ongeïnspireerd stukje

Imperial Rome and Christian Triumph kwam pas in 1998 uit, jaren na mijn afstuderen. Tijdens de studie deden we het vooral met dictaten, herinner ik me. (Ik weet eigenlijk net zeker of ik die al gemariekondood heb of dat ze nog in de berging liggen.) Het is een gedegen studieboek, vol mooie foto's. Het gaat over die overgangsperiode die zo wonderlijk interessant is en waarover zoveel negentiende-eeuwse mythes de ronde doen. Gelezen heb ik het niet, maar de afbeeldingen maken dat ik het niet weg kan doen.
Een hoofd vol klei maakt eentonige zinnen.

Geplaatst in autobio, kunst, lezen, schrijven | Getagged , | Een reactie plaatsen

dit vertrekt

Nou, deze Sources of Modern Architecture and Design had ik wel kunnen meenemen met het stukje van gister. Alle bekende sterren komen weer langs: Hoffmann, Frank Lloyd Wright, Rietveld, Mies von der Rohe, Mackintosh, Berlage. Het is allemaal erg mooi, ik heb er veel van gezien, en intussen staat de radio aan en ben ik er maar half bij met m'n hoofd. Het boek mag ook weg, ik heb het niet meer nodig.
Ik keek gister naar Ik Vertrek – altijd groot plezier met twitter erbij – en verbijsterde me over de ouwe meuk aan boeken die de vrouw des huizes inpakte. Ik herinner me nog heel goed dat ik voor ons vertrek naar Oman heel veel boeken heb weggedaan, me toen al bewust van wat je wel of niet moet bewaren.

Geplaatst in autobio, kunst, lezen | Getagged , | 3 Reacties

helder en klaar

Theory and Design in the First Machine Age, ga er maar aanstaan. Wel liep mijn liefde van de middeleeuwen meteen door naar eind negentiende eeuw en zo door naar het modernisme. De tijd daar tussenin … ik heb er veel over geleerd, heb er de merites van leren zien, maar mijn hart raakte het nauwelijks. Wat is er dan zo mooi aan het moderne? De strakke, klare lijn? Het zeker weten: zo is het goed en krijgen we een betere wereld? Gevaarlijke dogmatiek, die uiteindelijk leidde tot de Bijlmers van deze wereld.
Het was allemaal een reactie op het verheerlijken van het verleden – al die neo-stijlen – in de negentiende eeuw, die toch maar mooi in een wereldoorlog was uitgemond. (Dit kon Huizinga in zijn dagen nog niet zien.) Het was het streven naar een kunst leeg van inhoud – denk Mondriaan. Ik vond dat prachtig in het Bauhaus, geen tierlantijnen als kooflijsten of rozetten, alleen hier en daar een blauw, rood of geel vlak. En verder alleen de doelmatige, schone lijnen van het gebouw.
Maar dit boek heb ik niet meer nodig.

Geplaatst in autobio, kunst, lezen | Getagged , | 3 Reacties

Sir Nikolaus Pevsner

Dag Pevsner, long time no see. Ooit wist ik álles wat in dit boek staat. Als ik het doorblader is er nog wel veel wat me bekend voorkomt hoor. Zo herken ik Melk direct, die fraaie barokabdij waar ik op onze Wenen-excursie een referaat over moest houden. Nu zouden we ook een rondleiding krijgen, en we hadden inmiddels meer Oostenrijkse rondleiders gehad: ze vertelden echt alles, en ze waren vooral heel dol op maten en gewichten. Dus we zaten daar met onze groep op het terras te wachten, en ik dacht: straks maait de rondleider me alle gras voor de voeten weg, ik doe het nu vast! Het ging prima, verschillende groepsleden vroegen of ik 'in het onderwijs' zat – toen nog niet nee. Maar het was fijn om te weten dat ik deze gave van paps had overgenomen, hij zou me vele jaren later nog van pas komen.
Nee, Pevsner mag blijven. Soort extern breintje, zeg maar.

Geplaatst in autobio, kunst, lezen | Getagged , | Een reactie plaatsen

wat is kunstgeschiedenis?

What is Art History? Achteraf wel bijzonder, zo'n boek bij je studie. Zouden wiskundigen dat ook krijgen? What is Mathematics? Misschien wel een boekje over de geschiedenis van het vakgebied, maar vast niet zo'n uitgebreide … rechtvaardiging, zou je haast zeggen. Want kunst is uiteindelijk natuurlijk vrij nutteloos, dus waarom zou je je er zo uitputtend mee bezighouden? Gewoon kijken en iets mooi of lelijk vinden is toch wel genoeg?
Ik speel advocaat van de duivel natuurlijk. Ik kan me bijna niets belangrijkers voorstellen dan het bestuderen van het mooiste wat de mensheid heeft voortgebracht. Omdat dat toch enige is wat nog hoop biedt in een boze wereld waar juist – en niet voor niets! - het mooiste wordt vernietigd. En dan denk ik niet alleen aan Palmyra, dan denk ik ook aan het dédain waarmee huidige regeerderen over kunst praten. Iets van de elite dus bah.
Blijft over de vraag of ik dit boek nog nodig heb. Het antwoord is nee. Maar ik herinner me nog zo goed de verrukkingen van het studeren, van de tijd dat alles nog nieuw was voor mij, dat het toch bij me hoort.
Wat is kunstgeschiedenis? De studie van wat mensen beweegt om het mooiste te maken waartoe ze in staat zijn. De drijfveren en de resultaten. Ik kan het iedereen aanraden.

Geplaatst in autobio, kunst, lezen | Getagged , | 2 Reacties

mixed media 82

ik droom van glad geschuurde vormen
marmer, hout,
en oude doffe lepels voor het vangen
van het bloed
foto's niet langer te onderscheiden
een bezem, een fles, een hek
misschien een oog of was het ooit
een bergbeek
de wilde dieren paraderen en ik
teken figuurtjes tegen de klippen op

Geplaatst in creatief, gedichten | Een reactie plaatsen

het woeden der geheele wereld

Dit wordt weer zo'n stuk dat op te veel gedachten hinkt. Het begon met dat bizarre gesprek tussen Matthijs van Nieuwkerk en Lodewijk Asscher. De laatste steeg daardoor trouwens enorm in mijn achting – eindelijk vuur! – maar oh wat viel de eerste weer eens genadeloos door de mand.
Asscher vond dat we nu allemaal Het Complot Tegen Amerika moesten lezen, omdat het zo'n goed beeld gaf van wat er gaande is in Amerika, momenteel. Matthijs reageerde ongeveer net zo als toen Theo Maassen seks met Patricia Paay necrofilie noemde. Schande! Wat een paardenmiddel! Trump is toch geen fascist?
Nou Matthijs, ik zou de Eerste Waarschuwingstekenen van Fascisme er maar eens bij pakken.
Kort daarvoor had ik op twitter de eerste bladzij van Huizinga's In de Schaduwen van Morgen voorbij zien komen, en me gerealiseerd dat ik dat in de kast had staan. Ik ben meteen in beide boeken begonnen.

the plot against america
Net als bij Portnoy's Complaint genoot ik weer van de overrompelende schrijfstijl van Roth. Hij vertelt over hoe hij als jongetje van zeven meemaakte hoe Charles Lindbergh – de luchtvaartheld én notoire antisemiet – in 1940 tot president van Amerika werd verkozen. Een schok voer door de Joodse wijk in Newark waar hij opgroeit.
Wat het boek meteen duidelijk maakt, is hoe er altijd en overal twee kanten zijn. Wat kies je? Blijf je trouw aan je geweten of aan de wil tot overleven? De kleine Philip weet er geen raad mee. Zijn neef Alvin sluit zich aan bij het Canadese leger om Hitler te bevechten, maar zijn broer komt na een zomer in Kentucky – een speciaal programma om Joodse kinderen zogenaamd meet kansen te geven, van The Office of American Absorption – juist vol anti-Joodse denkbeelden terug. Vader Roth heeft precies in de gaten wat er gebeurt, al gebeurt het nog zo subtiel. Als hij – zoals alle Joodse ambtenaren – wordt overgeplaats naar het midden van negrens, neemt hij ontslag en gaat voor zijn broer werken, zo'n Joodse sjacheraar die aan alle vooroordelen voldoet.

Wat je ziet gebeuren is de sluwe stemmingmakerij van hogerhand. Precies wat je nu ziet gebeuren in Amerika, al is het tegen een andere bevolkingsgroep gericht. Roth vermengt feiten en fictie zo knap dat ik elke keer moest opzoeken wat nu wel of niet echt was (zag pas later achterin een chronologie van de feiten). Mensen die de waarheid verkondigen zijn tegen de staat en voor oorlog, en zij zijn degenen die een complot tegen Amerika smeden, niet president Lindbergh die met Duitsland en Japan samenspant.
How can this be happening in America? How can people like these be in charge of our country?
How long will Americans remain asleep while their cherished constitution is torn to shreds … ?

Kortom, Matthijs, er is genoeg in dit boek uit 2004 dat duidelijk maakt wat er nu, op dit moment, gaande is in Amerika.

in de schaduwen van morgen
In de Schaduwen van Morgen is uit 1935. De eerste bladzij, meer dan tachtig jaar geleden, geeft een schok van herkenning. En dat blijft zo, het hele boek lang. Je zou toch denken dat een tweede wereldoorlog – Huizinga hoopt nog dat die te vermijden zal zijn – wel een ommekeer teweeggebracht zou hebben, maar het tegendeel is waar. Alles wat Huizinga signaleert, is alleen maar toegenomen en erger geworden.
"Vooruitgang immers duidt op zichzelf enkel een richting aan, en laat in het midden, of aan het eindpunt van dien gang heil of verderf staat."

Ook in de jaren dertig waren de tijden enorm veranderd, in vergelijking met voorgaande eeuwen.
"De mechaniek der moderne massaverstrooiing beteekent in de hoogste mate verhindering van concentratie." Er wordt van alles uitgevonden op wetenschappelijk en technisch gebied, maar komt dat het cultuurpeil ten goede? Niet voor degene die niet kritisch nadenkt, zegt Huizinga.
"Daling van de kritische behoefte, vertroebeling van het kritisch vermogen, bederf van de functie der wetenschap, het duidt wel op een ernstige stoornis der cultuur. Wie echter meent, met het aanwijzen van deze symptomen het kwaad in beginsel af te weren, vergist zich deerlijk." 'Benoemen' is niet genoeg!

Op een congres betoogde een spreker "dat men van de wetenschap geen waarheid moest verlangen, doch veeleer 'geslepen zwaarden.'" Ook maar een menig, zeggen wij tegenwoordig. Men kan herhaardelijk waarnemen hoe bij ontwikkelde personen "een zekere onverschilligheid voor het waarheidsgehalte van de figuren van hun ideeënwereld is ingetreden."

Zonder het ooit rechtstreeks te noemen, is het boek wel degelijk een aanklacht tegen het fascisme.
(Hij schrijft over rassentheorie: "Heeft ooit een ras-theoreticus met schrik en schaamte bevonden, dat het ras, waartoe hij zich rekende, het minderwaardige moest heeten?")
Maar het is vormgegeven als een beschouwing van de stand der cultuur in de hele westerse wereld van dat moment. Huizinga is zelf natuurlijk een christelijke middeleeuwer, en zijn visie op moderne kunst, en op de rol van het christendom in de geschiedenis, vergeef ik hem graag. Omdat hij een ontzaglijk belezen en goed mens is, iemand die niet uit is op eigen macht en gezag, maar op het welzijn van de wereld.

Hij ziet twee –ismen die de wereld in gevaar brengen, het heroïsme en het puerilisme. Deze zin sloot prachtig aan bij Het Complot tegen Amerika: "Er bestaat stellig een verband tusschen de opkomst der aviatiek en de verspreiding van een heroïsch ideaal." Vroeger waren helden diegenen die zich opofferden voor het nut van 't algemeen, vanuit een persoonlijk bewustzijn van geroepen-zijn. Nu gaat heldendom over "hysterische opwinding, grootspraak, barbaarsche hoogmoed, dressuur, parade en ijdelheid." Het is dikwijls niet meer dan "een primitieve versterking van het wij-gevoel."
"In het fanatisme van een volksbeweging zullen het de beulsknechten worden van den moord."

Het puerilisme gaat over de staat van half vrijwillige verdwazing, de kant-en-klare meningen van de groep waartoe men behoort. "Politieke redevoeringen van leidende figuren, die geen andere qualificatie verdienen dan boosaardig kwajongenswerk, zijn niet zeldzaam."

Ik kan wel doorgaan met citeren. Alles wat in de jaren dertig speelde, speelt nu ook, alleen nog veel groter, sneller, machtiger, wereldomvattender.
Huizinga eindigt met een voorzichtig positieve noot: een geloof in de jeugd die van goede wil is. En dat zie ik ook nu wel. Maar het blijft van belang de ogen open te houden en niet, zoals Matthijs, de ogen dicht te doen uit een soort van gemakzuchtig optimisme dat meer dient om het eigen hachje te redden dan de wereld.

Geplaatst in recensies, tijdgeest | Getagged , , , | 4 Reacties

wandelingen door Rome

Wandelingen door Rome – de titel alleen al! Het is een afgeschreven boek van de Centrale Plattelandsbibliotheek voor de Provincie Groningen, het is uit 1957 en "is de vrucht van bijna een jaar verblijf in Rome" door Godfried Bomans. Het ziet er nog piekfijn uit, kennelijk waren de Groningse Plattelanders niet bijster geïnteresseerd in zulke paapse schrijfsels. Ik moet het verworven hebben toen ik werkte voor wat inmiddels de PBC was gaan heten, de Provinciale BibliotheekCentrale. Ik was gestopt met Engels en ging in het najaar van 1977 een baantje zoeken. Ik heb het volgehouden tot ik in april 1978 naar Delft verhuisde, en het heeft er wel toe geleid dat ik bibliotheekacademie ben gaan doen en biepjuf ben geworden.
Rome in de jaren vijftig, Bomans beklaagt zich over de Lambretta's en Vespa's die hem van de sokken rijden. Ik hoop dat ik er ooit weer rondwandelen mag, want oh!

Geplaatst in autobio, lezen | Getagged , , | Een reactie plaatsen

de laatste reisgidsen

Ooit had ik een hele plank met kunstreisgidsen, en we hebben getrouw alle daarin besproken bezienswaardigheiden afgereisd. Niks mis mee, je kwam op prachtige, ontoeristische plekjes. Maar van lieverlee heb ik ze toch weggedaan, die boeken, we hadden immers de foto's, en het internet.
Dit zijn de laatste reisgidsen die ik nog heb. Rome, Marokko, Kreta. Ik blader ze door, krijg er wel Fernweh van, maar van de boeken zelf word ik niet warm of koud. Als ik weer naar Rome zou gaan – liefst weer in datzelfde schilderachtige appartementje – zou ik toch zelf op zoek gaan naar dingen die ik nog niet gezien heb, daar een schema van maken en uitprinten. Ik zou het boek niet meeslepen.
Hetzelfde geldt voor Kreta natuurlijk. Naar Marokko gingen we met Rosetta, een prachtige reis door een prachtig land, al werd kindeke ziek. Ik denk niet dat ik er ooit weer zal komen. Ik heb zelf een fotoboek samengesteld, de piepkleine plaatjes in deze grondige reisgids doen niets voor mijn herinnering. Goed bezig met mijn Marie Kondo!

Geplaatst in autobio, lezen | Getagged , | Een reactie plaatsen

ziekzeurtje

Alles went, ook ziekzijn. En ik mag eigenlijk niet eens mopperen. Ik ben nu 2 jaar ziek maar heb nog altijd de hoop dat ik ooit weer beter word. Er staat tussen de 2 en 5 jaar voor PMR. Schoonzus heeft MS, nicht heeft Parkinson, dat wordt nooit meer beter. Maar we beleven als chronisch zieken wel dezelfde soort dingen soms. Nicht is behoorlijk mondig, ik vind dat knap. Je moet ook wel, als patiënt. Je moet zelf de regie houden. Ze had laatst tegen een arts gezegd: ik ben niet stout, ik ben ziek! Dat is inderdaad het gevoel dat je soms krijgt.
Met mij gaat het de laatste tijd slechter in plaats van beter. Dat komt doordat ik moet minderen met prednison, dat is nu eenmaal een ongezond middel. Protocol is dus: zo snel mogelijk van die rommel af, hoe dan ook. Er zijn medicijnen die dat zouden kunnen versnellen, maar wat ik daarover lees maakt me bang. Vooral depressie wordt veel genoemd. "Je moet nooit de bijwerkingen lezen," zeggen sommigen. Maar ik ken mij, ik reageer heel sterk. Zo heb ik ook te hoge bloeddruk (ook een bijwerking van prednison), en bij het eerste middel stond depressie als bijwerking. Na een paar dagen was het of er zwarte inkt in mijn brein gedruppeld werd, zo griezelig. Het middel hielp niet, en de volgende twee ook niet. Ik ben er eigenlijk wel klaar mee.
Als patient mag je dat niet zeggen, je moet gehoorzaam alles slikken wat je wordt voorgeschreven. (Ik schreef al eerder over die bizarre botontkalking- en maagmedicijnen.)
Ik houd me knap staande, vind ik zelf, met werken en lezen en knutselen, en niet te vergeten mijn harige vriend. Maar er moet niet nog meer bij komen om tegen te strijden. Ik heb nu maar weer eens een afspraak met de huisarts gemaakt, om mijn hart te luchten.

Geplaatst in autobio | Getagged | 5 Reacties