daar hebben technokraatjes geen boodschap aan. Nou ja, of hun eigen boodschap. Dat wij ze moeten inhuren om dat te bereiken wat we tot nu toe zelf konden.
Maar het belangrijkste is denk ik, dat wij door op knopjes te drukken, niet alleen onze teksten op onze weblogs zetten, maar ook lampjes doen branden bij Google thuis. Zodat ze gerichte advertenties kunnen sturen, gebaseerd op onze briljante literaire bijdragen die ze niet eens kunnen lezen of begrijpen. Zodat wij hun sjablonen gebruiken, zodat hun sjabloonontwerpers aan 't werk blijven.
Ik voel me beledigd en dat heb ik ze laten weten.
Maar het zal niet helpen. Google, ooit begonnen als een jaloersmakend bedrijf waar creativiteit voor alles ging, doet nu mee aan het wereldwijde complot om bij iedereen de creativiteit te laten stromen … door de geulen in het slijk der aarde.
Kijk dan, hoe leuk. Ik was gisteravond op teevee bij De Wereld Draait Doorrr, met deze tweet.
- Zeg, zo'n Artist's Way cursus, dat is toch eigenlijk onzin? Ik kan toch gewoon zelf het boek aanschaffen en aan de slag, en hopla! na 3 maanden ben ik Kunstenaar?
Ja, dat is zo. Moet je wel sterk genoeg zijn.
- Sterk?
Om het vol te houden, ja. Ik had het boek zelf al meerdere malen doorgewerkt, en ook het vervolg (The Vein of Gold) en merkte dat ik toch steeds weer terugviel. Stopte met de Morning Pages, geen tijd meer had voor de Kunstenaarsafspraak, en weer ging geloven in de tegenstemmen. Dat ik toch niets kon, dat het toch niets opleverde, dat het allemaal geen zin had.
- Oh?
Toen zag ik The Vein of Gold als cursus aangekondigd bij het Jung Center in Houston. Die werd gegeven door een leerling van Cameron. Wat een belevenis was dat!
- Hoezo?
Vooral het feit dat het in die context opeens volslagen normaal was dat je je kunstenaar noemde. Ik was een schrijver, iemand anders beeldhouwde, er waren schilders, een singer-songwriter, en een jongeman die HIV-positief was en besloten had: NU. Nu is de tijd om te gaan doen wat mij voor ogen staat.
Vooral hij heeft enorm veel indruk om me gemaakt. We moesten op een keer (als huiswerk) een levensgroot portret van onszelf maken. Kindeke heeft mij omgetrokken op printerpapier, weet ik nog wel. In de les legden we ons zelfportret op de vloer, en vertelden over wat ons kunstenaarslichaam verwond had, maar ook wat het bezielde. Die jongen kon precies vertellen waar hij zijn kunstenaarskind beschadigd had, en hoe zonde dat is van je talenten, en van die ene unieke bijdrage die alleen jij kunt leveren.
- Maar heb jij er beter leren schrijven dan?
Nee. Of ja. Maar dat is niet waar het om draait. We moesten thuis ook een keer een schilderij maken, en ik betrapte me erop dat de censor – die valse innerlijke criticus – gigantisch op me aan 't schelden was, de hele tijd. Dat het helemaal niks werd, dat ik totaal geen talent had, en wat schoten de kindertjes in Afrika nou op met dit vage gedoe … En opeens gingen me de ogen open, zag ik waarom ik al zolang niet aan mijn roman gewerkt had.
Dat is wat The Artist's Way je leert: kunstenaar zijn is voor iedereen. Het gaat er niet om dat je een tweede Van Gogh, Couperus of Mozart wordt, het gaat erom dat jij je zo goed mogelijk ontwikkelt zodat jij jouw unieke bijdrage zo goed mogelijk kunt leveren. Dat jouw passie en de behoeften van de wereld ergens samenvallen.
- Nou ja, het klinkt mij nog altijd vrij zweverig in de oren. Wat leer je er dan van?
In de eerste plaats: dat kunst wordt geboren uit verlangen en vertrouwen, niet uit wilskracht en ijzeren discipline. En ook dat het voor je levensgeluk en –vervulling van het grootste belang is dat jij doet waarvoor je geboren bent. Denk maar aan die woorden van Marianne Williamson:
Onze grootste angst is niet dat we ontoereikend zijn.
Onze grootste angst is dat we onmeetbaar krachtig zijn.
Het is ons licht, niet onze duisternis waar we het meest bang voor zijn.
We vragen ons af:
wie ben ik dat ik briljant, prachtig, talentvol, fantastisch zou zijn.
Wie ben je eigenlijk om dat niet te zijn, je bent een kind van God.
Jezelf klein voordoen dient de wereld niet.
Er is niets verlichtends aan om te krimpen opdat
andere mensen zich niet onzeker zullen voelen in je buurt.
We zijn bedoeld om te stralen zoals kinderen doen.
We zijn geboren om de glans van God te manifesteren die in ons is.
Het is niet in sommigen van ons; het zit in iedereen.
En als we ons eigen licht laten schijnen, geven wij onbewust
anderen toestemming om hetzelfde te doen.
Wanneer we bevrijd zijn van onze angst
bevrijdt onze aanwezigheid automatisch anderen.
- Geloof jij dat echt?
Nee. Ik weet dat zeker. En met die zekerheid kan ik anderen bijstaan, zoals Keziah me in Houston bijstond. Vandaar de cursus.
right click en open in new window, dan kun je 'm vergroten
•lijst van personages
•lijst van plaatsnamen
•lijst van remedies (flu’s)
•lijst van kaarten en plattegronden
•deel 1 staat hier
Bettina schrijft boekenlust Emma Voerman Erik Schrijft Ferrara in scherpe bewoordingen biblioll college Maria Popova – the Marginalian quis leget haec? reading notes
