wat brieven verraden

Voor het eerst in coronatijd weer eens naar de Action, en ze hadden nieuwe designerblokken, van die mooie vierkante kartonblokken met diverse motieven. Er zat er eentje bij met oude brieven en kaarten. Ik had nog een oningevulde gevouwen harmonica liggen die ik doormidden sneed, om er de briefkaarten op te plakken. Voor het eerst een horizontaal boekje.

Ik had vantevoren helemaal niet bedacht hoe het verder worden moest, maar er bleken 4 geheime vakjes te ontstaan in het harmonicaatje. Daar moesten geheimzinnige kaartjes in, natuurlijk, die je er ook uit moest kunnen trekken, dus tot vreugde van Frija kwamen er touwtjes met kralen aan. Maar waar ging het over? Brieven? Ik dacht aan wat brieven doen, wat ze verbergen, wat ze verraden. Daar schreef ik over.

In de nacht dacht ik aan een op de middelbare school zelfbedacht geheimschrift, zou ik dat nog ergens hebben? Ik wist nog hoe ik het gemaakt had, me deels baserend op het handalfabet dat we gebruikten om elkaar voor te zeggen bij multiple choice. Ik vond de sleutel ervan niet terug, maar wel een tekst in een dagboek. Ik kon hem zo lezen. Ik zat op een verjaardag tussen twee tantes, me dood te ergeren en te vervelen, en schreef dat lekker onleesbaar – voor hen – op. Het deed me denken aan Berber schrift, wat ik toen nog helemaal niet kende. Geheimzinnig, brieven. Beladen, dat ook. Ik laat het geheimschrift maar onvertaald.

wat brieven verbergen
wat brieven verraden
wat briefschrijvers verborgen
wat briefschrijvers verrieden
wat briefschrijfsters verborgen
wat briefschrijfsters verrieden

brieven verbergen
de pen, het schrijfblok, het adresboek
de brief waarop deze het antwoord is
de koffie, de thee, de wijn
de ochtend, de middag, de avond
of de donkere nacht van het schrijven
want zwart op wit, blauw op wit
misschien een vlek die iets verraadt maar
verder verbergen en schrijven
wat verwacht wordt of gehoopt
de woorden kiezen voor de lezer
de gedachten verborgen
geen woord Frans
of juist allemaal
met vriendelijke groet
of heel veel liefs
en oh als dit nu maar

brieven verraden
maar dat is pas later
als een ander ze leest
of de ontvanger in wie
het eindelijk daagde
de hoogmoed
de zelfliefde
overtuiging van alwetendheid
en tegelijk
de onrijpheid, het egoïsme
als van een kind dat niet
vanaf de geboorte hoorde dat
egoïsme de grootste zonde was
nee, even groot als hoogmoed
afkeuren en doden in de ander
wat bloeit en bloedt in jou
schrijver van verraderlijke brieven

de verrader verbergt
niets
de verberger verraadt
zichzelf

Geplaatst in creatief, gedichten | Getagged , | 4 Reacties

niet zonder ons

Soms denk ik wel eens dat ik te véél weggeef. Wat als mensen precies namaken wat ik maak? Maar aan de andere kant: ik doe mijn ideeën vaak ook op via anderen. Zo stond er in de boekbindgroep op Facebook een inspirerend filmpje over het maken van een drielaags harmonicaboekje. Mijn vingers jeukten!

Ik ben dol op de handgemaakte papieren die ze in die groep gebruiken, maar zo ver heb ik het nog niet geschopt. Wel wilde ik al een tijd iets met zwart papier maken (karton, eigenlijk, 270 grams, béétje te dik), dus werd het zwart-wit-zwart. Ik had nog geen idee van een thema. Wel zag ik bij iemand anders spinnenwebpapier, en gelukkig had ik ook nog zo'n oud foto-album.

Op een ochtend daarna half droomde half bedacht ik een beetje koorts-achtig: zing vecht huil bid lach werk en bewonder. Geen idee waar zoiets dan vandaan komt, het wordt van veraf mijn hoofd in gesmeten en ik kan aan niets anders meer denken, laat staan slapen. Plaatjes erbij zoeken, bedenken wat ik moest met de middelste laag …
En nu is het af. Met dank aan alle inspiratoren.

Geplaatst in creatief | Getagged , | 3 Reacties

after time

Een tijd geleden had ik een gesprek met iemand die voor zijn drie kinderen elk een boekje wilde. Hij had zóveel wat hij hen wilde vertellen dat mijn gewone formaat ongetwijfeld te klein zou zijn, kon ik geen A6-boekje maken? Ik had meteen al mijn twijfels. Op de een of andere manier is het huidige formaat niet voor niets organisch gegroeid, het is gewoon precies goed, zowel praktisch als esthetisch. Maar goed, klant koning, ik wilde het wel proberen. Inmiddels is de opdracht nog niet concreter geworden, dus ik heb het boekje maar naar eigen inzicht gevuld om het uit te proberen, met een gedicht van Ursula K. Le Guin. Toch mooi geworden, maar het blijft bij deze ene keer, als het aan mij ligt.

How it Seems to Me

In the vast abyss before time, self
is not, and soul commingles
with mist, and rock, and light. In time,
soul brings the misty self to be.
Then slow time hardens self to stone
while ever lightening the soul,
till soul can loose its hold of self
and both are free and can return
to vastness and dissolve in light,
the long light after time.

Ursula K. Le Guin

Geplaatst in creatief, gedichten | Getagged , | Een reactie plaatsen

(geen) woorden voor

Ik maakte ze om en om, die blauwe en deze groene. De gelli prints op deli paper met een handschrift-sjabloon ontstonden apart van het idee om kleine teeveetjes uit te snijden in de vouwboekjes (folded pocket accordion) die ik van wit papier had gemaakt. Ik gebruik een strook van 4 A4-tjes naast elkaar, in dit geval uit een vel A1, 170 grams. Het papier waarop ik gelli prints maak is A4, 120 grams, dat vouwt makkelijker! (zie bv HRB66 en HRB 67)

Op de voorkant van de vakjes plakte ik vierkantjes van deli prints, en toen ging ik plaatjes zoeken.
Het werden duisterlijke plaatjes. Er wilde iets naar buiten waar ik geen woorden voor had, waar ik ook geen woorden van anderen voor kon gebruiken.

Ik lees momenteel het poëtische boekje Handiwork van Sara Baume. Zij schrijft:
I have always felt caught between two languages, though I can only speak in one. The one I can speak goes down on paper […]. The one I cannot speak goes down in small painted objects […].
Zo voelde dit ook. Ik had er geen woorden voor. Dat heb ik geprobeerd uit te drukken in de teksten op de kaartjes, aan de ene kant in het Nederlands, aan de andere kant in het Engels, de letters maar nauwelijks gerangschikt.

woorden voor ijzigheid
woorden voor breken, breuk, gebroken
woorden voor slangen en draken
woorden voor verdwalen en dwalen
woorden voor boren, en geboren
woorden voor verstenen, voor de berg
woorden voor bloed, bloei, bloem
woorden voor het laatst bewaren

words for iciness
words for breaking, break, broken
words for snakes and dragons
words for wandering
words for bearing and born
words for petrifying, for rocks
words for blow, blood, bloom,
words to save for last


Geplaatst in creatief | Getagged , , | Een reactie plaatsen

Chloe Benjamin – The Immortalists

In de nieuwsbrief schreef ik al over mijn erratisch leesgedrag in tijden van corona, hoe maar weinig boeken mijn aandacht zo weten vast te houden dat ik ze ook daadwerkelijk uitlees. Na gestrand te zijn in Zafon strandde ik na een hoopvol begin ook in de Zeven Zussen. Dat kwam bij beide boeken, denk ik, doordat het me geen klap kon schelen wat er met de personages gebeurde. Dat gold trouwens ook voor het recensieboek (Lisa Wingate – a Month of Summer) dat er nog tussendoor speelde. Kruiwagens vol ellende werden over de hoofdpersonen uitgestort en het liet me volkomen koud.

Hoe kan het dat schrijvers er überhaupt in slagen om meeleefbare mensen te scheppen? Is dat iets ín de schrijver? In zijn/haar/hun karakter? Iets van inleven, meeleven, werkelijk opgaan in het personage en van binnenuit hun avonturen beschrijven?

Des te knapper is het om dat voor álle personages in je boek te kunnen. Nu moet ik ook zeggen dat ik dol ben op dichtbevolkte boeken die in New York spelen, dus The Immortalists (De Onsterfelijken) begon meteen goed, met het Joodse gezin Gold: Gertie en Saul met hun vier kinderen Varya, Daniel, Klara en Simon. Op een dag bezoeken de kinderen – zonder dat hun ouders het weten, gewoon bij wijze van spannend verzetje – een waarzegster die precies kan voorspellen op welke dag je zult sterven. Ze hebben geen idee of het klopt, of die vreemde vrouw dat écht weet, maar op alle kinderen maakt het bezoek een onuitwisbare indruk.
Wat voor invloed heeft dat op je leven, om precies te weten wanneer je dood zult gaan?
Dat is voor elk kind verschillend. De een slaat als een dolle aan het leven om er maar zo snel mogelijk zoveel mogelijk uit te halen. De andere raakt geestelijk zo in de knoop dat er geen betere uitweg is dan de dood op die dag maar zelf te kiezen. Wie het laatst overblijft, gaat gebukt onder survivor's guilt en een totaal onvermogen om het leven aan te gaan.

Ik schrijf dit met opzet zo cryptisch op, omdat je het al lezend moet meebeleven. Want zo werkt dit boek, het zijn geen abstracte overwegingen over leven en dood, het zijn de levens – innerlijk en in de wereld – van vier totaal verschillende mensen die je aan het eind allemaal even dierbaar zijn geworden.
En dan is de stijl ook nog eens heel goed. Het is voor het grootste deel in de tegenwoordige tijd geschreven. Dat werkt in boeken soms krampachtig, als een trucje om meer spanning te creëren, maar in dit geval, gezien het thema, is het de enige juiste manier. Ze zijn zich immers stuk voor stuk van het hier en nu bewust. Benjamin is geloof ik rond de dertig, en ze leeft zich moeiteloos in in personages van alle leeftijden, ook de stokoude moeder die Gertie op het eind is. Ze laat religie een rol spelen, maar nergens dogmatisch, zoals het ook de bedoeling was van vader en moeder Gold: hun kinderen vrij en modern opvoeden. Ze geeft blijk van een groot psychologisch inzicht in de kleinste, onopvallendste bijzinnetjes.
Het boek was zo mooi dat ik helemaal vergat om aantekeningen te maken, dus geloof mij.

Geplaatst in recensies | Getagged , | 4 Reacties

brieven

Mooie ideeën op het laatste moment verpesten, ik kan dat. De ideeën rijpten langzaam. Nadat ik kleine teeveetjes uit het vouwboekje had gesneden, bedacht ik dat ik daar mooi de gelli prints op deli paper voor kon gebruiken. Licht doorschijnend, prachtig effect. Ik plakte ze vast met een piepklein streekje lijmroller, en dacht verder.

Hoe ik op het idee van brieven kwam, weet ik niet meer. Nadat ik een heleboel soorten brieven had bedacht, wilde ik die uitprinten op deli paper, zoals ik altijd doe. Maar helaas had de printer er genoeg van. Het deli paper brandde vast op de rol. Einde verhaal. Nu weer een inkjet aangeschaft, die in elk geval veel mooiere kleuren geeft. Gewoon briefjes uitprinten dan maar. En briefjes moeten in envelopjes! En ik had immers ook nog die mooie postzegelverzameling!

Bij de briefthema's zocht ik plaatjes, ik hing de envelopjes aan een touwtje in hun vakje, en met het oog op het gefrut om dan die briefjes er weer uit te kunnen halen, bedacht ik dat de gelli prints toch iets beter vastgeplakt moesten worden.

Foutje bedankt, het hele zaakje begon te kreukelen en te bobbelen. Nachtje in de pletter hielp niet. Strijken, bedacht het stukje in mijn brein dat dna van mijn bankbiljetten strijkende paps bevat. Groot foutje! Het hielp niet, en bovendien beschadigde ik de envelopjes. Gelukkig kon ik zo nieuwe uitprinten en over de beschadigde stukjes heen plakken.
Al met al is het een betekenisvol boekje geworden. Als het rechtop wijduit staat, liefst zo dat het licht er doorheen schijnt, zie je van de kreukels niks. Maar ze zitten er wel en daar baal ik van.

ongeschreven brieven
brieven die niet aankomen
brieven die onheil spellen

brieven van mijn ziel
brieven aan de nacht
brieven aan een onbekende

brieven om nooit te vergeten
brieven over het geluk
brieven over jezelf

brieven uit het verleden
brieven uit de toekomst
brieven van een dode

brieven om het uit te maken
brieven over liefde

brieven van mijn moeder
brieven van mijn vader

brieven uit de oorlog
brieven uit de gevangenis
brieven uit het gekkenhuis
brieven uit het bos
brieven van een eiland

ongeloofsbrieven
geloofsbrieven
dankbrieven

Geplaatst in creatief | Getagged , , | 3 Reacties

stijfselverfpapier

Bijna een jaar geleden maakte ik een stapel paste papers (stijfselverfpapier). Dat is een wonderlijke manier om papier te kleuren, een goedkoop alternatief voor marmeren. Je kookt een papje van maïzena en water, laat dat afkoelen, verdeelt het over verschillende bekertjes en voegt er een poepje verf aan toe. Die verfpasta smeer je op het papier, en vervolgens maakt je er patronen in. Ik heb zelfs cakeglazuurschrapers aangeschaft om dat te doen.
Het ziet er heel kliederig uit, en het droogt prachtig glad op. Het papier voelt dan heel stug en stevig. Het was heerlijk werk, en toch deed ik er vervolgens vrijwel niets mee.
Zou ik er geen boekje van kunnen maken?
Het viel me niet mee, het vouwen was zwaar werk, en ik moest ze ook extra verstevigen. Maar met het eindresultaat was ik tevreden. Waarom er millennia oude poppetjes in moesten? Geen idee, zij wilden het.

why I am magic

there are days
i have been the thirst

and days
when I have been the water

but the days
i love myself most
are the days I am both

Nikita Gill

Geplaatst in creatief, gedichten | Getagged , , | 4 Reacties

when I rise up

when I rise up
let me rise up
joyful
like a bird

when I fall
let me fall
without regret
like a leaf

Wendell Berry

Geplaatst in creatief | Getagged , , | Een reactie plaatsen

Hymn to Time

Ik had nog een paar naturelle gelli prints over van het afscheidsboekje. Ze stonden opeens ontzettend mooi bij het blauwgroen van prints die ik eerder gemaakt had voor een A6-boekje (wat ik nog steeds veel te groot vind).
De middelste vouw van een pocket accordion valt precies tussen 2 aparte vellen, en alleen plakband houdt dat niet betrouwbaar genoeg aan elkaar. Strookje van een Perzisch tapijt erover.
Kleuren bij elkaar zoeken is echt mijn lievelings. Ik pakte 365 Tage Kunstgenuss erbij, waar nog een halve bladzij Klimt uit viel. Wat kleurde die dame in haar slingertjesjapon er mooi bij! Oh, en die zon-en-maantjes van het Beethovenfries!
In no time had ik de plaatjes compleet. Dacht nog aan geen tekst, maar vond dat gedicht van Ursula K. Le Guin mooi bij die mythische sfeer van Klimt passen.

Hymn to Time

Time says "Let there be"
every moment and instantly
there is space and the radiance
of each bright galaxy.

And eyes beholding radiance.
And the gnats’ flickering dance.
And the seas’ expanse.
And death, and chance.

Time makes room
for going and coming home
and in time’s womb
begins all ending.

Time is being and being
time, it is all one thing,
the shining, the seeing,
the dark abounding.

Ursula K. Le Guin - 1929-2018

Geplaatst in creatief, gedichten | Getagged , , , | Een reactie plaatsen

ode to beads

Voor de boekjes heb ik andere hobby's gehad. Gewone collages natuurlijk, Keltische knopen tekenen, en kralen! In Houston waren prachtige kralenwinkels, en later nam kindeke kralen voor me mee als ze haar vader opzocht in verschillende Afrikaanse landen.

Nu kraal ik bijna nooit meer, maar heb nog een doos vol. Daar maakte ik op een zonnige middag foto's van, en die plakte ik weer, als een ketting, op dit boekje. Afrikaanse sculpturen spreken me op de een of andere manier ook heel erg aan. (Heb er nog over nagedacht of dat dan culturele toe-eigening is, maar dan zouden we ook geen Perzische tapijten mogen hebben, of curry eten … ik zou willen dat iedereen alles van iedereen mocht bewonderen en gebruiken.)
Zouden er gedichten over kralen bestaan?

Jazeker. Een heel lang, verhalend gedicht over de plaats van kralen in de Ghanese cultuur. Daar heb ik een aantal strofen van uitgekozen. Toen kwam ik nog op het onzalige idee om de poppetjes van kraaltjes te voorzien. Precisieprutsen! Had ik dat nu maar bedacht voor ik ze een zwartkartonnen achterkantje gaf! Nu zag je de draadjes en de plakbandjes. Niet mooi. (Nooit geweten dat ik zo perfectionistisch kon zijn.) Dus daar nog weer zwart vloeipapier overheen, en ze mogen de wereld in.

Geplaatst in creatief, gedichten | Getagged , , | 2 Reacties